Tại dự thảo hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự sửa đổi, Bộ Công an đề xuất bổ sung 2 tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự, gồm “người phạm tội bỏ trốn” và “người phạm tội là thành viên của tổ chức tội phạm”.
Theo Bộ Công an, khi quyết định hình phạt, tòa án căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, cùng các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự.
Bộ luật Hình sự hiện hành đã quy định nhiều tình tiết tăng nặng như phạm tội có tổ chức, phạm tội có tính chất chuyên nghiệp, lợi dụng chức vụ quyền hạn để phạm tội, phạm tội vì động cơ đê hèn…
Tuy nhiên, tình tiết “người phạm tội bỏ trốn” chưa được quy định riêng là tình tiết tăng nặng. Việc bổ sung tình tiết này nhằm hoàn thiện căn cứ để tòa án quyết định hình phạt, xử lý nghiêm các trường hợp sau khi phạm tội tìm cách trốn tránh pháp luật, đồng thời nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm.
Ngoài nội dung trên, tại dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, cơ quan soạn thảo đã dề xuất tội danh riêng với sai phạm về hàng kém chất lượng.
Bộ luật Hình sự hiện hành quy định 4 tội danh liên quan sản xuất, buôn bán hàng giả gồm hàng hóa không đặc thù (Điều 192); lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm (Điều 193); thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh (Điều 194); và thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, vật nuôi (Điều 195). Tuy nhiên, chưa có sự tách biệt rõ giữa hàng giả và hàng kém chất lượng.
Các cơ quan chức năng đang phải áp dụng cùng một điều luật để xử lý cả hai hành vi. Trong khi đó, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hai loại vi phạm này khác nhau, hàng giả thường có yếu tố gian dối ngay từ đầu, còn hàng kém chất lượng có thể xuất phát từ lỗi quy trình.
Việc xử lý chung khiến pháp luật chưa phân hóa được trách nhiệm, chưa bảo đảm tính công bằng. Do đó, Bộ Công an đề xuất tách riêng hai nhóm hành vi: Hành vi sản xuất, buôn bán hàng kém chất lượng (như một nhóm hành vi độc lập để phân hóa với hàng giả); Hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là chất hỗ trợ chế biến thực phẩm và dụng cụ bao gói, chứa đựng thực phẩm.
Đặc biệt, Bộ Công an còn đề xuất mở rộng phạm vi tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự. Theo Bộ luật Hình sự hiện hành, phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của doanh nghiệp bao gồm 33 tội danh, tập trung chủ yếu vào lĩnh vực kinh tế và môi trường. Song thời gian qua, số vụ án hình sự được khởi tố với pháp nhân thương mại phạm tội chiếm tỷ lệ rất nhỏ (khoảng 0,0023%). Do đó, việc dự kiến mở rộng ra các nhóm tội như thuế, lao động, tài chính và bảo hiểm; xâm phạm sở hữu; quản lý đất đai... sẽ tạo môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng hơn.
Bên cạnh đó, hành vi vi phạm của pháp nhân và cá nhân chủ doanh nghiệp rất đa dạng, phức tạp và thường có mối liên kết chặt chẽ. Thực tiễn, có rất nhiều hành vi vi phạm mà chủ thể bắt buộc phải là pháp nhân, nếu một mình cá nhân thì không thực hiện được. Do vậy, việc mở rộng phạm vi tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm là cần thiết và phù hợp với thực tiễn.
Ngọc Minh