Bất cập trong quản lý, bảo vệ rừng cảnh quan Mỹ Sơn

2 giờ trướcBài gốc

Khu đền tháp Mỹ Sơn được bao bọc bởi hơn 1.160ha rừng cảnh quan. Ảnh: VĨNH LỘC

Khác mục tiêu quản lý

Trong báo cáo gửi các sở, ngành liên quan mới đây, Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn đưa ra 9 nhóm bất cập phát sinh sau khi việc quản lý rừng được chuyển giao gồm: sự khác biệt về mục tiêu và phương thức quản lý trước và sau khi bàn giao rừng; chồng chéo, chưa rõ ràng trong phân định chức năng, trách nhiệm trước và sau khi bàn giao rừng; bất cập trong tổ chức lực lượng bảo vệ, tuần tra, kiểm soát; bất cập trong công tác phòng cháy, chữa cháy rừng gắn với phòng cháy, bảo vệ di tích; mâu thuẫn trong quản lý cảnh quan, tu bổ di tích và phát huy giá trị di sản; rủi ro trong việc thực hiện trách nhiệm bảo tồn di sản; bất cập trong quản lý không gian du lịch, nghiên cứu khoa học và giáo dục di sản; bất cập trong công tác lập quy hoạch, kế hoạch và đầu tư hạ tầng gắn với di sản; bất cập trong cơ chế bố trí nguồn lực và tổ chức thực hiện nhiệm vụ trước và sau khi bàn giao rừng…

Theo Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn, ngay từ đầu, sự khác biệt về mục tiêu quản lý đã dẫn đến hàng loạt khó khăn trong thực tiễn, bởi theo quy định chung, quản lý rừng đặc dụng chủ yếu hướng tới mục tiêu bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên, duy trì trạng thái rừng nguyên trạng, hạn chế tối đa các tác động của con người. Cách tiếp cận này phù hợp với quản lý lâm nghiệp chuyên ngành, song chưa phản ánh đầy đủ yêu cầu đặc thù của khu vực rừng gắn với Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn.

Trong khi đó, các quyết định của Thủ tướng Chính phủ, đặc biệt là Quyết định số 1915/QĐ-TTg và Quyết định số 1404/QĐ-TTg năm 2025 đã xác định rõ quan điểm bảo tồn di sản Mỹ Sơn phải được thực hiện trên cơ sở quản lý tổng thể, đồng bộ giữa di tích, cảnh quan và môi trường sinh thái. Trong đó, diện tích rừng là thành tố cấu thành hữu cơ của không gian di sản, có vai trò trực tiếp bảo vệ an toàn, tính toàn vẹn và giá trị nổi bật toàn cầu của di sản.

Trước khi bàn giao chức năng quản lý rừng, Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn đã thực hiện khá tốt và kịp thời công tác tuần tra, bảo vệ, phát quang đường băng phòng cháy rừng. Ảnh: VĨNH LỘC

Thực tế, trước khi bàn giao chức năng quản lý rừng, Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn thực hiện quản lý không gian di sản theo hướng thống nhất. Các hoạt động như xử lý cây có nguy cơ đổ gãy ảnh hưởng đến đền tháp, phát quang thảm thực vật phục vụ công tác tu bổ, mở lối tiếp cận cứu hộ di tích, ứng phó tình huống khẩn cấp… được triển khai chủ động, linh hoạt.

Tuy nhiên, sau khi chuyển giao, đến nay vẫn chưa thiết lập đầy đủ cơ chế quản lý đặc thù cho khu rừng gắn với di sản Mỹ Sơn. Cạnh đó, các nội dung liên quan đến yêu cầu can thiệp để bảo vệ di tích đều phải thực hiện thông qua cơ chế phối hợp nhiều cấp, nhiều đầu mối, khiến quá trình xử lý các vấn đề phát sinh kéo dài, khó thống nhất về quan điểm và phương án thực hiện, ảnh hưởng đến tính chủ động, kịp thời trong bảo vệ di tích.

Ông Nguyễn Công Khiết, Giám đốc Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn cho rằng, sự khác biệt về mục tiêu và phương thức quản lý trước và sau khi bàn giao rừng là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến khó khăn trong công tác bảo vệ di sản Mỹ Sơn. Nếu không sớm được rà soát, điều chỉnh theo hướng tích hợp thống nhất, phù hợp với các mục tiêu đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, mô hình quản lý hiện nay có nguy cơ làm suy giảm hiệu quả bảo tồn, gia tăng chồng chéo trong thực thi nhiệm vụ và ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn, tính toàn vẹn của di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn.

Lực lượng tuần tra của Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn tuần tra tháo dỡ lều bạt, đẩy đuổi các đối tượng xâm phạm trái phép rừng cảnh quan Mỹ Sơn. Ảnh: VĨNH LỘC

Cần một mô hình quản lý phù hợp

Ngày 13/8/2020, UBND tỉnh Quảng Nam (cũ) ban hành Quyết định phê duyệt Dự án thành lập Khu bảo vệ cảnh quan di tích lịch sử văn hóa Mỹ Sơn, tổng diện tích hơn 1.160ha. Mục đích, bảo vệ các di tích lịch sử văn hóa, bảo tồn và phát triển hệ sinh thái rừng gắn với các giá trị di sản... Dự án cũng xác định việc quản lý và bảo vệ khu rừng do Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn đảm nhiệm.

Quan điểm này tiếp tục được khẳng định trong các quyết định của Thủ tướng Chính phủ về bảo tồn và phát huy giá trị khu Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn. Theo đó, không gian rừng và cảnh quan tự nhiên tại Mỹ Sơn là bộ phận không thể tách rời của không gian di sản.

Từ khi chuyển giao, do chưa thiết lập được cơ chế quản lý tích hợp tương ứng dẫn đến nhiều khó khăn trong công tác bảo vệ di tích gắn với bảo vệ rừng, xử lý tình huống khẩn cấp, phòng cháy chữa cháy, quản lý cảnh quan cũng như tổ chức lực lượng và bố trí nguồn lực.

Theo ông Nguyễn Công Khiết, về bản chất, rừng và đất rừng thuộc lâm phận di sản Mỹ Sơn không phải là đối tượng quản lý lâm nghiệp thuần túy, mà là bộ phận cấu thành hữu cơ của không gian di sản, không thể tách rời. Vì vậy, việc quản lý rừng Mỹ Sơn phải cần một mô hình quản lý tích hợp, linh hoạt và mang tính đặc thù, đảm bảo sự thống nhất giữa mục tiêu bảo vệ rừng, bảo vệ di tích và phát huy giá trị di sản đúng với tinh thần và mục tiêu đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

“Mỹ Sơn được UNESCO công nhận di sản văn hóa thế giới không chỉ vì các đền tháp mà còn bao gồm những giá trị cảnh quan rừng xung quanh, nên về dài hạn, những bất cập trên tiềm ẩn rủi ro trực tiếp đối với mục tiêu bảo tồn bền vững khu di sản, ảnh hưởng đến tính toàn vẹn, giá trị nổi bật toàn cầu của Mỹ Sơn. Ngoài ra, việc thiếu thống nhất đầu mối quản lý cũng làm giảm tính chủ động của đơn vị trong việc triển khai các biện pháp cần thiết để bảo vệ di tích, nhất là trong các tình huống khẩn cấp phát sinh”, ông Khiết phân tích.

Từ thực trạng trên, ông Nguyễn Công Khiết đề xuất UBND thành phố xem xét phương án giao lại chức năng quản lý diện tích rừng và đất rừng thuộc lâm phận di sản Mỹ Sơn cho đơn vị như trước ngày 1/7/2025 nhằm đảm bảo quản lý thống nhất toàn bộ không gian di sản; tạo sự đồng bộ giữa quản lý rừng, bảo vệ di tích và quản lý cảnh quan, giúp nâng cao tính chủ động, kịp thời trong xử lý các tình huống có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn của di tích. Điều này cũng phù hợp với yêu cầu quản lý tổng hợp đối với một di sản văn hóa thế giới, đáp ứng trách nhiệm quốc gia theo Công ước UNESCO năm 1972.

Trong trường hợp việc điều chỉnh mô hình quản lý cần có lộ trình thực hiện, Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn cũng đề nghị các sở, ngành liên quan xem xét, hướng dẫn phương án chuyển tiếp phù hợp trong thời gian chờ cấp có thẩm quyền quyết định.

VĨNH LỘC

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/bat-cap-trong-quan-ly-bao-ve-rung-canh-quan-my-son-3328364.html