Bước ngoặt địa chính trị của Budapest và Brussels

2 giờ trướcBài gốc

Thủ tướng Hungary Viktor Orbán tại Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo EU ở Brussels, Bỉ. Ảnh: Reuters.

Điểm đáng chú ý nằm ở sự trùng hợp về thời điểm. Sự chuyển động tại Hungary diễn ra khi EU đang buộc phải tái định hình vai trò của mình trong một môi trường địa chính trị ngày càng bất định. Khi liên minh không còn chỉ là một cấu trúc hội nhập kinh tế, mà đang chuyển mình thành một chủ thể địa chính trị với yêu cầu cao hơn về hành động tập thể, mọi biến số nội bộ đều có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa. Trong bối cảnh đó, Hungary - vốn được xem là một “ngoại lệ trong lòng EU” trở thành một phép thử quan trọng đối với khả năng thích ứng của toàn khối.

EU trong giai đoạn chuyển tiếp sang vai trò địa chính trị

Những năm gần đây chứng kiến EU phải đối mặt với hàng loạt cú sốc mang tính cấu trúc: đại dịch COVID-19, khủng hoảng năng lượng, và đặc biệt là xung đột tại Ukraine. Những biến động này không chỉ làm gián đoạn chuỗi cung ứng hay gây áp lực lên tăng trưởng, mà còn buộc EU phải xem xét lại cách thức vận hành của chính mình.

Từ một liên minh chủ yếu dựa trên hội nhập kinh tế và quy chuẩn pháp lý, EU đang từng bước chuyển sang một mô hình có tính địa chính trị rõ nét hơn. Các khái niệm như “tự chủ chiến lược”, “giảm phụ thuộc năng lượng” hay “khả năng phản ứng nhanh” trở thành trọng tâm trong hoạch định chính sách.

Liên minh châu Âu EU đang chuyển từ mô hình hội nhập kinh tế sang vai trò địa chính trị rõ nét hơn. Ảnh: Euronews.

Theo Tiến sĩ Thierry Chopin (Viện Jacques Delors), “EU đang bước vào một giai đoạn mà năng lực hành động tập thể không còn là lựa chọn, mà là điều kiện để tồn tại trong một môi trường cạnh tranh quyền lực ngày càng gay gắt”. Nhận định này phản ánh một thực tế: mức độ phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia thành viên vẫn cao, nhưng yêu cầu về tốc độ và tính thống nhất trong hành động đang tăng lên đáng kể.

Chính sự chuyển dịch này làm nổi bật những khác biệt nội bộ vốn đã tồn tại từ trước. Trong một cấu trúc đòi hỏi đồng thuận, bất kỳ quốc gia nào duy trì lập trường riêng biệt đều có thể trở thành điểm nghẽn. Và Hungary là một trong những trường hợp điển hình.

Hungary và cách tiếp cận khác biệt trong EU

Kể từ khi ông Viktor Orbán trở lại nắm quyền năm 2010, Hungary đã theo đuổi một mô hình chính sách nhấn mạnh chủ quyền quốc gia và tính tự chủ trong hoạch định chiến lược. Không đối đầu trực diện với EU, nhưng Budapest liên tục thể hiện sự khác biệt trong nhiều lĩnh vực then chốt.

Điều này thể hiện rõ nhất trong chính sách năng lượng và đối ngoại. Hungary duy trì quan hệ hợp tác chặt chẽ với Nga, đặc biệt trong lĩnh vực khí đốt và điện hạt nhân. Dự án mở rộng nhà máy Paks với sự tham gia của Rosatom, cùng các hợp đồng dài hạn với Gazprom, cho thấy Budapest ưu tiên ổn định nguồn cung hơn là tuân thủ hoàn toàn định hướng chung của EU.

Hungary duy trì quan hệ năng lượng chặt chẽ với Nga. Ảnh: Politico.

Ngay cả trong bối cảnh xung đột Ukraine và các gói trừng phạt liên tiếp được triển khai, Hungary vẫn nhiều lần trì hoãn hoặc phản đối những biện pháp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích năng lượng của mình. Điều này không chỉ phản ánh tính toán kinh tế, mà còn là biểu hiện của một chiến lược nhất quán: duy trì không gian chính sách độc lập trong một hệ thống ràng buộc cao.

Giáo sư Andrea Schmidt (Đại học Szeged) nhận định rằng “Hungary không tìm cách phá vỡ EU, mà đang cố gắng tái định nghĩa cách một quốc gia thành viên có thể vận hành trong khuôn khổ đó mà vẫn giữ được dư địa tự chủ”. Cách tiếp cận này tạo ra một trạng thái “lệch pha có kiểm soát”: Hungary vẫn nằm trong hệ thống, nhưng không hoàn toàn hòa nhịp.

Trong bối cảnh EU ngày càng cần sự thống nhất, trạng thái này khiến Hungary trở thành một biến số nhạy cảm hơn trước.

Khả năng thay đổi chính sách của Hungary và những tác động

Khả năng thay đổi lãnh đạo tại Hungary không phải là điều chưa từng được đặt ra trong quá khứ. Tuy nhiên, điều khiến giai đoạn hiện nay trở nên khác biệt nằm ở hai yếu tố: bối cảnh bên ngoài và vai trò của Hungary trong cấu trúc EU.

Thứ nhất, EU hiện không còn vận hành trong một môi trường ổn định. Các cuộc khủng hoảng liên tiếp buộc liên minh phải đưa ra quyết định nhanh hơn và với mức độ phối hợp cao hơn. Trong bối cảnh đó, những “ngoại lệ” không còn chỉ là vấn đề nội bộ, mà có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hành động của toàn khối.

Thứ hai, Hungary không còn là một trường hợp cá biệt mang tính biểu tượng, mà đã trở thành một điểm nghẽn thực tế trong một số lĩnh vực quan trọng như năng lượng và chính sách đối ngoại. Điều này khiến mọi thay đổi tại Budapest, dù nhỏ, cũng có thể tạo ra hiệu ứng lớn hơn trước.

Cử tri Hungary đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử quốc hội ngày 12/4/2026. Ảnh: Hungarian Conservative.

Theo Tiến sĩ Zoltán Kiszelly (Trung tâm Századvég), “vấn đề không phải là Hungary có thay đổi hay không, mà là liệu mức độ thay đổi đó có đủ để điều chỉnh cách nước này tương tác với EU trong những lĩnh vực then chốt hay không”. Nhận định này cho thấy một điểm quan trọng: bước ngoặt, không nhất thiết phải mang tính đảo chiều hoàn toàn.

Nói cách khác, chính sự thay đổi trong tác động hệ thống chứ không chỉ nội dung chính sách mới là yếu tố khiến giai đoạn hiện nay có thể trở thành một bước ngoặt thực sự.

Các ràng buộc cấu trúc đối với lựa chọn của Hungary

Dù vậy, kỳ vọng về một sự thay đổi sâu rộng và nhanh chóng tại Hungary cần được đặt trong bối cảnh các ràng buộc mang tính cấu trúc.

Trước hết là vấn đề năng lượng. Hệ thống hạ tầng của Hungary được thiết kế dựa trên các tuyến cung ứng truyền thống, với Nga đóng vai trò trung tâm. Việc chuyển đổi sang các nguồn thay thế đòi hỏi chi phí lớn, thời gian dài và sự phối hợp khu vực phức tạp. Điều này khiến mọi chính phủ đều phải đặt ưu tiên vào tính ổn định.

Thứ hai là cấu trúc kinh tế. Hungary là một nền kinh tế có độ mở cao, phụ thuộc vào đầu tư nước ngoài và chuỗi cung ứng châu Âu. Sự ổn định chính sách và khả năng duy trì quan hệ với nhiều đối tác khác nhau là điều kiện quan trọng để duy trì tăng trưởng.

Thứ ba là yếu tố địa chiến lược. Nằm ở Trung Âu, Hungary chịu ảnh hưởng của nhiều dòng chảy quyền lực khác nhau. Điều này buộc nước này phải duy trì một mức độ cân bằng nhất định trong đối ngoại.

Giáo sư Ivan Krastev (Trung tâm Chiến lược Tự do) cho biết, “các quốc gia ở Trung Âu không có đặc quyền lựa chọn hoàn toàn, mà thường phải điều chỉnh trong một không gian chiến lược bị giới hạn bởi địa lý, lịch sử và cấu trúc kinh tế”. Nhận định này cho thấy rằng, dù có thay đổi lãnh đạo, không gian chính sách của Hungary vẫn không phải là vô hạn.

Thách thức đối với đồng thuận trong EU

Từ góc độ EU, Hungary không chỉ là một trường hợp riêng lẻ, mà còn là biểu hiện của một vấn đề mang tính hệ thống: làm thế nào để duy trì đồng thuận trong một liên minh ngày càng đa dạng về lợi ích.

Nếu Hungary điều chỉnh theo hướng gần hơn với EU, mức độ phối hợp trong các lĩnh vực quan trọng có thể được cải thiện. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc các khác biệt nội bộ sẽ biến mất.

Ngược lại, nếu Hungary tiếp tục duy trì cách tiếp cận hiện tại, những khó khăn trong việc đạt đồng thuận sẽ tiếp tục kéo dài, đặc biệt trong các vấn đề đòi hỏi phản ứng nhanh.

Tiến sĩ Heather Grabbe (Bruegel) cho rằng “thách thức lớn nhất của EU hiện nay không phải là thiếu công cụ chính sách, mà là khả năng dung hòa các lợi ích khác biệt trong một thời gian đủ ngắn để hành động hiệu quả”. Nhận định này làm rõ một nghịch lý: càng cần thống nhất, EU càng phải đối mặt với sự đa dạng nội tại.

Trong bối cảnh đó, Hungary trở thành một phép thử cho khả năng thích ứng của EU.

Triển vọng quan hệ Hungary - EU

Trước những khác biệt này, EU có thể lựa chọn nhiều cách tiếp cận: tăng cường hội nhập, áp dụng mô hình đa tốc độ, hoặc sử dụng các công cụ ràng buộc. Tuy nhiên, không có giải pháp nào là hoàn hảo.

Kịch bản khả thi nhất là một quá trình điều chỉnh hai chiều: Hungary tăng cường phối hợp với EU trong những lĩnh vực then chốt, trong khi liên minh chấp nhận mức độ linh hoạt lớn hơn trong cách vận hành.

EU - Hungary điều chỉnh để dung hòa khác biệt. Ảnh minh họa.

Trong bối cảnh đó, “bước ngoặt” không nên được hiểu theo nghĩa đơn giản là một sự đảo chiều chính sách. Thay vào đó, nó nằm ở khả năng tái định hình mối quan hệ giữa một quốc gia thành viên “lệch pha” và một liên minh đang chuyển mình.

Nếu sự điều chỉnh này diễn ra, dù ở mức độ vừa phải, nó vẫn có thể tạo ra tác động vượt ra ngoài Hungary, góp phần định hình cách EU xử lý khác biệt nội bộ trong tương lai.

Có thể nói, Hungary không phải là một ngoại lệ tạm thời, mà là biểu hiện của những giới hạn ngày càng rõ trong mô hình đồng thuận của EU. Khi liên minh bước vào một giai đoạn địa chính trị mới, khả năng dung hòa khác biệt mà không làm suy yếu sự gắn kết trở thành một thách thức cốt lõi. Trong bối cảnh đó, “bước ngoặt” không chỉ nằm ở việc Hungary có thay đổi hay không, mà ở chỗ liệu EU có thể thích ứng đến đâu để vừa duy trì tính thống nhất, vừa chấp nhận mức độ đa dạng cần thiết. Hungary, vì thế, không chỉ là một biến số, mà có thể trở thành điểm khởi đầu cho một giai đoạn tái định hình sâu sắc hơn của chính EU.

Thanh Giang

Nguồn Thanh Hóa : http://baothanhhoa.vn/buoc-ngoat-dia-chinh-tri-cua-budapest-va-brussels-284842.htm