Bếp nhà cũng là... hiệu thuốc

3 giờ trướcBài gốc

Một số gia vị - thuốc phổ biến trong căn bếp

Nghệ: Trong Đông y, nghệ (khương hoàng) có vị cay đắng, tính ấm, quy vào can và tỳ. Nghệ được dùng để hành khí, hành huyết, tiêu ứ, thường áp dụng trong các chứng đau bụng do ứ trệ, rối loạn tiêu hóa, phụ nữ sau sinh hoặc người suy nhược.

Khoa học hiện đại đã làm rõ hoạt chất curcumin trong nghệ có tác dụng chống viêm và chống oxy hóa. Một số nghiên cứu cho thấy, curcumin có thể hỗ trợ cải thiện các bệnh viêm mạn tính và rối loạn tiêu hóa. Tuy nhiên, curcumin hấp thu kém nếu dùng đơn lẻ, điều này lý giải vì sao trong thực hành ẩm thực, nghệ thường được nấu cùng dầu mỡ.

Nghệ phát huy lợi ích tốt nhất khi dùng như gia vị trong bữa ăn. Việc tự ý sử dụng nghệ hoặc curcumin liều cao kéo dài dưới dạng viên uống có thể tiềm ẩn rủi ro, đặc biệt với người có bệnh gan hoặc đang dùng thuốc chống đông.

Nghệ cũng là vị thuốc trong nhiều bài thuốc quý.

Gừng: Gừng tươi có vị cay, tính ấm, quy vào tỳ, vị và phế. Trong Đông y, gừng được xem là vị thuốc "giải biểu", thường dùng khi cảm lạnh, buồn nôn, đầy bụng, ho do lạnh.

Y học hiện đại đã chứng minh gừng có hiệu quả trong việc giảm buồn nôn, hỗ trợ tiêu hóa và giảm viêm nhẹ. Tuy vậy, gừng có tính ấm, nếu dùng quá nhiều có thể gây nóng trong, ợ nóng, đặc biệt ở người có cơ địa nhiệt hoặc trào ngược dạ dày.

Tỏi:Tỏi vị cay, tính ấm, có tác dụng tiêu thực, hành khí, sát khuẩn. Trong dân gian, tỏi thường được dùng để phòng cảm cúm, trị rối loạn tiêu hóa nhẹ.

Nghiên cứu hiện đại cho thấy allicin - hoạt chất hình thành khi tỏi được đập dập tiếp xúc với không khí - có tác dụng kháng khuẩn và hỗ trợ sức khỏe tim mạch. Tuy nhiên, allicin dễ bị phá hủy bởi nhiệt, vì vậy tỏi nên được cho vào món ăn ở giai đoạn cuối hoặc ăn sống với lượng vừa phải.

Gừng là vị thuốc "giải biểu", thường dùng khi cảm lạnh, buồn nôn,đầy bụng, ho do lạnh.

Quế: Quế vị cay ngọt, tính ôn, thường được dùng để làm ấm tỳ vị, tay chân lạnh. Trong ẩm thực, quế tạo mùi thơm đặc trưng cho nhiều món hầm và bánh. Một số nghiên cứu cho thấy quế có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, quế Cassia - loại phổ biến - chứa coumarin, nếu dùng nhiều và kéo dài có thể ảnh hưởng chức năng gan. Đây là ví dụ điển hình cho nguyên tắc gia vị chỉ là thuốc khi dùng đúng liều.

Đinh hương, sả, tiêu: Đinh hương được dùng trong Đông y để giảm đau răng, làm ấm tỳ vị. Eugenol trong đinh hương có tác dụng giảm đau tại chỗ, nhưng tinh dầu cần được sử dụng thận trọng.

Sả có mùi thơm, tính ấm, giúp giải cảm, hỗ trợ tiêu hóa và thư giãn. Trà sả ngày nay được nhiều người dùng như một cách giảm căng thẳng.

Tiêu đen - với vị cay nồng, giúp kích thích tiêu hóa. Hoạt chất piperine còn được biết đến với khả năng tăng hấp thu một số hoạt chất khác, nhưng đồng thời có nguy cơ tương tác thuốc nếu dùng liều cao.

Tỏi thường được dùng để phòng cảm cúm, trị rối loạn tiêu hóa nhẹ.

Lưu ý khi sử dụng gia vị

Trong bối cảnh nhiều người quan tâm đến ăn uống lành mạnh và y học tự nhiên, việc sử dụng gia vị với mục đích chăm sóc sức khỏe cần đi kèm sự hiểu biết và tỉnh táo. Đông y luôn coi trọng nguyên tắc dùng đúng - dùng vừa - dùng phù hợp cơ địa, điều này đặc biệt đúng với các gia vị mang dược tính.

Thứ nhất, không lạm dụng với tâm lý "càng nhiều càng tốt": Gia vị trong bếp vốn được sử dụng với lượng nhỏ. Khi dùng quá mức, nhất là các gia vị cay nóng như gừng, tỏi, tiêu, quế, cơ thể có thể bị "quá nhiệt", gây nóng trong, táo bón, ợ nóng, thậm chí kích ứng niêm mạc dạ dày. Đông y cho rằng, dược tính mạnh đến đâu cũng cần tiết chế để giữ quân bình âm dương.

Thứ hai, cần lưu ý đến cơ địa mỗi người: Người thể nhiệt, hay nổi mụn, khô miệng, mất ngủ không nên dùng nhiều gia vị cay ấm. Ngược lại, người thể hàn, hay lạnh bụng, tiêu hóa kém lại có thể hưởng lợi từ gừng, quế, tiêu nếu dùng đúng cách.

Thứ ba, thận trọng với người có bệnh mạn tính và đang dùng thuốc: Một số gia vị như tỏi, nghệ, tiêu có thể ảnh hưởng đến đông máu hoặc chuyển hóa thuốc trong gan. Với người đang điều trị bệnh tim mạch, tiểu đường, bệnh gan hoặc dùng thuốc dài ngày, việc sử dụng gia vị với mục đích hỗ trợ sức khỏe cần được trao đổi với nhân viên y tế.

Thứ tư, không đánh đồng gia vị tự nhiên với thuốc điều trị: Gia vị có thể hỗ trợ phòng bệnh, cải thiện sức khỏe tổng thể, nhưng không thể thay thế thuốc trong các bệnh lý cấp tính hoặc mạn tính nặng. Việc tự ý bỏ điều trị y khoa để "chữa bằng gia vị" là quan niệm sai lầm và tiềm ẩn rủi ro.

Thứ năm, chú ý nguồn gốc và cách chế biến: Gia vị nên được lựa chọn từ nguồn sạch, tránh nhiễm hóa chất, nấm mốc. Khi chế biến, không nên đun nấu quá lâu khiến hoạt chất bị phá hủy, cũng không nên dùng tinh dầu hoặc chiết xuất đậm đặc nếu không có hướng dẫn chuyên môn.

Người mắc bệnh mạn tính, phụ nữ mang thai, người đang dùng thuốc cần thận trọng.

BSCKII. Trần Ngọc Quế

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/bep-nha-cung-la-hieu-thuoc-169260209162501157.htm