Bẫy thu nhập trung bình với người trẻ

2 giờ trướcBài gốc

Nhiều người trẻ làm các công việc không ổn định.

Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), tỷ lệ thất nghiệp toàn cầu được dự báo giữ quanh mức 4,9% trong năm 2026, tương đương khoảng 186 triệu người không có việc làm. Tuy nhiên, ILO cảnh báo con số này có thể che khuất “phần chìm” của thị trường lao động: chất lượng việc làm trì trệ, năng suất tăng chậm và bất bình đẳng cơ hội ngày càng rõ giữa các nhóm lao động.

Người trẻ là nhóm chịu tác động nặng nề nhất. Trong các báo cáo Triển vọng Việc làm và Xã hội Thế giới, ILO nhấn mạnh tiến trình tạo ra việc làm có chất lượng và bảo đảm an sinh không theo kịp đà phục hồi kinh tế sau đại dịch. Hệ quả là một bộ phận lớn lao động trẻ bị đẩy vào khu vực phi chính thức với thu nhập thấp, thiếu bảo vệ xã hội và ít cơ hội phát triển dài hạn. ILO ước tính đến năm 2026, khoảng 2,1 tỷ người trên toàn cầu vẫn làm việc trong khu vực phi chính thức, và hàng trăm triệu người rơi vào tình trạng có việc nhưng sống dưới hoặc sát ngưỡng nghèo.

Tại Mỹ Latinh, các nhà phân tích gọi tình trạng lãng phí lực lượng lao động trẻ là “bẫy năng lực trẻ”: dân số trẻ đông nhưng nhiều thanh niên thất nghiệp, đứng ngoài thị trường lao động hoặc làm việc kém chất lượng, trái chuyên môn. Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên khoảng 11,9%, riêng nữ lên tới 14,5%, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ “khoảng trống lãnh đạo” trong thập niên 2030.

Giáo sư David Blanchflower (Đại học Dartmouth, Mỹ) cảnh báo: “Một giai đoạn thất nghiệp khi còn trẻ tạo ra những vết sẹo lâu dài, chứ không phải vết xước tạm thời”. Theo ông, khởi đầu sự nghiệp bấp bênh có thể dẫn tới lương thấp kéo dài, khả năng tích lũy kỹ năng hạn chế và năng suất giảm sút trong suốt vòng đời lao động.

Bẫy thu nhập trung bình với người trẻ còn mang đậm yếu tố giới. Tại Mexico, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động của phụ nữ trẻ chỉ khoảng 45,4%, thấp hơn nam giới gần 30 điểm phần trăm. ILO cho biết nguyên nhân chủ yếu đến từ gánh nặng chăm sóc không trả lương trong gia đình.

Tại châu Á, Ngân hàng Thế giới (WB) cảnh báo, dù tỷ lệ có việc làm nhìn chung cao, người trẻ vẫn chật vật tìm được “việc chất lượng”, nhiều người bị mắc kẹt trong các công việc năng suất thấp, thu nhập không ổn định.

Nhiều nước đang chuyển mạnh sang mô hình học gắn với việc làm, coi khả năng làm việc thực tế quan trọng không kém bằng cấp. Tại Mexico, Bộ Giáo dục đã triển khai 14 chương trình trung học kỹ thuật mới theo nhu cầu các ngành công nghiệp tương lai như hàng không, trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, an ninh mạng, robot, tự động hóa hay điện hóa. Bộ trưởng Mario Delgado cho biết, đây là trụ cột của mô hình Tú tài quốc gia được cập nhật, giúp học sinh có thể đi làm sớm hoặc tiếp tục học bậc cao hơn.

Nhiều nước Mỹ Latinh đang thúc đẩy xây dựng hệ thống chăm sóc xã hội để chuyển phần việc không lương này thành dịch vụ có tổ chức, qua đó giúp phụ nữ quay lại thị trường lao động chính thức. Các nghiên cứu tại Mexico cho thấy, chỉ riêng việc tăng cơ hội việc làm cho phụ nữ trẻ cũng có thể tạo cú hích đáng kể cho tăng trưởng dài hạn.

Malaysia coi ngành bán dẫn là “canh bạc sống còn” để thoát bẫy thu nhập trung bình. Nếu tiếp tục dừng ở các khâu lắp ráp, kiểm định giá trị thấp, thu nhập lao động khó bứt phá. Vì vậy, nước này đang tìm cách thu hút đầu tư vào các khâu thiết kế, nghiên cứu – phát triển và sản xuất công nghệ cao.

Chuyển đổi số và AI phải gắn với mục tiêu tạo việc làm và nâng cao kỹ năng cho người lao động trẻ ở các nước thu nhập thấp và trung bình. Thông điệp rất rõ ràng: AI có thể trở thành “chiếc thang” giúp vượt bẫy thu nhập trung bình, nhưng cũng có thể là “bức tường” nếu người trẻ không được trang bị kỹ năng số và cơ hội chuyển đổi nghề nghiệp.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Đoàn Kết : https://daidoanket.vn/bay-thu-nhap-trung-binh-voi-nguoi-tre.html