Sáng 5-2, tại hội nghị giao ban đầu tháng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh yêu cầu các đơn vị liên quan sớm hoàn thiện các thủ tục, điều kiện còn lại để tiến tới thu phí 5 dự án thành phần thuộc tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông sau ngày 1-3.
Bộ Xây dựng cho rằng việc thu phí là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm nguồn lực cho công tác quản lý, vận hành và tái đầu tư hạ tầng giao thông.
5 đoạn cao tốc thu phí sau Tết
5 dự án được yêu cầu thu phí trước gồm: Mai Sơn - Quốc lộ 45, Quốc lộ 45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Vĩnh Hảo - Phan Thiết, Phan Thiết - Dầu Giây. Đây đều là các dự án thành phần thuộc cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 1 (2017-2020), đã được đưa vào khai thác từ tháng 4-2024.
Bộ trưởng nhấn mạnh các ban quản lý dự án, chủ đầu tư và đơn vị liên quan phải phối hợp chặt chẽ, hoàn thành đồng bộ các hạng mục phục vụ thu phí, đặc biệt là hệ thống thu phí không dừng, hệ thống giám sát và trung tâm quản lý giao thông.
Sau Tết, người dân đi đường bộ cao tốc từ Hà Nội về đến Hà Tĩnh đều phải trả phí. Ảnh: V.LONG
Bên cạnh đó, các dự án thành phần khác thuộc cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2 cũng được yêu cầu đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện hệ thống giao thông thông minh và các hạng mục liên quan trước ngày 30-4. Riêng hai dự án thành phần Cần Thơ - Hậu Giang và Hậu Giang - Cà Mau được gia hạn thời gian thực hiện đến 30-6.
Liên quan đến hạ tầng phục vụ khai thác, Bộ trưởng Trần Hồng Minh yêu cầu tăng cường rà soát việc đầu tư các trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam. Các vướng mắc phải được kịp thời tháo gỡ, bảo đảm tính đồng bộ trong khai thác và vận hành.
Theo tìm hiểu của PV, việc thu phí 5 đoạn cao tốc nêu trên từng được dự kiến thực hiện từ đầu năm 2026. Tuy nhiên, kế hoạch này chưa được thực hiện. Nguyên nhân chủ yếu do công tác chuẩn bị triển khai thu phí còn chậm, nhất là khâu lựa chọn nhà thầu, lắp đặt và vận hành hệ thống thu phí. Một số hạng mục kỹ thuật phải điều chỉnh, bổ sung, kéo dài thời gian hoàn thiện.
Ngoài ra, tiến độ xây dựng trạm dừng nghỉ tại một số dự án thành phần cũng chưa đạt yêu cầu. Nhiều trạm không thể hoàn thành trong năm 2025 như kế hoạch, buộc phải xin gia hạn thời gian thi công.
Theo quy định hiện hành, trạm dừng nghỉ là một trong những điều kiện để dự án đủ điều kiện tổ chức thu phí. Vì vậy, việc chậm tiến độ các hạng mục này đã ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch thu phí toàn tuyến.
Tiếp tục đưa các dự án giai đoạn 2 vào thu phí
Thời gian qua, Bộ Xây dựng, Cục Đường bộ đã tổ chức nhiều cuộc họp và ban hành các văn bản chỉ đạo, yêu cầu đẩy nhanh tiến độ triển khai thu phí 5 đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam để thu phí trước Tết. Tuy nhiên, kế hoạch này không khả thi.
Tại một số dự án thành phần, công tác đánh giá hiệu quả vận hành, đánh giá các chỉ số kỹ thuật (KPI) của hệ thống thu phí dự kiến nhanh nhất cũng phải kéo dài đến giữa tháng 2.
Với những vướng mắc đang được tháo gỡ, các dự án thành phần đang thử nghiệm hệ thống thu phí được dự kiến sẽ chính thức thu phí sau dịp Tết Nguyên đán.
Còn một số dự án thành phần khác thuộc cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 2 (2021-2025) cũng được lên kế hoạch triển khai thu phí và dự kiến nhanh nhất cũng phải qua Tết Nguyên đán.
Theo đề án thu phí được Bộ Xây dựng phê duyệt, các đoạn tuyến tổ chức thu phí gồm 18 dự án thành phần, trải dài từ Bắc vào Nam. Trong đó có các đoạn: Mai Sơn - Quốc lộ 45, Quốc lộ 45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Vĩnh Hảo - Phan Thiết, Phan Thiết - Dầu Giây, Bãi Vọt - Hàm Nghi, Hàm Nghi - Vũng Áng, Vũng Áng - Bùng, Bùng - Vạn Ninh, Vạn Ninh - Cam Lộ, Hòa Liên - Túy Loan, Quảng Ngãi - Hoài Nhơn, Hoài Nhơn - Quy Nhơn, Quy Nhơn - Chí Thạnh, Chí Thạnh - Vân Phong, Vân Phong - Nha Trang, Cần Thơ - Hậu Giang, Hậu Giang - Cà Mau.
Bộ Xây dựng cho biết đoạn Hòa Liên - Túy Loan và Phan Thiết - Dầu Giây áp dụng mức thu 1.300 đồng/PCU/km. Các đoạn còn lại áp dụng mức thu 900 đồng/PCU/km. Mức phí được tính theo quãng đường phương tiện thực tế lưu thông trên tuyến.
Các dự án sẽ tổ chức thu phí trong thời gian 7 năm. Cục Đường bộ được giao trực tiếp tổ chức thu phí. Hết thời gian này, cơ quan quản lý sẽ xem xét, tính toán phương án khai thác và quản lý hạ tầng phù hợp với từng giai đoạn.
Dự kiến, khi các dự án thành phần đồng loạt thu phí, nguồn thu mang lại khoảng gần 3.000 tỉ đồng mỗi năm sau khi trừ chi phí tổ chức thu phí và vận hành hệ thống. Đây được xem là nguồn lực quan trọng để Nhà nước tái đầu tư, duy tu và nâng cấp hệ thống hạ tầng giao thông.
Thử nghiệm vận hành trung tâm quản lý giao thông
Dự án cao tốc Bắc - Nam có tổng chiều dài khoảng 1.375 km, quy mô từ 2 đến 4 làn xe. Trong đó, 654 km thuộc giai đoạn 1 (2017-2020) đã đưa vào khai thác.
Giai đoạn 2 (2021-2025) gồm 12 dự án thành phần, được khởi công ngày 1-1-2023, tổng vốn đầu tư 146.990 tỉ đồng, chiều dài 729 km.
Cục Đường bộ cho biết dịp Tết Nguyên đán năm nay đã chỉ đạo các chủ đầu tư tổ chức vận hành, khai thác thử nghiệm 4 trung tâm quản lý giao thông (TMC) tại 5 dự án gồm Mai Sơn - Quốc lộ 45, Quốc lộ 45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Vĩnh Hảo - Phan Thiết, Phan Thiết - Dầu Giây.
Các trung tâm này phục vụ công tác quản lý, theo dõi tình hình giao thông và xử lý sự cố trong dịp Tết Nguyên đán và mùa lễ hội Xuân Bính Ngọ 2026.
VIẾT LONG