Bước chuyển lớn về vai trò của Ukraine từ việc hỗ trợ mở lại Eo biển Hormuz

10 giờ trướcBài gốc

Xuồng không người lái Sea Baby hoạt động trên biển. Ảnh: Cơ quan An ninh Ukraine

Trong bối cảnh các nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng tại Trung Đông chưa đạt kết quả rõ rệt, khả năng mở lại Eo biển Hormuz đang được đặt trong kịch bản phải dựa vào các biện pháp quân sự. Trong bối cảnh đó, Ukraine có thể chủ động thể hiện vai trò như một đối tác an ninh tiềm năng, song mức độ đóng góp thực tế của Kiev vẫn tồn tại nhiều giới hạn.

Theo tờ The Kyiv Independent, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Ukraine sẵn sàng hỗ trợ các đối tác thông qua việc chia sẻ kinh nghiệm tác chiến và cung cấp các loại vũ khí đã được kiểm chứng trong thực chiến. Ông viện dẫn kinh nghiệm của Ukraine trong việc duy trì hoạt động xuất khẩu hàng hải tại Biển Đen, bất chấp các nỗ lực phong tỏa của Nga.

Phát biểu ngày 2/4, ông Zelensky nhấn mạnh Ukraine sẽ “làm những gì có thể” và sẵn sàng tham gia nếu nhận được đề xuất cụ thể từ các đối tác. Những phát biểu này phản ánh nỗ lực của Kiev trong việc chuyển đổi vai trò từ một quốc gia chủ yếu nhận viện trợ an ninh sang một bên có khả năng cung cấp các giải pháp an ninh cho khu vực.

Eo biển Hormuz nối vịnh Ba Tư với Biển Arab, có điểm hẹp nhất chỉ khoảng 33 km, nằm giữa Iran ở phía Bắc và Oman cùng Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) ở phía Nam. Trong điều kiện bình thường, khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới được vận chuyển qua eo biển này. Nguồn năng lượng chủ yếu đến từ các quốc gia vùng Vịnh như Saudi Arabia, Iraq, UAE, Iran và Qatar, với thị trường tiêu thụ chính là châu Á.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng hiện nay đã làm gia tăng bất ổn trong các liên minh phương Tây về vai trò dẫn dắt việc đảm bảo tự do hàng hải tại khu vực. Trong khi Mỹ ban đầu phát tín hiệu sẵn sàng đảm nhận vai trò chủ chốt, lập trường này sau đó có dấu hiệu thay đổi.

Tu chở hàng neo đậu tại cảng Sultan Qaboos ở Muscat, Oman. Hoạt động giao thông hàng hải qua eo biển Hormuz hầu như đã bị đình trệ. Ảnh: Getty Images

Tổng thống Ukraine cho biết ông tin rằng vấn đề Eo biển Hormuz “đang được Mỹ xử lý”, song Tổng thống Donald Trump sau đó cho rằng Washington có thể không can thiệp trực tiếp. Trong bối cảnh đó, hơn 40 quốc gia đồng minh của Mỹ đã tiến hành họp trực tuyến ngày 2/4 để thảo luận các phương án mở lại tuyến vận tải, bao gồm cả các kế hoạch không phụ thuộc vào vai trò của Mỹ.

Chính trong khoảng trống này, Ukraine đã chủ động đề xuất các giải pháp mang tính thực tiễn. Theo bà Iuliia Osmolovska, Giám đốc văn phòng Kiev của viện nghiên cứu GLOBSEC (Slovakia), Ukraine đang dần chuyển từ vị thế “thách thức an ninh” sang “nhà cung cấp an ninh” cho các đối tác. Bà cho rằng cuộc khủng hoảng Trung Đông có thể là cơ hội để Kiev mở rộng hợp tác quốc phòng và nâng cao vị thế địa chính trị.

Ngoài yếu tố chiến lược, các lợi ích kinh tế cũng đóng vai trò quan trọng. Theo ông Peter Dickinson, biên tập viên của UkraineAlert thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, hợp tác với các quốc gia vùng Vịnh có thể tạo ra nguồn thu cho ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine, đặc biệt là lĩnh vực thiết bị bay không người lái, đồng thời thu hút đầu tư nước ngoài.

Trong trường hợp không đạt được giải pháp ngoại giao, việc mở lại Eo biển Hormuz đòi hỏi một chiến dịch quân sự phối hợp trên nhiều lĩnh vực. Ông Bryan Clark, chuyên gia tại Viện Hudson, cho rằng quá trình này có thể diễn ra theo ba giai đoạn chính.

Thứ nhất là rà phá thủy lôi trên các tuyến vận tải. Các đánh giá cho thấy nguy cơ hiện diện của thủy lôi trong khu vực, buộc một số tàu phải di chuyển gần hơn về phía bờ biển Iran.

Thứ hai là vô hiệu hóa các mối đe dọa dọc theo bờ biển. Iran có thể triển khai thiết bị bay không người lái, tên lửa và tàu cao tốc từ các vị trí ẩn nấp, đòi hỏi phải có năng lực giám sát và đánh chặn liên tục.

Thứ ba, và cũng là giai đoạn phức tạp nhất, là bảo vệ tàu thuyền trong thời gian thực. Trong nhiều khu vực, tuyến hàng hải nằm rất gần bờ biển Iran, khiến thời gian phản ứng trước các cuộc tấn công chỉ tính bằng phút.

Chính ở giai đoạn này, kinh nghiệm và năng lực của Ukraine được đánh giá có thể phát huy hiệu quả. Sau khi đối mặt với phong tỏa tại Biển Đen từ năm 2022, Ukraine đã áp dụng chiến lược bất đối xứng, sử dụng tên lửa, xuồng không người lái và tấn công vào các cơ sở hậu cần của đối phương nhằm làm suy yếu năng lực hải quân Nga.

Song song với đó, Ukraine cũng triển khai các giải pháp thương mại, bao gồm hợp tác với các công ty bảo hiểm quốc tế như Lloyd’s of London và Marsh McLennan, thông qua chương trình Unity Facility, nhằm giảm thiểu rủi ro cho tàu thương mại.

Mô hình kết hợp giữa biện pháp quân sự và thương mại này được cho là có thể áp dụng tại khu vực Vịnh Ba Tư. Trong khi các nền tảng hải quân phương Tây chủ yếu tập trung vào các mối đe dọa công nghệ cao, như tên lửa và máy bay, thì cách tiếp cận của Ukraine dựa trên các hệ thống chi phí thấp, linh hoạt được đánh giá phù hợp hơn trong việc đối phó với các cuộc tấn công bằng UAV hoặc tàu cao tốc.

Một trong những điểm mạnh của Ukraine là việc phát triển nhanh chóng các xuồng không người lái hải quân, như Magura V5, Sea Baby và Mamay. Các hệ thống này đã được sử dụng hiệu quả trong việc tấn công tàu chiến và cơ sở hạ tầng của đối phương.

Theo các chuyên gia, những hệ thống tương tự có thể được điều chỉnh để đóng vai trò như một “lớp phòng thủ tiền tuyến”, hoạt động song song với tàu hộ tống nhằm tăng khả năng bảo vệ tàu thương mại.

Tuy nhiên, đóng góp của Ukraine vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Trước hết, năng lực của Kiev chủ yếu phù hợp với giai đoạn bảo vệ tàu thuyền, trong khi hai giai đoạn đầu là rà phá thủy lôi và vô hiệu hóa các điểm phóng đòi hỏi năng lực mà Ukraine hiện chưa đáp ứng được.

Bên cạnh đó, yếu tố địa lý tại eo biển Hormuz cũng tạo lợi thế đáng kể cho Iran. Các tuyến hàng hải nằm sát bờ biển nước này, cho phép triển khai các phương tiện tấn công từ khoảng cách rất gần, khiến việc thiết lập vùng đệm an toàn trở nên khó khăn.

Ngoài ra, mô hình phòng thủ của Ukraine phụ thuộc nhiều vào việc sử dụng số lượng lớn các hệ thống chi phí thấp, thường mang tính tiêu hao. Việc áp dụng mô hình này tại một trong những tuyến hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới sẽ đòi hỏi nguồn cung liên tục, trong khi Ukraine vẫn đang phải tập trung nguồn lực cho cuộc xung đột trong nước.

Cuối cùng, ngay cả trong trường hợp Ukraine có thể cung cấp hỗ trợ hiệu quả, các chuyên gia nhận định khả năng của nước này chỉ giúp giảm thiểu rủi ro trong ngắn hạn, thay vì loại bỏ hoàn toàn các mối đe dọa đối với hoạt động vận tải.

Bảo Hà/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/buoc-chuyen-lon-ve-vai-tro-cua-ukraine-tu-viec-ho-tro-mo-lai-eo-bien-hormuz-20260405064149274.htm