Sự ổn định đáng nể
Tháng 1 vừa qua, Nhật Bản bảo vệ thành công chức vô địch U23 châu Á với thành tích toàn thắng và chỉ để thủng lưới 1 bàn duy nhất. Đáng chú ý, đoàn quân HLV Go Oiwa làm được điều này với đội hình hoàn toàn là cầu thủ lứa U21, trong đó có đến 8 gương mặt hiện vẫn là sinh viên.
Nhật Bản đăng quang U23 châu Á 2026 với đội hình hoàn toàn là cầu thủ lứa U21 (Ảnh: AFC)
Chưa đầy 2 tháng sau, đại diện xứ mặt trời mọc tiếp tục đăng quang tại Asian Cup nữ 2026. Một lần nữa, chiến thắng của bóng đá Nhật Bản hoàn toàn thuyết phục khi thầy trò HLV Nils Nielsen ghi đến 29 bàn thắng và chỉ nhận 1 bàn thua. Kể từ năm 1986, tuyển nữ Nhật Bản chưa từng rời khỏi top 4 tại sân chơi này, cho thấy sự ổn định đáng nể của nền bóng đá hàng đầu châu lục.
Hai danh hiệu trong thời gian ngắn không phải là thành công mang tính thời điểm. Đó là kết quả của một chiến lược phát triển dài hạn, bền vững, được xây dựng từ nhiều cấp độ. Từ lâu, bóng đá Nhật Bản đã định hình một hệ sinh thái hoàn chỉnh, nơi các giải đấu học đường có mối liên kết chặt chẽ với đội tuyển quốc gia. Điều này giúp cầu thủ có thể tích lũy kinh nghiệm và hoàn thiện kỹ năng trước cả khi bước vào môi trường chuyên nghiệp.
Một chu kỳ phát triển mới
Trước ngày khởi tranh Giải U23 châu Á 2026, HLV Go Oiwa quyết định loại một số cái tên đang thi đấu ở nước ngoài như Aiki Tsukamoto (Úc) hay Yuichiro Ota (Mỹ). Trong khi đó, 8 cầu thủ sinh viên vẫn được triệu tập, cho thấy phong độ mới là yếu tố quyết định đối với bóng đá xứ mặt trời mọc.
Giải bóng đá THPT Nhật Bản lần thứ 104 được tổ chức chỉn chu, chuyên nghiệp (Ảnh: Gekisaka)
Tại World Cup 2022, trong số 26 tuyển thủ Nhật Bản đến Qatar, có 9 người trưởng thành từ các lò đào tạo ở trường đại học. Kết quả, Nhật Bản đã giành chiến thắng trước 2 "gã khổng lồ" Tây Ban Nha và Đức để dẫn đầu bảng E "tử thần". Ở vòng 1/8, thầy trò HLV Hajime Moriyasu thi đấu sòng phẳng với đương kim á quân lúc bấy giờ là Croatia và chỉ chịu thua trên chấm luân lưu 11 m.
Đối với bóng đá nữ, sau chuỗi thành tích ấn tượng từ vô địch World Cup 2011 đến HCB Olympic 2012, những cô gái Nhật Bản có phần chững lại khi không thể vượt qua vòng loại Olympic 2016.
Năm 2020, Giải Vô địch quốc gia nữ Nhật Bản (WE League) chính thức ra đời, thay thế giải bán chuyên Nadeshiko League. Cũng từ đó, các cô gái có sân chơi cạnh tranh quyết liệt để cọ xát và nâng cao trình độ, tạo nguồn nhân lực dồi dào cho đội tuyển quốc gia.
Ngoài ra, đây cũng là "bàn đạp" giúp các nữ cầu thủ vươn ra thế giới. Năm 2024, tiền đạo Kiko Seike của CLB Urawa Red Diamonds đã đến Anh thi đấu cho CLB Brighton, sau đó nhanh chóng để lại dấu ấn bằng cú hat-trick ngay trong trận ra mắt. Đến Asian Cup nữ 2026, hơn 80% gương mặt của tuyển nữ Nhật Bản đang chơi bóng ở nước ngoài.
Tuyển nữ Nhật Bản giành ngôi vô địch Asian Cup 2026 đầy thuyết phục (Ảnh: AFC)
Hiện tại, bóng đá nữ Nhật Bản cũng dần chuẩn bị cho một chu kỳ phát triển mới để không gặp gián đoạn khi chuyển giao lực lượng. Urawa Red Diamonds, CLB giàu thành tích nhất WE League, đầu tư vào cả cấp độ trung học (13-15 tuổi) và cấp độ phổ thông, đại học (16-18 tuổi) bên cạnh đội chuyên nghiệp.
Có thể thấy, từ thành công của U23 và tuyển nữ, Nhật Bản đã thực sự vượt xa các nền bóng đá khác trong khu vực. Chìa khóa của sự vượt trội này nằm ở một chiến lược đầu tư nghiêm túc, bài bản và dài hạn, từ việc xây dựng hệ thống đào tạo đồng bộ cho đến tạo điều kiện thi đấu liên tục cho các cầu thủ trẻ. Quan trọng hơn, cần có sự kết nối giữa giáo dục và thể thao nhằm đảm bảo cầu thủ phát triển đồng đều cả trong và ngoài sân cỏ.
Hoàng Hiệp