Bảo vệ thanh niên trước 'ma trận' thông tin độc hại - Bài 1: Nhận diện những 'vết nứt' tư tưởng trong giới trẻ

2 giờ trướcBài gốc

Bài 1: Nhận diện những “vết nứt” tư tưởng trong giới trẻ

Trong dòng chảy hội nhập và bùng nổ thông tin, một bộ phận thanh niên hiện đang có biểu hiện phai nhạt lý tưởng, thờ ơ chính trị, lệch chuẩn giá trị sống. Đáng lo ngại hơn, một số người trẻ bị lôi kéo, tiếp tay cho các luận điệu sai trái, chống phá Đảng, Nhà nước. Nhận diện đúng bản chất, chỉ rõ nguyên nhân của hiện tượng này là bước đi quan trọng góp phần củng cố “lá chắn tư tưởng” cho thế hệ trẻ thời kỳ 4.0 trước các quan điểm sai trái, thù địch và thông tin xấu độc trên không gian mạng.

Những biểu hiện không thể xem nhẹ

Những biểu hiện phai nhạt lý tưởng trong một bộ phận thanh niên hiện nay không còn là hiện tượng cá biệt, mà đã xuất hiện với nhiều dạng thức, mức độ khác nhau, đòi hỏi phải được nhận diện đầy đủ, khách quan, kịp thời. Theo Thiếu tướng, PGS, TS, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Bá Dương, Phụ trách nhóm chuyên gia Ban chỉ đạo 35 Quân ủy Trung ương, điều dễ nhận thấy là sự thờ ơ chính trị, thiếu quan tâm đến các vấn đề hệ trọng của đất nước. Một số ít thanh niên trình độ học vấn cao, được đào tạo bài bản nhưng lại mơ hồ về lịch sử dân tộc, không nắm vững những thành tựu to lớn của công cuộc đổi mới, thậm chí thiếu hiểu biết căn bản về vai trò lãnh đạo của Đảng; chưa chủ động tìm hiểu các nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, trong khi lại dành nhiều thời gian cho các nội dung giải trí thiếu chọn lọc trên mạng xã hội.

Biểu hiện thứ hai là lệch chuẩn trong tiếp nhận và chia sẻ thông tin. Trên không gian mạng, không khó để bắt gặp những tài khoản do người trẻ quản lý tham gia bình luận, chia sẻ các nội dung chưa được kiểm chứng, thậm chí có tính chất xuyên tạc, phủ nhận lịch sử. Đáng nói, nhiều người trong số đó là sinh viên, người có tri thức, nhưng thiếu sức “đề kháng” trước luồng thông tin độc hại.

Tuổi trẻ Quân chủng Hải quân nghe các nhân chứng Đoàn tàu không số kể chuyện truyền thống. Ảnh: TRỌNG THIẾT

Cũng theo Thiếu tướng, PGS, TS, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Bá Dương, một bộ phận thanh niên đề cao vật chất, danh tiếng cá nhân, sẵn sàng đánh đổi chuẩn mực đạo đức để thu hút sự chú ý trên mạng xã hội. Những hiện tượng “giật tít”, “câu view”, “câu like” cổ xúy cho lối sống lệch chuẩn, thậm chí phản cảm, không chỉ làm xói mòn giá trị văn hóa, mà còn tạo môi trường thuận lợi để các quan điểm sai trái len lỏi, tác động tiêu cực đến nhận thức của giới trẻ.

Thực tế đã ghi nhận một số đối tượng trẻ tuổi tham gia quản trị các hội, nhóm kín trên mạng xã hội, nơi phát tán tài liệu xuyên tạc, kích động chống đối, bắt đầu từ việc “thích”, “chia sẻ” những nội dung tiêu cực, sau đó dần bị dẫn dắt, hình thành nhận thức lệch lạc, thậm chí tham gia vào các hoạt động vi phạm pháp luật. Những biểu hiện trên tuy chưa chiếm đa số, nhưng lan tỏa nhanh, nhất là trong môi trường số. Nếu không được nhận diện, chấn chỉnh kịp thời, sẽ từng bước làm phai nhạt lý tưởng cách mạng, suy giảm niềm tin của thanh niên vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực kế cận của Đảng.

Nguyên nhân từ nhiều phía

Hiện tượng phai nhạt lý tưởng trong một bộ phận thanh niên không phải là biểu hiện ngẫu nhiên, càng không thể chỉ quy về sự bồng bột tuổi trẻ. Đó là hệ quả của nhiều tác động đồng thời, trong đó nổi lên ba nhóm nguyên nhân: Tác động từ môi trường xã hội số, những hạn chế trong công tác giáo dục định hướng, và sự buông lỏng tự rèn luyện của chính một bộ phận người trẻ.

Trước hết, phải thấy rằng thanh niên hiện nay sống gần như thường trực trong không gian mạng. Mạng xã hội đem đến tri thức, kết nối và cơ hội thể hiện bản thân, nhưng cũng là nơi thông tin xấu độc len lỏi rất nhanh, rất sâu, rất khó nhận diện. Cuộc khảo sát ngẫu nhiên của Bộ Công an với 2.775 trẻ em tại 16 tỉnh, thành phố trong tháng 11-2025 cho thấy hơn 53% từng gặp các loại thông tin độc hại; khoảng 40% cho biết từng bị đe dọa, xúc phạm trên mạng, lừa đảo trực tuyến hoặc “bắt cóc online”. Đáng lưu ý, các thông tin xấu, độc này có tính “thẩm thấu”, gây hệ lụy lâu dài đối với tư tưởng, nhận thức và hành vi của thế hệ trẻ.

Theo PGS, TS Bùi Hoài Sơn, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, điều nguy hiểm là các thế lực xấu không còn chống phá bằng những luận điệu thô cứng, dễ nhận biết như trước. Chúng thường “bọc đường” thông tin sai trái bằng hình thức giải trí, clip ngắn, bình luận thời sự, các mẩu chuyện đời tư, những phát ngôn có vẻ “thẳng thắn”, “phản biện”, “nói sự thật”. Một bộ phận thanh niên do thiếu nền tảng lý luận, thiếu kỹ năng kiểm chứng thông tin, nên rất dễ nhầm lẫn giữa phản biện xây dựng với xuyên tạc; giữa tự do ngôn luận với phát tán thông tin sai sự thật, giữa cá tính cá nhân với thái độ lệch chuẩn chính trị.

Nguyên nhân thứ hai đến từ thực tế công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, giáo dục chính trị, tư tưởng ở một số nơi còn chậm đổi mới; nặng về truyền đạt một chiều, thiên về khẩu hiệu, thiếu đối thoại, thiếu sức thuyết phục, chưa đi trúng mối quan tâm, ngôn ngữ và môi trường tiếp nhận của thanh niên. Khi bài học chính trị chưa chạm được vào đời sống, chưa lý giải được những vấn đề người trẻ đang băn khoăn, thì khoảng trống nhận thức rất dễ bị lấp đầy bởi những nguồn tin thất thiệt trên mạng. Nói cách khác, nếu thông tin chính thống chậm hơn, khô hơn, kém hấp dẫn hơn, thì thông tin độc hại sẽ có cơ hội đi trước một bước.

Nguyên nhân thứ ba thuộc về chính bản thân một bộ phận thanh niên: Thiếu ý thức tự học, tự sàng lọc, tự đề kháng. Không ít trường hợp vì câu view, câu like, vì bức xúc nhất thời hoặc muốn gây chú ý đã đăng tải, chia sẻ nội dung sai sự thật, xúc phạm cơ quan, tổ chức, cá nhân rồi bị xử lý theo pháp luật. Tháng 3-2025, Công an tỉnh Quảng Bình (cũ) xử phạt một nam thanh niên 7,5 triệu đồng vì đăng tin sai sự thật trên mạng xã hội. Đầu tháng 2-2026, tại Lào Cai, một trường hợp sinh năm 2008 bị xử phạt vì đăng tải thông tin kích động bạo lực trên Facebook. Trước đó, cuối tháng 1-2026, tại Quảng Ninh, cơ quan chức năng cũng xử phạt 15 triệu đồng đối với một cá nhân đăng tải nội dung độc hại, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em trên môi trường mạng. Những vụ việc này cho thấy ranh giới từ lệch chuẩn nhận thức đến vi phạm pháp luật đôi khi rất ngắn.

Bởi vậy, đấu tranh với biểu hiện tiêu cực trong thanh niên không thể chỉ dừng ở phê phán hiện tượng, mà phải đi thẳng vào căn nguyên: Làm cho thanh niên có khả năng nhận diện đúng - sai, tăng sức “đề kháng” trước thông tin độc hại, đồng thời chủ động xây dựng môi trường mạng lành mạnh.

Nhận diện âm mưu tinh vi của các thế lực thù địch

Các thế lực thù địch, phản động luôn xác định thanh niên là đối tượng trọng điểm để tác động, bởi đây là lực lượng nhạy bén, dễ tiếp cận cái mới, nhưng cũng dễ bị chi phối nếu thiếu bản lĩnh chính trị và “kháng thể” trước thông tin xấu độc. Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, chúng không còn sử dụng những luận điệu thô sơ, cực đoan như trước mà chuyển sang các phương thức tinh vi, mềm hóa, “phi chính trị hóa” để từng bước làm suy giảm niềm tin của giới trẻ đối với Đảng, Nhà nước.

Phút giải lao trên bãi tập của cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn 297 (Quân khu 2). Ảnh: HỒNG SÁNG

Thiếu tướng, PGS, TS, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Bá Dương cho rằng, một trong những thủ đoạn nguy hiểm là xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng, đặc biệt tập trung vào các giai đoạn đấu tranh giành độc lập dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Thông qua các video ngắn, bài viết “giải mã lịch sử”, “góc nhìn khác”, chúng cố tình bóp méo sự thật, cắt xén tư liệu, đưa ra những lập luận phiến diện nhằm gieo rắc hoài nghi trong nhận thức của người trẻ. Đáng chú ý, nhiều nội dung được dàn dựng công phu, sử dụng hình ảnh, âm thanh, ngôn ngữ hiện đại, khiến người xem dễ tin, dễ chia sẻ mà không kiểm chứng. Đặc biệt, chúng lợi dụng các vấn đề xã hội nhạy cảm như môi trường, chống tham nhũng, dân chủ, nhân quyền để kích động tâm lý bất mãn, đánh vào tâm lý tò mò, bức xúc của thanh niên để lôi kéo tương tác.

Không dừng lại ở đó, các thế lực thù địch còn triệt để khai thác thuật toán mạng xã hội để “nuôi dưỡng” nhận thức sai lệch. Khi một người trẻ từng xem, thích hoặc bình luận các nội dung tiêu cực, hệ thống sẽ tiếp tục gợi ý các nội dung tương tự, tạo thành “vòng lặp thông tin” khép kín, khiến họ dần bị “bọc kín” trong một thế giới quan sai lệch mà không nhận ra. Đây chính là hình thức “diễn biến hòa bình” trên không gian mạng với mức độ tinh vi cao.

Nhận rõ tính chất nguy hiểm của vấn đề, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh tại các hội nghị về công tác tư tưởng, lý luận rằng phải kiên quyết, kiên trì đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững niềm tin của nhân dân, nhất là thế hệ trẻ. Đây không chỉ là mệnh lệnh chính trị mà còn là yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn. Do đó, đấu tranh với âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch không thể chỉ dựa vào các cơ quan chức năng, mà cần sự tham gia chủ động của chính thanh niên, những chiến sĩ tiên phong trong thời đại số. Khi mỗi người trẻ có đủ bản lĩnh, tri thức và trách nhiệm, thì mọi âm mưu “làm nhạt Đảng”, “lệch chuẩn lý tưởng” sẽ không có đất để tồn tại.

Dựng “lá chắn tư tưởng” từ mỗi thanh niên

Nhận diện đúng để đấu tranh trúng, đó không chỉ là yêu cầu về phương pháp, mà còn là mệnh lệnh từ thực tiễn. Trước những âm mưu, thủ đoạn ngày càng tinh vi của các thế lực thù địch, mỗi thanh niên không thể đứng ngoài cuộc, càng không thể thờ ơ, “trung lập” trước đúng - sai. Trên không gian mạng cũng như trong đời sống xã hội, mọi biểu hiện xuyên tạc, phủ nhận thành quả cách mạng, bôi nhọ Đảng, Nhà nước đều phải được nhìn rõ bản chất, kiên quyết phản bác, không để “cái sai” có đất sống, không để “cái xấu” lây lan, dẫn dắt nhận thức.

Muốn vậy, Thiếu tướng Tống Văn Thanh, Phó cục trưởng Cục Tuyên huấn (Tổng cục Chính trị) cho rằng, trước hết, thanh niên phải tự trang bị cho mình “lá chắn” vững chắc về tư tưởng. Đó là sự hiểu biết đúng đắn về lịch sử dân tộc, về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; là niềm tin khoa học vào sự lãnh đạo của Đảng; là khả năng phân biệt thật - giả, đúng - sai trong “ma trận” thông tin. Không ai có thể bảo vệ thanh niên tốt hơn chính bản lĩnh của họ. Một khi có bản lĩnh, có tri thức, thanh niên sẽ không bị dao động trước những luận điệu xuyên tạc, không bị lôi kéo bởi những chiêu trò kích động.

Cùng với đó, mỗi đoàn viên, thanh niên phải xác định rõ trách nhiệm công dân, trách nhiệm chính trị của mình. Yêu nước trong thời bình không chỉ là cảm xúc, mà phải được thể hiện bằng hành động cụ thể: Học tập, lao động sáng tạo, chấp hành pháp luật, lan tỏa những giá trị tích cực, dũng cảm đấu tranh với cái sai, cái xấu. Trên không gian mạng, mỗi lượt chia sẻ, mỗi bình luận cũng là một lựa chọn chính trị. Chọn lan tỏa điều đúng là góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; ngược lại, tiếp tay cho thông tin sai trái, dù vô tình, cũng là làm suy yếu “trận địa” tư tưởng.

Cùng quan điểm, PGS, TS Bùi Hoài Sơn đề xuất, các tổ chức đoàn, hội cần đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức giáo dục, đưa lý tưởng cách mạng đến gần hơn với thanh niên bằng những cách làm sinh động, thiết thực, phù hợp với tâm lý, nhu cầu của giới trẻ. Không chỉ “nói cho thanh niên nghe”, mà phải “làm để thanh niên tin”, “tạo môi trường để thanh niên hành động”. Mỗi mô hình hay, mỗi tấm gương đẹp phải trở thành nguồn cảm hứng, lan tỏa rộng rãi, tạo thành “dòng chảy chính” lấn át những biểu hiện lệch chuẩn.

Làm thế nào để mỗi người trẻ đủ bản lĩnh đứng vững giữa “ma trận” thông tin thời đại số? Khi không gian mạng tiếp tục trở thành mặt trận tư tưởng nóng bỏng, cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng sẽ không thể hiệu quả nếu thiếu vai trò tiên phong của thế hệ trẻ.

(còn nữa)

NGUYỄN HỒNG SÁNG

Nguồn QĐND : https://www.qdnd.vn/cuoc-thi-bao-chi-bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang-trong-tinh-hinh-moi/bao-ve-thanh-nien-truoc-ma-tran-thong-tin-doc-hai-bai-1-nhan-dien-nhung-vet-nut-tu-tuong-trong-gioi-tre-1039263