Một mỏ đất hiếm ở miền Tây Australia. Ảnh: AFP/TTXVN
Cổ phiếu các công ty khai thác đất hiếm niêm yết tại Australia đã chứng kiến đợt bán tháo mạnh, khi thị trường phản ứng trước thông tin cho rằng chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump không còn theo đuổi kế hoạch thiết lập mức giá sàn rộng rãi cho các nhà khai thác và tinh luyện đất hiếm.
Các công ty Arafura Rare Earths, Lynas Rare Earths và Iluka Resources đều ghi nhận mức giảm hai chữ số trong tuần, khiến hàng triệu AUD vốn hóa thị trường bị xóa sổ. Đợt sụt giảm diễn ra bất chấp các tín hiệu cho thấy Mỹ vẫn duy trì cam kết dài hạn nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc trong chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng.
Theo giới phân tích, nguyên nhân chính của đợt bán tháo là sự điều chỉnh kỳ vọng của nhà đầu tư. Trước đó, thị trường từng cho rằng Washington sẽ áp dụng cơ chế bảo đảm giá ở quy mô toàn ngành nhằm hỗ trợ các dự án đất hiếm ngoài Trung Quốc, qua đó cải thiện khả năng sinh lời cho các doanh nghiệp mới tham gia thị trường.
Ông Reg Spencer, chuyên gia phân tích tại Canaccord Genuity, cho rằng phản ứng của thị trường có phần quá mức. Ông nhận định chính quyền Mỹ vẫn quyết tâm phát triển các chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng bên ngoài Trung Quốc, song nhiều khả năng sẽ sử dụng các công cụ chính sách mang tính chọn lọc thay vì bảo đảm giá đại trà.
Sự lo ngại gia tăng sau khi xuất hiện thông tin cho thấy thỏa thuận giữa chính phủ Mỹ và công ty MP Materials, trong đó bảo đảm mức giá khoảng 110 USD/kg đất hiếm, chỉ mang tính cá biệt. Một bộ phận nhà đầu tư từng kỳ vọng mô hình này sẽ được mở rộng cho toàn ngành, đặc biệt đối với các dự án đang trong giai đoạn phát triển tại Australia.
Trong khi đó, bối cảnh chiến lược rộng hơn không thay đổi. Mỹ và các đồng minh vẫn tìm cách giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc, quốc gia hiện chiếm khoảng 70% sản lượng khai thác đất hiếm toàn cầu và tới 90% công suất tách và chế biến. Những lo ngại này càng gia tăng sau khi Bắc Kinh từng áp đặt các biện pháp hạn chế xuất khẩu trong các cuộc đàm phán thương mại, gây gián đoạn nguồn cung toàn cầu một số kim loại đất hiếm nặng và nam châm đất hiếm.
Chính phủ Australia thời gian qua đã nỗ lực định vị nước này như một trung tâm cung ứng đất hiếm và khoáng sản quan trọng cho các nền kinh tế phát triển. Canberra đã công bố các gói hỗ trợ trị giá hàng tỷ AUD, bao gồm ưu đãi thuế, các khoản vay chi phí thấp và đầu tư vốn, nhằm thúc đẩy khai thác và chế biến trong nước.
Australia cũng đang thảo luận với ngành công nghiệp về khả năng thiết lập kho dự trữ quốc gia, qua đó bảo đảm mức giá tối thiểu cho một số khoáng sản chiến lược như antimon, gallium và đất hiếm. Tuy nhiên, các biện pháp này mang tính dài hạn và chưa đủ để xoa dịu tâm lý thị trường trong ngắn hạn.
Giới phân tích cho rằng biến động gần đây phản ánh sự mong manh của các dự án đất hiếm mới, vốn phụ thuộc lớn vào hỗ trợ chính sách và kỳ vọng về giá. Trong bối cảnh các cơ chế hỗ trợ từ Mỹ chưa rõ ràng, cổ phiếu nhóm doanh nghiệp này nhiều khả năng sẽ tiếp tục biến động mạnh, ngay cả khi triển vọng chiến lược dài hạn vẫn được đánh giá tích cực.
Hải Trần/Báo Tin tức và Dân tộc