'Bẫy cảm xúc' trong câu chuyện mẹ chồng xúc phạm con dâu

2 giờ trướcBài gốc

Điều mới chỉ là nó được phơi bày trong thời đại mà mọi mâu thuẫn riêng tư có thể trở thành “nội dung công cộng”, nơi hàng triệu người cùng lúc được mời gọi vào vai quan tòa. Khi một khán giả tưởng mình đang đóng vai quan tòa đạo đức, có thể người đó đã rơi vào "bẫy cảm xúc".

Nếu chỉ dừng lại ở sự phẫn nộ hay bênh vực theo cảm xúc, câu chuyện sẽ trôi qua như một cơn sóng giải trí. Nhưng nếu đặt nó trong lăng kính đúng - sai, nên - không nên, và xa hơn là “trông người mà ngẫm đến ta”, đây lại là một tình huống rất đáng để xã hội chiêm nghiệm.

Trước hết, cần nhìn thẳng vào nội dung các phát ngôn gây tranh cãi. Những quan điểm như việc coi ngoại tình của đàn ông là “chuyện bình thường”, lấy hình ảnh vua chúa ngày xưa để biện minh cho hành vi sai trái, hay việc cho rằng con dâu phải chịu đựng, gánh lỗi thay cho mẹ chồng, xét về chuẩn mực đạo đức hiện đại, đều là những phát ngôn không thể xem là đúng. Chúng đi ngược lại các giá trị nền tảng của hôn nhân đương đại: sự chung thủy, tôn trọng và bình đẳng.

Việc chỉ ra cái sai ở đây không phải để kết án một con người cụ thể, mà để khẳng định một ranh giới rất cần thiết: không phải mọi quan điểm cá nhân đều có thể được hợp thức hóa chỉ vì nó xuất phát từ người lớn tuổi, từ vai trò làm mẹ, hay từ truyền thống gia đình. Nói nôm na "không phải mình làm mẹ thì mình thích nói gì là nói".

Những đoạn clip giữa mẹ chồng (mẹ ruột Phương Oanh) và nàng dâu sau đó được dân mạng chế meme theo nhiều hình thức khác nhau trên các nền tảng và mạng xã hội - Ảnh cắt từ clip

Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc phán xét đúng - sai của người mẹ chồng, chúng ta dễ rơi vào cái bẫy thứ hai: đơn giản hóa một mối quan hệ vốn phức tạp. Quan hệ mẹ chồng - con dâu không chỉ là mối quan hệ giữa hai cá nhân, mà là nơi giao thoa của nhiều tầng lớp văn hóa, thế hệ, kinh nghiệm sống và cả những tổn thương chưa được gọi tên. Một người mẹ bênh con trai mù quáng có thể đang sai về mặt đạo lý, nhưng phía sau đó rất có thể là nỗi sợ mất con, là tâm lý “gia đình là pháo đài” của nhiều thế hệ cũ. Mọi nguy cơ bên ngoài đều bị xem là mối đe dọa.

Hiểu được điều đó không đồng nghĩa với việc chấp nhận hay tha thứ cho phát ngôn sai trái, mà là để tránh thái độ hả hê, dồn ép, khiến câu chuyện trượt dài thành một cuộc đấu tố tập thể. Trong khi đó, ở phía bên kia, người con dâu trong những câu chuyện như thế này thường nhận được sự đồng cảm lớn từ công chúng. Điều đó không phải ngẫu nhiên.

Trong ký ức xã hội, hình ảnh người con dâu gắn liền với sự chịu đựng, nhún nhường và thiệt thòi. Tuy nhiên, chính sự đồng cảm ấy cũng cần được giữ ở mức tỉnh táo. Bởi nếu chúng ta mặc định con dâu luôn là nạn nhân tuyệt đối, chúng ta vô tình đóng khung họ vào vai yếu thế, cần được cứu rỗi, thay vì nhìn họ như những cá nhân trưởng thành, có quyền lựa chọn, phản biện và tự bảo vệ mình.

Điểm mấu chốt của câu chuyện, vì thế, không nằm ở việc “ai đúng hơn ai”, mà ở chỗ những chuẩn mực nào đang được xã hội ngầm chấp nhận hoặc bác bỏ. Khi một phát ngôn coi thường nhân phẩm con dâu bị phản ứng mạnh mẽ, đó là dấu hiệu tích cực: xã hội đang dịch chuyển, không còn dễ dãi với bất công được ngụy trang bằng truyền thống. Nhưng khi phản ứng ấy biến thành tấn công cá nhân, bới móc đời tư, lôi kéo cả những người không liên quan vào vòng xoáy chỉ trích, thì chính xã hội lại đang tạo ra một dạng bạo lực khác, tinh vi hơn, gây tổn thương hơn. Ở góc độ khán giả, câu hỏi quan trọng không phải là “ta đứng về phe nào”, mà là “ta nên đứng ở vị trí nào cho đúng”.

Một thái độ văn minh trước những câu chuyện như vậy là thái độ của người quan sát có trách nhiệm: nhìn ra cái sai để không lặp lại, nhưng không biến sự phẫn nộ thành công cụ giải trí. Không cổ vũ cho những phát ngôn độc hại, nhưng cũng không tự trao cho mình quyền xét xử đời sống riêng của người khác. Đó là sự tỉnh táo để nhận ra rằng, điều ta thấy chỉ là một lát cắt, không phải toàn bộ bức tranh. Và chính tại đây, tinh thần “trông người mà ngẫm đến ta” trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Câu chuyện không chỉ để bàn về một gia đình cụ thể, mà để mỗi người tự soi lại mình trong những mối quan hệ gần gũi nhất. Nếu ta là cha mẹ, ta có đang vô tình bao che cho con cái, biến tình thương thành đặc quyền miễn trừ trách nhiệm? Nếu ta là người con, ta có đủ bản lĩnh để nhận lỗi và sửa sai, hay vẫn trốn sau bóng dáng gia đình? Nếu ta là con dâu hay con rể, ta có đang im lặng chịu đựng những điều vượt quá giới hạn tôn trọng, chỉ vì sợ mang tiếng “không biết điều”? Và nếu ta là khán giả, ta có đang quen với việc phán xét người khác để cảm thấy mình đạo đức hơn, mà quên mất việc điều chỉnh chính những mối quan hệ trong đời sống của mình?

Một bài học lớn khác từ câu chuyện này là cách xã hội đối diện với xung đột gia đình trong kỷ nguyên số. Trước đây, những mâu thuẫn như vậy thường được giải quyết trong phạm vi hẹp, với nhiều lớp trung gian và cơ hội đối thoại. Ngày nay, chỉ một đoạn ghi âm hay video, mọi thứ có thể bị đẩy lên không gian công cộng, nơi cảm xúc tập thể dễ dàng lấn át lý trí. Điều này đặt ra một thách thức mới: làm thế nào để vừa bảo vệ quyền lên tiếng của người yếu thế, vừa không biến mạng xã hội thành nơi phán xét vô trách nhiệm.

Sau cùng, có lẽ điều đáng suy ngẫm nhất không phải là việc người mẹ chồng đã nói gì, mà là cách mỗi chúng ta phản ứng trước những điều như thế. Xã hội văn minh không phải là xã hội không còn mâu thuẫn, mà là xã hội biết đặt ra ranh giới rõ ràng giữa phê phán hành vi và hủy hoại con người. Biết nói “điều này sai” mà không cần nói “con người này đáng bị chà đạp”. Biết học từ câu chuyện của người khác để sống tử tế hơn trong chính gia đình mình, thay vì chỉ dùng nó như một đề tài để tiêu thụ cảm xúc.

Nếu nhìn được như vậy, câu chuyện mẹ chồng - con dâu đang ồn ào kia sẽ không chỉ là một lát cắt gây sốc trên mạng xã hội, mà trở thành một tấm gương phản chiếu: về những giá trị đang đổi thay, về những giới hạn cần được xác lập, và về trách nhiệm của mỗi cá nhân trong việc xây dựng một không gian gia đình và cả không gian công cộng trở nên nhân văn hơn.

Trần Triều

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/bay-cam-xuc-trong-cau-chuyen-me-chong-xuc-pham-con-dau-245869.html