Bếp củi Myanmar thắp sáng thị trường carbon toàn cầu

3 giờ trướcBài gốc

Những chiếc bếp củi truyền thống như thế này đang dần được thay thế bằng các mẫu bếp sạch hơn và hiệu quả hơn. Ảnh: UNFCCC

Cơ quan khí hậu Liên Hợp Quốc (UNFCCC) đã chính thức chấp nhận việc dự án bếp đun ở Myanmar đủ tiêu chuẩn để cấp tín chỉ theo cơ chế mới Điều 6.4 (Hiệp định Paris). Đây là lô tín chỉ đầu tiên được phát hành dưới cơ chế này. Theo đó, các dự án khác như rừng, năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng… giờ có thể làm theo quy tắc mới để xin tín chỉ.

Cột mốc lịch sử

Hàng ngày, tại các ngôi làng hẻo lánh ở Myanmar, hàng triệu phụ nữ tảo tần bên những chiếc bếp củi tỏa khói mù mịt, loại khói mà Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xác nhận đang âm thầm cướp đi sinh mạng của hàng triệu người mỗi năm. Nhưng một cột mốc đặc biệt đã được ghi nhận ngày 26/2/2026, Liên Hợp Quốc phê duyệt 60.000 tín chỉ carbon đầu tiên theo cơ chế Article 6.4 của Hiệp định Paris, toàn bộ xuất phát từ dự án phân phối bếp nấu hiệu quả tại Myanmar.

Khởi động từ năm 2019 dưới Cơ chế Phát triển Sạch (CDM) của Nghị định thư Kyoto, dự án được triển khai bởi một tổ chức phi chính phủ Hàn Quốc với sự đầu tư từ các doanh nghiệp tư nhân nước này. Những chiếc bếp mới đốt củi hiệu quả hơn, cần ít nhiên liệu hơn và thải ra ít khói độc hơn đã tạo ra tác động kép: vừa bảo vệ sức khỏe người dùng vừa giảm áp lực khai thác rừng địa phương.

Sau khi chuyển đổi sang Cơ chế Tín chỉ Hiệp định Paris (PACM), hay còn gọi là Article 6.4, dự án áp dụng các phương pháp tính toán thận trọng hơn, cho ra kết quả 60.000 tín chỉ carbon, tương đương 60.000 tấn CO2 được giảm thải - thấp hơn 40% so với những gì hệ thống CDM cũ sẽ cấp phép, theo UNFCCC. Đó chính xác là lý do giới chuyên môn xem đây là tín hiệu tích cực về tính minh bạch của cơ chế mới.

Theo Climatechangenews.com, các tín chỉ này sẽ được doanh nghiệp Hàn Quốc sử dụng để hoàn thành nghĩa vụ trong Hệ thống Giao dịch Phát thải quốc gia và giúp Seoul tính vào mục tiêu giảm phát thải quốc gia (NDC) theo Hiệp định Paris; phần còn lại Myanmar dùng để thực hiện cam kết khí hậu của mình.

Ông Simon Stiell, Tổng thư ký điều hành Ban Thư ký Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (UN Climate Change), nhận định đây là minh chứng cho thấy cơ chế thị trường carbon của Liên Hợp Quốc “có thể tạo ra sự khác biệt lớn trong cuộc sống hàng ngày của người dân, đồng thời dẫn luồng tài chính đến nơi mang lại lợi ích thực sự trên thực địa”, theo UNFCCC.

Bà Jacqui Ruesga, Phó Chủ tịch Ban giám sát Article 6.4, cơ quan Liên Hợp Quốc trực tiếp giám sát cơ chế PACM, nhấn mạnh với đài Al Jazeera: “Trọng tâm của chúng tôi là xây dựng lòng tin vào thị trường này ngay từ đầu và đợt phát hành đầu tiên này cho thấy hệ thống đang vận hành đúng như thiết kế”.

Kỳ vọng lớn, hoài nghi còn đó

Dù thế, không phải ai cũng ăn mừng cột mốc này. Ngay từ khi các quy tắc mới của cơ chế PACM được thống nhất tại COP29 ở Azerbaijan năm 2024, tổ chức Hòa bình Xanh (Greenpeace) đã cảnh báo thỏa thuận còn nhiều lỗ hổng, có thể cho phép các công ty nhiên liệu hóa thạch tiếp tục gây ô nhiễm mà không bị ràng buộc thực chất, theo đài Al Jazeera.

Riêng với dự án Myanmar, tổ chức Carbon Market Watch, có trụ sở tại Brussels (Bỉ), chuyên giám sát thị trường carbon toàn cầu, công bố phân tích cho thấy dự án có thể đã tạo ra số tín chỉ gấp 26 lần so với mức hợp lý khi đối chiếu với các tài liệu khoa học độc lập được bình duyệt, theo Climatechangenews.com.

Phương pháp luận mà dự án áp dụng, vốn phát triển từ thời Nghị định thư Kyoto, cũng đã bị Hội đồng Toàn vẹn Thị trường Carbon Tự nguyện (ICVCM) bác bỏ vì “không đủ nghiêm ngặt”. Nhiều dự án bếp nấu sạch khác trên toàn cầu còn bị chỉ trích vì phóng đại lợi ích khí hậu, đặc biệt là xu hướng thổi phồng tác động lên nạn phá rừng trong khi dựa vào các khảo sát dễ sai lệch.

Dù vậy, ông Mkhuthazi Steleki, Chủ tịch Ban giám sát Article 6.4, cho biết kết quả đợt phát hành đầu tiên “nhất quán với các yêu cầu về tính toàn vẹn môi trường và đảm bảo rằng mỗi tấn tín chỉ thực sự đại diện cho một tấn CO2 được giảm thải”, theo UNFCCC.

Nhìn về phía trước, hơn 165 dự án chuyển đổi từ CDM đã được các nước chủ nhà phê duyệt và đang chờ vận hành dưới cơ chế mới, trải rộng từ năng lượng, quản lý chất thải đến nông nghiệp. Câu hỏi thực sự không phải là liệu thị trường carbon có thể mở rộng quy mô, mà là liệu nó có thể tự chứng minh mình không phải công cụ “tẩy xanh” trong mắt cả thế giới hay không.

TRẦN ĐẮC LUÂN

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/bep-cui-myanmar-thap-sang-thi-truong-carbon-toan-cau-3325983.html