Bốn kịch bản khi đàm phán Mỹ - Iran bế tắc

4 giờ trướcBài gốc

Một người phụ nữ đi ngang qua bức tranh tường chống Israel trên một con phố ở Tehran vào ngày 20/4/2026, hai ngày trước khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran hết hạn. Ảnh: West Asia News Agency

Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance đã dẫn đầu một phái đoàn đàm phán tới Islamabad trong ngày 21/4 để tiến hành các cuộc đối thoại với Iran nhằm chấm dứt chiến tranh, dù Tehran vẫn chưa xác nhận sẽ tham gia vòng đàm phán này.

Trong khi đó, một lệnh ngừng bắn mong manh kéo dài hai tuần dự kiến sẽ hết hiệu lực vào 22/4, nhưng chưa rõ liệu có được gia hạn hay không, trong bối cảnh căng thẳng gia tăng trong hai ngày qua.

Vòng đàm phán đầu tiên giữa Mỹ và Iran tại Islamabad ngày 11/4 đã không đạt được đột phá. Kể từ đó, Mỹ áp đặt phong tỏa hải quân đối với các tàu có liên hệ với Iran đi qua eo biển Hormuz. Iran đã nổ súng vào các tàu tìm cách di chuyển qua tuyến hàng hải quan trọng này. Đầu tuần, Mỹ đã bắn và sau đó bắt giữ một tàu Iran cố vượt qua vùng biển hẹp.

Tehran gọi vụ bắt giữ là “hành vi cướp biển” và đe dọa trả đũa. Iran cũng từ chối đàm phán dưới sức ép. Tổng thống Donald Trump tái khẳng định cảnh báo rằng ông sẽ ra lệnh phá hủy toàn bộ cầu cống và nhà máy điện tại Iran nếu nước này không chấp nhận một thỏa thuận theo điều kiện của Mỹ.

Trong bối cảnh chưa rõ tương lai của đàm phán và lệnh ngừng bắn, các chuyên gia đưa ra bốn kịch bản có thể xảy ra trong những ngày tới:

Diễn biến mới nhất từ hai phía

Mỹ và Iran đang liên tục đưa ra những lời đe dọa khi lệnh ngừng bắn sắp hết hạn.

Lệnh ngừng bắn hai tuần do Tổng thống Trump công bố ngày 7/4 dự kiến hết hiệu lực lúc 20h tối 21/4 theo giờ Washington (tức 7h sáng 22/4 theo giờ Việt Nam và 5h sáng 22/4 tại Islamabad). Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Mỹ gần đây cho biết đã lùi thời hạn này thêm một ngày.

Trong khi Pakistan tiếp tục chuẩn bị cho các cuộc đàm phán kéo dài nhiều ngày, phía Iran vẫn chưa xác nhận sẽ tham gia.

Tổng thống Trump tuyên bố ông tin rằng Iran sẽ đàm phán, nếu không sẽ “gặp những vấn đề chưa từng thấy”.

Trên mạng xã hội Truth Social, ông xác nhận phái đoàn Mỹ sẽ tới Islamabad và cáo buộc Iran vi phạm ngừng bắn khi nổ súng vào tàu thuyền tại eo Hormuz. Ông viết: “Chúng tôi đang đưa ra một THỎA THUẬN rất công bằng và hợp lý, và tôi hy vọng họ chấp nhận, bởi nếu không, Mỹ sẽ phá hủy mọi nhà máy điện và mọi cây cầu ở Iran. KHÔNG CÒN NHẸ TAY NỮA!”

Phía Iran khẳng định sẽ không đàm phán dưới sức ép. Ông Mohammad Reza Mohseni Sani, thành viên Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran, cho rằng đàm phán “không thể chấp nhận trong tình hình hiện tại”, cáo buộc Mỹ “đòi hỏi quá mức” và theo đuổi các mục tiêu khác.

Ông Ali Vaez, Giám đốc dự án Iran của International Crisis Group, nhận định trở ngại lớn nhất là liệu Mỹ có sẵn sàng giảm áp lực để tạo điều kiện cho ngoại giao hay không, và liệu Iran có sẵn sàng giảm đòn bẩy để duy trì đối thoại hay không.

Kịch bản 1: Đàm phán diễn ra và đạt thỏa thuận tạm thời

Pakistan đang nỗ lực thúc đẩy các cuộc đàm phán kéo dài nhiều ngày. Phái đoàn Mỹ dự kiến gồm ông Vance, đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner. Nếu Iran tham gia, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi có thể dẫn đầu đoàn.

Các nhà hòa giải ở Islamabad đang hướng tới việc đạt được một “bản ghi nhớ” giữa Mỹ và Iran để câu giờ nhằm đạt được một thỏa thuận cuối cùng và gia hạn lệnh ngừng bắn.

“Thành công sẽ không phải là một thỏa thuận cuối cùng. Đó sẽ là một sự hiểu biết tạm thời nhằm gia hạn các cuộc đàm phán, ổn định lệnh ngừng bắn và tạo ra một khuôn khổ để đổi lấy việc nới lỏng trừng phạt bằng cách sử dụng các bước hạt nhân", ông Vaez nói.

Tuy nhiên, khác biệt giữa hai bên vẫn rất lớn, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran, quyền kiểm soát eo biển Hormuz, các lệnh trừng phạt và tài sản bị đóng băng.

“Nếu hai bên không thay đổi lập trường, sẽ không thể có một thỏa thuận nào ở Islamabad”, Aniseh Bassiri Tabrizi, một nhà nghiên cứu cộng tác tại Chương trình Trung Đông và Bắc Phi thuộc viện nghiên cứu Chatham House, cho biết.

Kịch bản 2: Đàm phán không đột phá nhưng ngừng bắn được gia hạn

Các chuyên gia cho rằng để đạt tiến triển thực chất, cả hai bên đều phải nhượng bộ - điều hiện chưa xảy ra.

Mỹ tiếp tục yêu cầu Iran chấm dứt làm giàu uranium và bàn giao kho dự trữ, điều mà Tehran bác bỏ.

“Mỹ không rút ra bài học từ kinh nghiệm”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei nói hôm 20/4. “Và điều này sẽ không bao giờ dẫn đến kết quả tốt.”

Tuy nhiên, nhà nghiên cứu Tabrizi cho biết, ngay cả khi không có bước đột phá nào trong vòng đàm phán thứ hai, hai bên có thể đồng ý “gia hạn tạm thời lệnh ngừng bắn”, điều này sẽ tạo thêm cơ hội cho ngoại giao.

Kịch bản 3: Không đàm phán nhưng vẫn gia hạn ngừng bắn

Ông Trump cho biết khả năng gia hạn là “rất thấp” nếu không đạt thỏa thuận. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng việc ông bất ngờ gia hạn ngừng bắn vào phút chót vẫn có thể xảy ra, ngay cả khi Iran không tham gia đàm phán.

Dù vậy, đây chỉ là “khoảng lặng mong manh”, khi nguy cơ tính toán sai lầm vẫn rất cao nếu các căng thẳng trên biển và cáo buộc lẫn nhau tiếp diễn.

Kịch bản 4: Đàm phán thất bại, ngừng bắn sụp đổ

Những lời đe dọa lặp đi lặp lại của Tổng thống Trump về việc nối lại các cuộc ném bom vào Iran nếu không đạt được thỏa thuận cũng mở ra kịch bản thứ tư: Nếu các nhà đàm phán Iran không đến Islamabad để đàm phán, lời đe dọa đó sẽ được kiểm chứng.

“Khi đó, rất nhiều bom sẽ bắt đầu phát nổ", ông Trump nói với PBS News hôm 20/4 khi được hỏi về những gì sẽ xảy ra nếu thỏa thuận ngừng bắn hết hạn. Ông nói thêm rằng Iran “đáng lẽ phải có mặt” ở đó để đàm phán. “Chúng ta sẽ xem liệu họ có ở đó hay không. Nếu họ không ở đó, điều đó cũng không sao".

Trong khi đó, Chủ tịch Quốc hội Iran, Ghalibaf ngày 21/4 nói rằng ông Trump “tìm cách biến bàn đàm phán này, trong trí tưởng tượng của riêng ông ta, thành một bàn đầu hàng hoặc để biện minh cho việc khơi lại chiến tranh”.

“Chúng tôi đã chuẩn bị để tung ra những quân bài mới trên chiến trường”, ông nói thêm, ám chỉ rằng Tehran đã chuẩn bị về mặt quân sự cho việc nối lại giao tranh.

Nhưng nếu thỏa thuận ngừng bắn sụp đổ, “vòng tiếp theo có thể trở nên rất tồi tệ rất nhanh chóng”, chuyên gia Vaez cảnh báo. “Mỹ có thể sẽ nhắm mục tiêu vào các cơ sở hạ tầng trọng yếu ở Iran, điều này sẽ dẫn đến việc tàn phá các khu vực còn lại trong khu vực.”

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc (Theo Al Jazeera)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/bon-kich-ban-khi-dam-phan-my-iran-be-tac-20260421202525333.htm