Thưa ông, cuộc bầu cử QH khóa XVI và HĐND nhiệm kỳ 2026 - 2031 có những điểm đặc biệt nào, nhất là khi Nghị quyết 57 yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong mọi mặt hoạt động của đời sống xã hội?
- Kỳ bầu cử này có hai điểm mới đặc biệt. Thứ nhất là về thời gian và quy trình. Theo Luật sửa đổi năm 2025, các mốc thời gian giữa các bước trong quy trình bầu cử được rút ngắn đáng kể. Trình tự cơ bản vẫn giữ nguyên nhưng tiến độ được đẩy nhanh hơn. Thứ hai, nước ta tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, không còn cấp huyện, nên nhiều nội dung phải triển khai trực tiếp từ cấp tỉnh xuống cấp xã.
Từ hai điểm đó dẫn tới điểm mới thứ ba là đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn bộ quy trình bầu cử để triển khai nhanh chóng, thống nhất từ Trung ương tới địa phương.
Việc chuyển đổi số được áp dụng cụ thể như thế nào trong quy trình bầu cử, thưa ông?
- Một điểm mới là triển khai đăng ký hồ sơ ứng cử trực tuyến. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn thực hiện song song với hồ sơ giấy để bảo đảm tính pháp lý trong giai đoạn đầu. Bên cạnh đó, nhiều nội dung được công khai trên Cổng thông tin điện tử của Hội đồng Bầu cử quốc gia. Đặc biệt, toàn bộ danh sách người ứng cử đại biểu QH và đại biểu HĐND các cấp trên cả nước sẽ được cập nhật để cử tri dễ theo dõi, tra cứu và tìm hiểu.
Khi áp dụng chuyển đổi số, quy trình để người dân đi bầu có gì thay đổi so với trước đây không?
- Quy trình bỏ phiếu về cơ bản vẫn như trước, ngày bầu cử và việc bầu trực tiếp không thay đổi. Điểm mới chủ yếu nằm ở khâu cung cấp thông tin. Trước đây, việc truyền thông tới cử tri chủ yếu qua niêm yết, in ấn, báo chí. Sắp tới, dự kiến người dân có thể mở ứng dụng VNeID trên điện thoại để biết thông tin, danh sách bầu cử. Nhờ vậy, người dân có thể xem mọi lúc, mọi nơi, giúp tiếp cận thông tin thường xuyên, thuận lợi hơn.
Hội đồng Bầu cử quốc gia phối hợp với Cục C06 (Bộ Công an) để bảo đảm dữ liệu và kỹ thuật, tránh nghẽn mạng như thế nào?
- Về kỹ thuật, Cục C06 sẽ bảo đảm hệ thống ổn định, hạn chế nghẽn mạng. Điểm quan trọng là lập danh sách cử tri trên cơ sở căn cước công dân. Nhờ đó sẽ không còn tình trạng sót, trùng cử tri như trước. Mỗi cử tri tương ứng với một thẻ cử tri, dữ liệu chuẩn xác hơn rất nhiều.
Ông có khuyến cáo gì đối với cử tri, nhất là những người đi làm ăn, công tác xa nơi cư trú?
- Có hai nội dung chính. Thứ nhất, cử tri nên thường xuyên mở VNeID để xem mình sẽ bầu ai, tìm hiểu kỹ từng ứng cử viên trước khi lựa chọn, vì đây là người đại diện cho xã/phường, cho tỉnh/thành phố và cho cả đất nước. Thứ hai, với cử tri đi làm ăn xa, chuyển nơi ở trong ngày bầu cử, hiện nay có thể thao tác chuyển nơi bầu trực tiếp trên VNeID thay vì phải ra UBND phường, xã như trước. Mọi việc đều thuận tiện nhất cho người dân.
Khi cử tri chuyển nơi bầu cử, họ sẽ bầu theo địa phương cũ hay địa phương mới?
- Khi cử tri chuyển đến địa phương mới và đăng ký trên hệ thống, họ sẽ bầu theo đơn vị bầu cử tại nơi đến. Tức là đại biểu QH và đại biểu HĐND của địa phương mới, theo danh sách niêm yết tại điểm bầu cử, chứ không phải bầu theo nơi thường trú ban đầu.
Việc đăng ký chuyển nơi bầu có bắt buộc phải đến UBND không, thưa ông?
- Không cần. Cử tri có thể khai báo, chuyển đổi trực tiếp trên VNeID. Nơi cũ sẽ ghi nhận đã chuyển đi, nơi mới cập nhật danh sách cử tri đến. Việc này thuận tiện hơn rất nhiều, giảm thủ tục hành chính.
Dù áp dụng công nghệ số, việc bỏ phiếu vẫn phải thực hiện trực tiếp?
- Đúng vậy, bầu cử vẫn phải bầu trực tiếp tại điểm bầu cử theo quy định.
Về kiểm phiếu và công bố kết quả, lần này có rút ngắn thời gian không?
- Việc kiểm phiếu vẫn thực hiện thủ công tại các tổ bầu cử và thường hoàn thành trong đêm bầu cử, như trước đây. Điểm mới là sau khi có kết quả, các ban bầu cử sẽ cập nhật lên hệ thống điện tử. Nhờ đó, Trung ương có thể nắm bắt nhanh kết quả trên phạm vi toàn quốc.
Theo kế hoạch phấn đấu, sau khoảng một tuần kể từ ngày bầu cử sẽ công bố kết quả chính thức.
Xin cảm ơn ông!
Gia Lâm (thực hiện)