Bẫy khởi nghiệp khi thành công đến sớm

4 giờ trướcBài gốc

Khi một doanh nghiệp tăng trưởng nhanh, hoặc dự án vận hành thuận lợi, nhà quản trị dễ có cảm giác rằng họ đã tìm ra công thức thành công. Niềm tin này dẫn đến hệ quả là họ tự tin mọi quyết định sau này cũng sẽ đúng. Thực tế, đây là một trạng thái tâm lý chủ quan, thường xuất hiện khi các chỉ số kinh doanh đang ở mức tốt.

Dịch bệnh Covid-19 vừa qua là một ví dụ điển hình về "bộ lọc" đối với các doanh nghiệp, nhất là các startup chưa chuẩn bị kỹ về nền tảng. Nhiều đơn vị phải dừng hoạt động ngay khi dịch bùng phát, số khác cố gắng cầm cự một thời gian rồi cũng phải rời bỏ thị trường.

Gần đây nhất, một doanh nghiệp kinh doanh phòng tập có thâm niên gần 10 năm cũng đã phải đóng cửa. Dù kết quả thế nào, vẫn cần ghi nhận nỗ lực của các nhà sáng lập khi dám bước ra khỏi vùng an toàn.

Tuy nhiên, dịch bệnh hiếm khi là nguyên nhân duy nhất dẫn đến thất bại. Bối cảnh thị trường chỉ là nhân tố thúc đẩy các vấn đề nội tại lộ diện sớm hơn.

Báo cáo từ CB Insights khảo sát 431 công ty khởi nghiệp đóng cửa từ năm 2023 cho thấy, cạn vốn là lý do hàng đầu với 70%. Nhưng thực tế, thiếu tiền thường là kết quả cuối cùng chứ không phải gốc rễ vấn đề.

Các nguyên nhân trực tiếp hơn đến từ sự “lệch pha” giữa sản phẩm và thị trường (chiếm 43%), chọn sai thời điểm (29%) và tăng trưởng nhưng không tạo ra lợi nhuận trên từng khách hàng (19%).

Những yếu tố này giải thích lý do tại sao dòng tiền doanh nghiệp cạn kiệt. Vấn đề là các lỗ hổng này rất khó nhận ra khi công ty đang tăng trưởng nóng, vì doanh thu cao thường che lấp các sai sót trong quản trị.

Trong những hệ thống đơn giản, nguyên nhân thành công thường dễ nhận diện. Ví dụ, một sinh viên nhận điểm cao hơn mong đợi thường biết rõ kết quả đó có phần nhờ may mắn như đoán trúng đề, hoặc ôn đúng phần kiến thức tối hôm trước.

Tuy nhiên, trong kinh doanh, mọi thứ không rõ ràng như vậy. Khi hệ thống lớn hơn, biến số nhiều hơn và kết quả xuất hiện chậm hơn, việc tách bạch đâu là năng lực, đâu là hoàn cảnh trở nên khó khăn. Trong những hệ thống phức tạp, các yếu tố khách quan rất dễ bị nhìn nhầm thành năng lực cá nhân.

Bà Lê Cảnh Bích Hạnh, CEO Global Fashion. Ảnh: NVCC

Sự nhầm lẫn này thường xuyên xảy ra trong giới khởi nghiệp, nhất là giai đoạn dòng vốn trên thị trường dồi dào và thường diễn ra qua ba bước.

Giai đoạn thứ nhất là thành công sớm. Nhà sáng lập có thể tham gia thị trường đúng thời điểm hoặc hưởng lợi từ chu kỳ thuận lợi của ngành. Startup tăng trưởng nhanh khi khách hàng dễ tiếp cận và vốn đầu tư đang rộng cửa.

Ở giai đoạn này, nhiều yếu tố bên ngoài cùng hỗ trợ cho kết quả kinh doanh. Tuy năng lực có đóng góp, nhưng thời điểm và môi trường thuận lợi mới là yếu tố quyết định phần lớn kết quả.

Giai đoạn thứ hai là sự thay đổi trong cách giải thích thành công. Khi kết quả trở nên rõ ràng, lời giải thích đơn giản nhất thường được chấp nhận, đó là bằng chứng của năng lực. Vai trò của hoàn cảnh vì thế dần bị quên đi.

Cuối cùng là giai đoạn sự tự tin quá mức, lớn hơn khả năng quản trị, vận hành thực tế. Người từng thành công trong một bối cảnh cụ thể bắt đầu tin rằng trực giác của mình sẽ luôn đúng. Khi tổ chức lớn hơn, nguồn vốn lớn hơn và điều kiện kinh doanh thay đổi, niềm tin này vẫn tồn tại và đó chính là lúc rủi ro xuất hiện.

Những giai đoạn vốn rẻ thường khiến nguy cơ này trở nên rõ ràng hơn. Do vốn dễ huy động, những quyết định yếu kém có thể tồn tại lâu hơn bình thường vì tăng trưởng đã che giấu những điểm mong manh. Nhà đầu tư cũng dễ tin rằng đà tăng trưởng ban đầu là bằng chứng của năng lực bền vững.

Bên cạnh đó, các tổ chức có xu hướng thăng tiến nhân sự nhanh hơn tốc độ tích lũy kinh nghiệm. Trong môi trường như vậy, thành công đôi khi đến trước khi nền tảng quản trị và kinh nghiệm điều hành kịp hình thành.

Điều này không có nghĩa là người trong cuộc thiếu năng lực, vì thực tế nhiều nhà sáng lập rất linh hoạt và sáng tạo. Tuy nhiên, khi quy mô và sự phức tạp của tổ chức tăng lên, sự linh hoạt đơn thuần không còn là lợi thế đủ lớn.

Thành công sớm có thể mang đến sự tự tin, nhưng đồng thời che giấu những khoảng trống trong hiểu biết. Khi chiến thắng đến trước khi khoảng trống đó kịp lộ ra, sự tự tin sẽ thăng tiến nhanh hơn năng lực thực sự.

Vấn đề này hiếm khi là trách nhiệm của riêng một cá nhân, mà cả hệ sinh thái đôi khi cùng góp phần tạo ra. Nhà đầu tư, hội đồng quản trị hay các tổ chức tuyển dụng thường đề cao khả năng tăng trưởng nhanh hơn là kiểm tra độ sâu của năng lực phán đoán. Trong những thị trường phát triển nhanh, vận hành thường trưởng thành chậm hơn tham vọng. Vì vậy, vấn đề không nằm ở việc thành công tới sớm hay muộn, mà nằm ở bài học rút ra từ đó.

Nếu thành thật với bản thân, hầu hết nhà quản trị cũng từng tự hỏi, bao nhiêu phần trong vị trí hiện tại đến từ nỗ lực và bao nhiêu phần đến từ thời điểm, hoàn cảnh hay những cơ hội khách quan. Thừa nhận điều đó không làm giảm giá trị của nỗ lực mà còn giúp chúng ta nhìn nhận bức tranh thực tế hơn.

Thành công sớm giống như một điều kiện thuận lợi lúc khởi hành, giúp doanh nghiệp đi nhanh. Nhưng chính tốc độ đó đôi khi khiến chúng ta không nhận ra những kỹ năng quản trị thực sự cần phải có để duy trì sự bền vững.

Lê Cảnh Bích Hạnh, CEO Global Fashion

Nguồn Nhà Quản Trị : https://theleader.vn/bay-khoi-nghiep-khi-thanh-cong-den-som-d45290.html