Bế tắc trong đàm phán giữa Mỹ và Iran tiềm ẩn nguy cơ xung đột mới

một giờ trướcBài gốc

Mối lo ngại ngày càng lớn trong giới hoạch định chính sách không phải là liệu một thỏa thuận có sắp đạt được hay không, mà là căng thẳng có thể kéo dài bao lâu trước khi một tính toán sai lầm của Iran và Mỹ có khả năng gây ra xung đột mới.

Lời kêu gọi mở đợt tấn công mới đang ngày càng mạnh mẽ hơn ở Mỹ và Israel khi một số quan chức cho rằng áp lực gia tăng có thể làm suy yếu đòn bẩy của chính quyền ở Tehran và buộc Iran quay trở lại bàn đàm phán.

Các quan chức Iran nói với hãng tin Reuters rằng việc nhượng bộ về chương trình tên lửa, năng lực hạt nhân hoặc quyền kiểm soát eo biển Hormuz không phải là công cụ chính sách mà là trụ cột tư tưởng cho sự tồn tại của Cộng hòa Hồi giáo – từ bỏ chúng không phải là thỏa hiệp, mà là đầu hàng. Điều đó khiến những cuộc đối đầu quân sự kéo dài cũng không thể khiến Iran thay đổi lằn ranh đỏ của mình, và giải thích tại sao việc leo thang xung đột quân sự hơn nữa khó có thể thành công.

Các vòng đàm phán gián tiếp do Pakistan làm trung gian đã không mang lại bước đột phá nào. Khoảng cách vẫn còn rất lớn.

Mỹ muốn Iran ngừng làm giàu uranium trong 20 năm và chuyển kho dự trữ uranium của mình cho Mỹ.

Iran muốn chấm dứt các cuộc tấn công, đảm bảo an ninh, bồi thường chiến tranh và công nhận chủ quyền của mình đối với eo biển Hormuz – những điều khoản mà Mỹ đã bác bỏ.

Đường phố thủ đô Tehran, Iran giữa xung đột với Mỹ - Ảnh: Reuters

"Tôi đã trì hoãn việc này một thời gian. Hy vọng là có thể mãi mãi, nhưng có lẽ chỉ một thời gian ngắn thôi, bởi vì chúng tôi đã có những cuộc thảo luận rất lớn về Iran, và chúng tôi sẽ xem xét" - Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố. Ông chủ Nhà Trắng đã cảnh báo Iran rằng "thời gian đang trôi qua", khuyến cáo Tehran "tốt hơn hết nên hành động nhanh chóng, nếu không sẽ chẳng còn lại gì". Ông đe dọa rằng nếu Tehran không đạt được thỏa thuận với Washington, họ sẽ phải đối mặt với "một thời điểm rất tồi tệ".

Ali Vaez thuộc Nhóm Khủng hoảng Quốc tế cho biết cả hai bên đều không thể hiện sự sẵn lòng thực hiện "những nhượng bộ đau đớn" cần thiết cho một thỏa thuận. "Cả hai đều tin rằng thời gian đang đứng về phía họ và họ đang nắm ưu thế, và chính nhận thức đó đang khiến một thỏa thuận trở nên bất khả thi" – chuyên gia Ali Vaez nhận định.

Kết quả là một cuộc chiến trường kỳ tập trung vào một trong những tuyến đường thủy quan trọng nhất thế giới. Trước chiến tranh, eo biển Hormuz vận chuyển khoảng 25% lượng thương mại dầu mỏ toàn cầu và 20% khí đốt tự nhiên hóa lỏng. Giờ đây, với eo biển gần như bị đóng cửa, hậu quả kinh tế ngày càng gia tăng, làm gián đoạn nguồn cung.

Cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ phụ trách vấn đề Iran - Alan Eyre, người từng tham gia các cuộc đàm phán Mỹ-Iran trước đây, cho biết một thỏa thuận có thể nằm ngoài tầm với. "Hai bên sẽ không bao giờ đạt được thỏa thuận. Ông Trump không chỉ muốn chiến thắng, ông ấy còn muốn làm nhục Iran và được coi là đã đè bẹp Iran" - Alan Eyre nhận định.

Iran trong khi đó coi kho dự trữ uranium làm giàu và quyền kiểm soát eo biển Hormuz là những tài sản chiến lược cốt lõi thiết yếu cho sự tồn tại. "Do đó, Iran quyết tâm sử dụng những tài sản này để đảm bảo lợi ích của mình" - một quan chức cấp cao của Iran cho biết, đồng thời nói thêm rằng đầu hàng không phải là một lựa chọn.

"Chúng tôi chiến đấu, chúng tôi hy sinh, nhưng chúng tôi không chấp nhận sự sỉ nhục. Đầu hàng về cơ bản là không phù hợp với bản sắc của Iran" – quan chức này chỉ ra.

Một quan chức Iran khác lập luận rằng Tehran đã chiến thắng - không phải bằng cách đánh bại Washington về mặt quân sự, mà bằng cách từ chối khuất phục. Nhiều tuần tấn công của Mỹ và Israel đã không thể bẻ gãy ý chí của Iran, củng cố quan điểm của nước này rằng kho vũ khí hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz vẫn là cốt lõi của khả năng răn đe.

Việc từ bỏ chúng sẽ phá vỡ sự cân bằng đó. "Ông Trump muốn tuyên bố chiến thắng nhưng Iran sẽ không nhượng bộ. Liệu nền kinh tế thế giới có thể chịu đựng được áp lực đó? Đó là câu hỏi mà ông Trump cần trả lời cho thế giới" - ông nói thêm.

Các cuộc tấn công tiếp theo sẽ không thay đổi tính toán của Iran, mà chỉ đẩy nhanh sự leo thang. Vị quan chức này nói thêm rằng Iran sẽ không từ bỏ việc làm giàu uranium hoặc khuất phục trước các tối hậu thư nếu không có sự thỏa hiệp từ Washington.

Anh Duy

Nguồn CA TP.HCM : http://congan.com.vn/quoc-te/thoi-su-quoc-te/be-tac-trong-dam-phan-giua-my-va-iran-tiem-an-nguy-co-xung-dot-moi_192952.html