Cơ chế này được áp dụng theo Phụ lục II của Quy định (EU) 2019/1793, trong bối cảnh EU đang gia tăng giám sát đối với các mặt hàng nông sản nhập khẩu liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.
Không chỉ thanh long, một số nông sản khác của Việt Nam cũng đang nằm trong diện kiểm soát tăng cường tại cửa khẩu EU. Cụ thể, ớt và đậu bắp bị kiểm tra với tần suất 50%, trong khi sầu riêng ở mức 20%. Riêng chanh leo hiện chưa thuộc nhóm áp dụng biện pháp này.
Động thái kiểm soát này phản ánh xu hướng chung của EU trong việc nâng cao tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, đặc biệt đối với hàng hóa có nguy cơ vi phạm ngưỡng dư lượng tối đa cho phép (MRLs).
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, EU liên tục điều chỉnh chính sách theo hướng siết chặt MRLs, không chỉ hạ thấp ngưỡng cho phép mà còn mở rộng phạm vi kiểm soát. Đáng chú ý, từ đầu năm 2026, EU đã chuyển sang cách tiếp cận dựa trên “mối nguy” thay vì “rủi ro”.
Ảnh minh họa
Theo đó, các hoạt chất có nguy cơ cao như gây ung thư hoặc rối loạn nội tiết sẽ bị áp mức dư lượng mặc định rất thấp, khoảng 0,01 mg/kg - gần như bằng 0 về mặt kỹ thuật.
Sự thay đổi này khiến yêu cầu đối với toàn bộ chuỗi sản xuất - từ canh tác, thu hoạch đến chế biến trở nên nghiêm ngặt hơn, tạo áp lực đáng kể cho các quốc gia xuất khẩu, trong đó có Việt Nam.
Dù vậy, công tác kiểm soát chất lượng nông sản của Việt Nam đã ghi nhận kết quả tích cực. Số lượng cảnh báo vi phạm từ phía EU đã giảm mạnh, từ 64 trường hợp năm 2024 xuống còn 17 trường hợp trong năm 2025.
Kết quả này đến từ việc tăng cường truy xuất nguồn gốc, xử lý nhanh các lô hàng không đạt chuẩn và đẩy mạnh các biện pháp kiểm soát trong sản xuất. Đồng thời, việc áp dụng các giải pháp sinh học thay thế hóa chất cũng được thúc đẩy nhằm đáp ứng yêu cầu thị trường.
Để cải thiện điều kiện tiếp cận thị trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo cơ quan chuyên môn phối hợp với Tổng vụ Y tế và An toàn thực phẩm của EU (DG-SANTE) tổ chức các đợt thanh tra đối với một số mặt hàng như thanh long, ớt và sầu riêng.
Kết quả đánh giá từ phía EU được ghi nhận tích cực, đặc biệt đối với hệ thống quản lý thuốc bảo vệ thực vật và sự chủ động của doanh nghiệp Việt Nam.
Dự kiến trong tháng 5/2026, Việt Nam sẽ hoàn thiện báo cáo về kế hoạch khắc phục các tồn tại. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để EU xem xét điều chỉnh tần suất kiểm tra đối với các mặt hàng nông sản chủ lực.
Trước áp lực tiêu chuẩn ngày càng cao, ngành nông nghiệp xác định cần nâng cao năng lực tuân thủ cho doanh nghiệp và người sản xuất, đồng thời tăng cường vai trò của địa phương trong kiểm soát an toàn thực phẩm.
Định hướng lâu dài là chuyển đổi sang mô hình sản xuất bền vững, giảm phụ thuộc vào hóa chất, tăng cường sử dụng các biện pháp sinh học và nâng cao chất lượng toàn chuỗi.
Bên cạnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề xuất ban hành chỉ thị tăng cường tuân thủ quy định an toàn thực phẩm đối với nông sản xuất khẩu, đồng thời đẩy mạnh phối hợp với các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài để cập nhật kịp thời các thay đổi chính sách từ thị trường nhập khẩu.
Văn Tùng