Bảo vệ bản quyền để nuôi dưỡng hệ sinh thái sáng tạo

2 giờ trướcBài gốc

Hệ thống Xôi Lạc TV bị công an triệt phá hồi tháng 3/2026. (Ảnh: Công an cung cấp).

Hàng loạt vụ án bị khởi tố liên quan đến bản quyền mới đây, cho thấy công tác bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan tại Việt Nam đang bước sang giai đoạn mới. Bảo vệ bản quyền không chỉ nhằm xử lý vi phạm mà còn hướng tới xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh, thúc đẩy thị trường nội dung số phát triển bền vững.

Chặn vấn nạn “xài chùa”

Thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng về tập trung đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, vừa qua các cơ quan chức năng đã triển khai đợt cao điểm kiểm tra, điều tra và xử lý vi phạm trên môi trường số.

Chỉ sau thời gian ngắn triển khai cao điểm, lực lượng chức năng đã phát hiện nhiều vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan; đồng thời khởi tố nhiều vụ án hình sự trong lĩnh vực nội dung số và giải trí.

Đáng chú ý, một số vụ việc liên quan đến các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực truyền thông, âm nhạc, biểu diễn và khai thác nội dung số đã thu hút sự quan tâm của dư luận. Cùng với đó là việc xử lý các hệ thống phát sóng thể thao trái phép như Xôi Lạc TV hay các website cung cấp phim lậu từng hoạt động trong thời gian dài.

Không dừng lại ở lĩnh vực âm nhạc hay phát sóng trực tuyến, phạm vi thực thi quyền tác giả còn mở rộng sang lĩnh vực thiết kế và thời trang. Tháng 6/2026, cơ quan điều tra khởi tố chủ thương hiệu Vải áo dài Đất Lành do bị cáo buộc sử dụng hình ảnh từ bộ sưu tập đã được bảo hộ quyền tác giả, sau đó xử lý bằng công nghệ AI để phục vụ hoạt động sản xuất và kinh doanh.

Theo đánh giá của Cục Bản quyền tác giả (Bộ VH,TT&DL), tình trạng xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan hiện diễn ra ở nhiều lĩnh vực thuộc công nghiệp văn hóa như điện ảnh, âm nhạc, chương trình truyền hình, xuất bản điện tử, trò chơi trực tuyến và các sản phẩm nội dung số.

Đặc điểm của môi trường số là khả năng sao chép, lưu trữ và phát tán nội dung với tốc độ nhanh. Một bộ phim, chương trình giải trí, ca khúc hay xuất bản phẩm điện tử có thể bị sao chép và chia sẻ trên nhiều nền tảng chỉ trong thời gian ngắn sau khi phát hành.

Các cơ quan quản lý đánh giá, tình trạng này không chỉ gây thiệt hại về doanh thu cho chủ thể quyền mà còn ảnh hưởng đến môi trường đầu tư và phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa.

Tang vật cảnh sát thu giữ trong vụ chủ Vải áo dài Đất Lành dùng AI sao chép thiết kế. (Ảnh: Công an TPHCM).

Mỗi sản phẩm văn hóa là kết quả của quá trình sáng tạo, đầu tư và sản xuất với sự tham gia của nhiều cá nhân, tổ chức. Khi nội dung bị khai thác trái phép trên diện rộng, nguồn thu hợp pháp của tác giả, nghệ sĩ, nhà sản xuất và doanh nghiệp bị ảnh hưởng. Điều này tác động trực tiếp đến khả năng tái đầu tư cho các sản phẩm mới cũng như quá trình phát triển chuyên nghiệp của thị trường.

Nhiều quốc gia cho thấy sự phát triển của công nghiệp văn hóa luôn gắn liền với cơ chế bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ hiệu quả. Việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sáng tạo không chỉ tạo động lực đổi mới mà còn góp phần thu hút đầu tư, mở rộng thị trường và nâng cao khả năng cạnh tranh của các ngành công nghiệp nội dung.

Thách thức bảo vệ bản quyền trong môi trường số

Sự phát triển của công nghệ số mở ra cơ hội lớn cho sáng tạo và phân phối sản phẩm văn hóa, nhưng cũng làm gia tăng các hành vi sao chép, phát tán trái phép, đặt ra nhiều thách thức đối với công tác bảo vệ bản quyền.

Một vấn đề nổi lên hiện nay là sự tham gia ngày càng sâu của AI vào hoạt động sáng tạo nội dung. Bên cạnh khả năng hỗ trợ tạo ra sản phẩm nhanh chóng, AI cũng đặt ra nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến việc sử dụng dữ liệu, khai thác tác phẩm được bảo hộ và nguy cơ sao chép bản quyền.

Theo Cục Bản quyền tác giả, sự phát triển của AI, nội dung số xuyên biên giới, trách nhiệm của các nền tảng trung gian và việc xử lý chứng cứ điện tử đang đặt ra nhiều vấn đề mới, đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Bên cạnh những thách thức từ AI, đặc tính xuyên biên giới của internet cũng khiến công tác xử lý vi phạm bản quyền trở nên khó khăn. Nhiều website vi phạm đặt máy chủ ở nước ngoài, liên tục thay đổi tên miền hoặc sử dụng các phương thức thanh toán điện tử để qua mắt cơ quan chức năng.

Giải pháp bảo vệ bản quyền, thúc đẩy thị trường nội dung số phát triển lành mạnh và bền vững. (Ảnh minh họa: ITN).

Theo định hướng của cơ quan quản lý, bảo vệ quyền tác giả trên môi trường số cần được triển khai đồng bộ, từ hoàn thiện hành lang pháp lý về trách nhiệm của nền tảng trung gian, gỡ bỏ nội dung vi phạm, xử lý hành vi xuyên biên giới đến tăng cường phối hợp liên ngành nhằm nâng cao hiệu quả thực thi.

Một giải pháp quan trọng khác là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong bảo vệ bản quyền. Các công cụ nhận diện nội dung số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và hệ thống giám sát trực tuyến sẽ hỗ trợ phát hiện vi phạm nhanh và chính xác hơn, hạn chế tình trạng tái phạm.

Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức xã hội tiếp tục được xác định là giải pháp lâu dài nhằm xây dựng văn hóa sử dụng nội dung hợp pháp và tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ.

Trong nền kinh tế số, quyền tác giả không chỉ bảo vệ thành quả sáng tạo mà còn góp phần hình thành thị trường nội dung minh bạch, tạo động lực cho đầu tư, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghiệp văn hóa.

Theo Cục Bản quyền tác giả, bảo vệ bản quyền cần được nhìn nhận như một nhiệm vụ chung để xây dựng môi trường sáng tạo bền vững. Chỉ khi Nhà nước, doanh nghiệp, người sáng tạo và cộng đồng cùng đồng hành thì mới hình thành hệ sinh thái nội dung số phát triển lành mạnh, thúc đẩy các ngành kinh tế sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh văn hóa của Việt Nam trong thời đại số.

Trần Hòa

Nguồn GD&TĐ : https://giaoducthoidai.vn/bao-ve-ban-quyen-de-nuoi-duong-he-sinh-thai-sang-tao-post781106.html