Cuộc tấn công bí mật sử dụng ngư lôi Barracuda cài đặt sẵn trên tuyến đường biển đã gây ra vụ chìm tàu vận tải Ursa Major của Nga ở Địa Trung Hải vào ngày 23/12/2024.
Nhận định này được đưa ra trong một cuộc điều tra của hãng tin CNN, dựa trên báo cáo từ Cơ quan hàng hải Tây Ban Nha, dữ liệu từ mạng lưới địa chấn quốc gia, cùng với lời khai của các thành viên thủy thủ đoàn.
Theo kết quả ghi nhận, một lỗ thủng đường kính 50 cm đã được phát hiện trên thân tàu khi nó ở cách bờ biển Tây Ban Nha 111 km, với các cạnh kim loại bị uốn cong vào trong, cho thấy đã có tác động từ bên ngoài.
Theo điều tra của CNN, chiếc tàu chở hàng khô này nhiều khả năng đang mang theo 2 lò phản ứng hạt nhân VM-4SG dành cho tàu ngầm, được Nga cung cấp cho Triều Tiên.
Con tàu bắt đầu hành trình vào đầu tháng 12/2024 từ cảng Ust-Luga, khai báo Vladivostok là điểm đến chính thức.
Việc lựa chọn tuyến đường biển dài vòng quanh thế giới thay vì sử dụng mạng lưới đường sắt có sẵn của Nga đã làm dấy lên nghi ngờ trong giới điều tra Tây Ban Nha về mục đích bí mật của hàng hóa.
Ngày 22/12/2024, con tàu đột ngột giảm tốc độ trong vùng biển thuộc lãnh hải Tây Ban Nha, nhưng các thủy thủ trấn an lực lượng cứu hộ rằng không cần trợ giúp. Ngày hôm sau, 3 tiếng nổ lớn vang lên trong khu vực khoang động cơ, khiến 2 thợ máy thiệt mạng.
Đáng chú ý là tàu đổ bộ Ivan Gren của Hải quân Nga làm nhiệm vụ hộ tống tàu Ursa Major đã yêu cầu các tàu Tây Ban Nha giữ khoảng cách. Sau khi sơ tán 14 thủy thủ, họ bắn một loạt pháo sáng đỏ, sau đó ghi nhận 4 vụ nổ dưới nước khiến con tàu bị chìm.
Thuyền trưởng Igor Anisimov thừa nhận trong quá trình thẩm vấn tại cảng Cartagena rằng con tàu đang mang theo các bộ phận của lò phản ứng hạt nhân dưới vỏ bọc "nắp cống".
Theo ông Anisimov, tàu Ursa Major dự kiến sẽ cập cảng Rason của Triều Tiên để dỡ hàng và các cần cẩu Liebherr chuyên dụng được lắp đặt trên tàu nhằm mục đích bốc dỡ số thiết bị đặc biệt này.
Các chuyên gia quân sự nhận xét bản chất hư hại của thân tàu cho thấy việc sử dụng ngư lôi điều khiển từ xa, nhiều khả năng là loại Barracuda, có thể đã được cài đặt sẵn từ trước để vô hiệu hóa con tàu khi nó đi qua vùng biển dự tính.
Với tính chất quan trọng của hàng hóa mang theo, một tuần sau sự cố, tàu Yantar của Nga tiếp tục được điều đến hiện trường, về lý thuyết con tàu được xác định là phương tiện nghiên cứu khoa học nhưng theo giới chuyên gia, nó thực chất là tàu thăm dò dưới nước
Số liệu quan trắc địa chấn một lần nữa ghi nhận 4 vụ nổ ở độ sâu trong khi tàu Yantar đang ở phía trên, có thể cho thấy nỗ lực phá hủy của các phần còn lại của lò phản ứng hạt nhân nằm dưới đáy biển.
Giới chức Mỹ cũng thể hiện sự quan tâm đặc biệt đến vụ việc khi cử một máy bay trinh sát phóng xạ WC-135R Constant Phoenix đến khu vực tàu Nga bị đánh chìm.
Chiếc phi cơ chuyên dụng này sau đó tiếp tục giám sát vùng nước vào tháng 8/2025 và tháng 2/2026 để phát hiện khả năng rò rỉ chất phóng xạ, cho dù về lý thuyết lò phản ứng khi đó chưa được nạp nhiên liệu hạt nhân.
Theo thông báo, tàu Ursa Major hiện đang nằm ở độ sâu khoảng 2.500 m dưới đáy biển Địa Trung Hải, đại diện chính phủ Tây Ban Nha tuyên bố rằng việc trục vớt hộp đen là bất khả thi.
Mặc dù đã viện dẫn những khó khăn kỹ thuật và rủi ro về phóng xạ nhưng nhiều ý kiến nghi ngờ chính quyền Tây Ban Nha đang nỗ lực che giấu chi tiết của một chiến dịch bí mật, chưa rõ do bên nào tiến hành.
Việt Dũng