'Biệt động Sài Gòn' - những Anh hùng đánh 'cường tập, mật tập'

một giờ trướcBài gốc

Trong cuộc trò chuyện với phóng viên Báo Quân đội nhân dân, nhà báo, nhà biên kịch Nguyễn Thanh - tác giả kịch bản phim, nhiều lần nhắc đến hai chữ “sự thật”, như giá trị cốt lõi làm nên sức sống bền bỉ của tác phẩm. Ông coi đó là bản ký sự bằng hình ảnh về những con người đã sống, chiến đấu và hy sinh thầm lặng giữa lòng Sài Gòn thời kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Nhà báo Nguyễn Thanh công tác tại Báo Quân đội nhân dân từ đầu năm 1968. Ông nhanh chóng trở thành phóng viên chiến trường, bám sát các điểm nóng trên khắp các mặt trận.
Trong giai đoạn 1968-1975, ông liên tục có mặt tại các chiến trường ác liệt như: Quân khu 4 (Hà Tĩnh, Quảng Bình, Nghệ An); Vĩnh Linh; tuyến lửa Trường Sơn, Chiến dịch Đường 9-Nam Lào; Quảng Trị. Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975, ông trực tiếp ghi nhận các mũi tiến công giải phóng Quy Nhơn, tiến vào Sài Gòn cùng lực lượng biệt động.
Ông nghỉ hưu năm 2013 sau nhiều năm công tác tại Báo Quân đội nhân dân.

Từ những bài báo đến kịch bản điện ảnh

Phóng viên (PV): Thưa ông, trước khi “Biệt động Sài Gòn” trở thành một hiện tượng màn ảnh, những câu chuyện về lực lượng này đã xuất hiện dưới ngòi bút nhà báo của ông. Cảm giác lúc đó của ông thế nào khi nhận ra rằng, những bài báo đơn lẻ là không đủ để truyền tải hết sự khốc liệt và hào hùng của lực lượng này?

Nhà báo, nhà biên kịch Nguyễn Thanh - tác giả kịch bản phim "Biệt động Sài Gòn".

Nhà báo, nhà biên kịch Nguyễn Thanh: Tôi làm báo từ năm 1968. Sau thời gian phục vụ trong cuộc chiến tranh phá hoại ở miền Bắc, tôi vào chiến trường miền Nam, đóng quân tại Củ Chi và gặp rất nhiều chiến sĩ Biệt động Sài Gòn. Họ ra báo cáo tình hình, nhận nhiệm vụ rồi lại quay vào nội thành chiến đấu. Chính những cuộc gặp gỡ ấy giúp tôi cảm nhận rất rõ sự gan góc, thầm lặng nhưng vô cùng quả cảm của lực lượng này.

Là phóng viên chiến trường, tôi đi nhiều nơi để viết, từ Đường Hồ Chí Minh trên biển ở Bến Tre (nay thuộc tỉnh Vĩnh Long), biệt động Cần Thơ, Tây Ninh đến vùng sông Vàm Cỏ Đông.

Đến Chiến dịch Hồ Chí Minh, tôi tiếp tục theo chân các chiến sĩ Biệt động Sài Gòn. Tôi đã viết loạt ký sự về Biệt động Sài Gòn đăng trên Báo Quân đội nhân dân suốt 31 kỳ.

Năm 1981, khi đoàn làm phim “Biệt động Sài Gòn” được thành lập, tôi nhận lời mời viết kịch bản. Trong khoảng một tháng rưỡi, tôi gần như viết ngày, viết đêm để hoàn thành bản thảo dài hơn 400 trang, từ những tư liệu và ghi chép tích lũy suốt nhiều năm làm báo chiến trường.

Tôi luôn nghĩ, từ báo chí bước sang điện ảnh giống như từ ký sự chữ viết thành ký sự bằng hình ảnh. Khi lên phim, khán giả có thể hình dung rõ hơn về cuộc chiến và những con người đã sống, chiến đấu trong lòng địch.

“Biệt động Sài Gòn” là một trong những bộ phim kinh điển của điện ảnh Việt Nam. Ảnh tư liệu

PV: Từ một nhà báo chuyên ghi chép sự thật khách quan sang một biên kịch phải hư cấu và xây dựng kịch tính cho phim, ông đã gặp những áp lực nào để giữ được cái “chất” thực tế, mà vẫn đảm bảo tính hấp dẫn của một tác phẩm điện ảnh?

Nhà báo, nhà biên kịch Nguyễn Thanh: Tôi luôn quan niệm viết báo hay viết kịch bản phim thì điều quan trọng nhất vẫn là sự thật. Là người lính cầm bút, tôi phải trung thành với lịch sử, chỉ có nhiệm vụ ghi lại những gì đã diễn ra, chứ không thể thay đổi nó.

“Biệt động Sài Gòn” không phải là câu chuyện để hư cấu cho hấp dẫn, mà là một phần lịch sử cần được phản ánh trung thực nhất. Tất cả nhân vật trong phim đều có nguyên mẫu ngoài đời, tôi chỉ thay đổi tên gọi.

Kịch bản tôi viết hoàn toàn dựa trên sự thật, không hư cấu chi tiết nào. Sau này, khi chuyển thể thành phim, đạo diễn có thêm một số tình tiết để tăng tính điện ảnh, nhưng cốt lõi vẫn là con người thật, sự kiện thật và lịch sử thật. Trong đó, nổi bật là tinh thần Biệt động Sài Gòn: Quả cảm, thông minh và những hy sinh thầm lặng góp phần làm nên ngày toàn thắng.

Cảnh trong phim "Biệt động Sài Gòn". Ảnh tư liệu

PV: Nhân vật nào trong phim khiến ông tốn nhiều tâm sức nhất để đưa từ đời thực lên kịch bản? Liệu có chi tiết nào “đắt giá” từ thực tế mà ông phải đắn đo mãi mới dám đưa vào phim không?

Nhà báo, nhà biên kịch Nguyễn Thanh: Nhân vật tôi ấn tượng nhất là Sáu Tâm, được xây dựng từ nguyên mẫu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Bảy Bê - Nguyễn Thanh Xuân. Anh có lối đánh rất đặc biệt, gọi là “cường tập, mật tập”, tức đánh bất ngờ, cường độ cao và tuyệt đối bí mật. Chỉ với hai người, anh dám đánh thẳng vào những nơi tập trung nhiều sĩ quan địch như Đại sứ quán Mỹ hay khách sạn Caravelle.

Trận đánh Caravelle là một ví dụ điển hình. Khi đó, Bảy Bê cùng Trần Thị Minh Nguyệt, một nữ biệt động xinh đẹp đóng giả làm người tình của một sĩ quan Mỹ để lọt vào khách sạn, từ đó hai người mới tiếp cận mục tiêu và tổ chức trận đánh. Không có quốc gia nào đánh Mỹ theo cách như Biệt động Sài Gòn. Đó là sự táo bạo, thông minh và gần như “xuất quỷ nhập thần”. Sau này Bảy Bê bị bắt, đày ra Côn Đảo. Khi trở về, anh gặp lại và nên duyên với Chín Nghĩa, một nữ chiến sĩ biệt động khác.

Nhân vật Sáu Tâm trong phim chỉ phản ánh một phần con người thật của Bảy Bê. Trận đánh khách sạn trên phim cũng chỉ là đại diện, bởi thời điểm ấy, ở Sài Gòn có hơn chục khách sạn từng là mục tiêu của biệt động. Để viết được những câu chuyện ấy, tôi phải đến tận nhà nhân chứng, sống cùng họ, trò chuyện suốt nhiều đêm. Chỉ khi thật sự gần gũi và lắng nghe, mới có thể viết ra được những chi tiết quý giá mà ngồi bàn giấy không bao giờ có.

Nhân vật Sáu Tâm - chiến sĩ cắt ngang đoàn xe Thứ trưởng bộ Ngoại giao Mỹ để ném mìn do diễn viên Thương Tín thủ vai. Ảnh tư liệu

Sức sống bền bỉ qua các thế hệ

PV: Vào thời điểm phim ra mắt, sự đón nhận của khán giả lúc bấy giờ vượt xa mọi kỷ lục. Theo ông, điều gì ở kịch bản đã chạm đúng cảm xúc của công chúng những năm 1980?

Nhà báo, nhà biên kịch Nguyễn Thanh: Theo tôi, trước hết vì cốt truyện hoàn toàn có thật. “Biệt động Sài Gòn” không phải chuyện thêu dệt, mà phản ánh trực diện một giai đoạn kháng chiến đau thương nhưng hào hùng vừa đi qua. Khán giả khi ấy nhìn thấy trên màn ảnh chính những điều họ từng nghe, từng chứng kiến, thậm chí từng sống trong đó.

Thứ hai là tính độc nhất của lực lượng Biệt động Sài Gòn. Rất hiếm có lực lượng nào có thể hoạt động giữa lòng đô thị và đánh thẳng vào những mục tiêu hiểm yếu như vậy.

Bộ phim lại được quay bằng phim nhựa màu, kéo dài 4 tập, tái hiện cả một tập thể chiến đấu và cả một mặt trận đô thị, chứ không chỉ xoay quanh một cá nhân. Chính quy mô ấy tạo nên sức hút rất lớn. Hồi đó, tôi đi Cà Mau, ra tận Phú Quốc (nay thuộc tỉnh An Giang) vẫn thấy người dân rồng rắn kéo nhau đi xem. Bộ phim chạm đúng cảm xúc công chúng vì trong đó có sự thật, có ký ức và có niềm tự hào của cả một thế hệ.

Nhà báo, nhà biên kịch Nguyễn Thanh trò chuyện với phóng viên Báo Quân đội nhân dân.

PV: Cảm xúc của ông ra sao khi thấy đứa con tinh thần của mình không bị thời gian bào mòn, mà trái lại, trở thành một cột mốc không thể thay thế?

Nhà báo, nhà biên kịch Nguyễn Thanh: Tôi thấy may mắn, tự hào khi bản thân được sống trong một giai đoạn đặc biệt của dân tộc, dùng ngòi bút của mình ghi lại những chiến công đặc biệt của quân và dân ta như một người ký sự trung thành của lịch sử.

Dân tộc ta rất trọng văn chương - gốc của mọi loại hình văn hóa nghệ thuật. Một kịch bản phim phản ánh đúng sự thật lịch sử sẽ có sức tác động rất mạnh và sức sống lâu bền trong lòng độc giả, khán giả xem phim.

Trong điện ảnh, người làm phim có thể hư cấu một số chi tiết vì dụng ý nghệ thuật, nhưng tôi tin, một tác phẩm được sinh ra từ hiện thực, từ con người thật và đời sống thật luôn có sức sống bền lâu. “Biệt động Sài Gòn” cũng vậy. Bộ phim có vị trí riêng trong lịch sử điện ảnh Việt Nam không phải vì sự hoành tráng, mà bởi nó mang sức nặng của hiện thực từ những con người có thật, những trận đánh có thật và những hy sinh có thật của một thời không thể lãng quên.

Cảnh trong phim "Biệt động Sài Gòn". Ảnh tư liệu

PV: Theo ông, thông điệp cốt lõi nào trong kịch bản vẫn còn nguyên giá trị đối với khán giả gen Z, gen Alpha và những nhà làm phim hiện nay?

Nhà báo, nhà biên kịch Nguyễn Thanh: Thông điệp cốt lõi vẫn luôn là tôn trọng sự thật. Kịch bản “Biệt động Sài Gòn” ghi lại những trận đánh có thật của quân và dân ta ngay giữa lòng Sài Gòn. Tôi chỉ ghi lại sự thật của cuộc chiến ấy.

Giá trị lớn nhất của bộ phim nằm ở chỗ phản ánh hiện thực lịch sử, chứ không phải một sự hư cấu để gây hấp dẫn. Trận nào diễn ra ra sao, ai tham gia, tôi đều nhớ rất rõ.

Nếu làm phim từ lịch sử thì các nhà làm phim cần tuyệt đối phải tôn trọng sự thật. Tác phẩm càng gần với sự thật, càng có giá trị và sức lan tỏa. Người viết kịch bản không thể chỉ ngồi một chỗ mà hư cấu, mà phải đi sâu nghiên cứu, tìm hiểu, gặp nhân chứng, sống cùng câu chuyện của họ.

Ngày nay chiến tranh đã lùi xa, bối cảnh đời sống nhiều thay đổi, nên các nhà biên kịch, nhà làm phim lịch sử, phim chiến tranh cần đề cao việc hiểu đúng lịch sử, chuyển tải thành phim sao cho gần gũi với góc nhìn của người trẻ.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!

PHẠM THỨ - HOÀNG LAM

Nguồn QĐND : https://www.qdnd.vn/van-hoa/van-hoc-nghe-thuat/biet-dong-sai-gon-nhung-anh-hung-danh-cuong-tap-mat-tap-1037504