Bước ngoặt lớn, giảm 'án tử' ung thư tại TP.HCM

một giờ trướcBài gốc

Hơn một năm qua, ông Nguyễn Hùng (51 tuổi, ngụ TP.HCM) chống chọi với ung thư tại Bệnh viện Ung bướu TP.HCM. Căn bệnh được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn khiến quá trình điều trị trở nên kéo dài, tốn kém và cơ hội chữa khỏi gần như không còn. Những đợt hóa trị liên tiếp bào mòn thể trạng, trong khi gánh nặng chi phí khiến gia đình ông nhiều lần rơi vào cảnh kiệt quệ.

“Đến khi phát hiện thì đã quá trễ, bác sĩ nói khả năng điều trị chỉ còn mang tính kéo dài sự sống. Vừa đau đớn, vừa lo tiền bạc, có lúc tôi thật sự thấy bế tắc”, ông Hùng chia sẻ.

Thực tế, trường hợp của ông Hùng không phải cá biệt. Tại Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, phần lớn bệnh nhân đến khám và điều trị khi bệnh đã tiến triển nặng. Việc phát hiện muộn không chỉ làm giảm cơ hội điều trị hiệu quả mà còn kéo theo chi phí y tế tăng cao, tạo áp lực lớn cho người bệnh và gia đình, đồng thời gia tăng gánh nặng cho hệ thống y tế.

"Nghẹt thở" tại tuyến đầu điều trị

TP.HCM là trung tâm y tế lớn của cả nước, nhưng cũng là nơi chịu áp lực nặng nề nhất về bệnh ung thư. Trao đổi với Tri thức - Znews, TS.BS Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, đã đưa ra những con số "biết nói" về thực trạng hiện tại. Mỗi năm, bệnh viện tiếp nhận hơn 880.000 lượt khám, gần 55.000 lượt điều trị nội trú và hơn 375.000 lượt điều trị ngoại trú.

Khối lượng công việc khổng lồ này còn đi kèm với gần 39.000 ca mổ, 180.000 lượt xạ trị và 320.000 lượt điều trị nội khoa (bao gồm hóa trị, liệu pháp nhắm đích và miễn dịch). Đây không chỉ là áp lực về nhân lực, trang thiết bị mà còn là gánh nặng chi phí cực lớn cho quỹ bảo hiểm và túi tiền của người dân.

Khối lượng điều trị tại Bệnh viện Ung bướu TP.HCM mỗi năm. Ảnh: Tạo bởi AI.

Quan trọng hơn, theo thống kê từ Cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế (GLOBOCAN) 2022, hơn 70% bệnh nhân ung thư tại Việt Nam được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.

Một nghiên cứu do Bệnh viện Ung bướu TP.HCM thực hiện tại 5 bệnh viện lớn cũng cho thấy hơn 50% bệnh nhân ung thư được phát hiện ở giai đoạn 3 hoặc 4. Phần lớn bệnh nhân chỉ đến bệnh viện khi có triệu chứng rõ rệt. Tình trạng này khiến cơ hội điều trị triệt căn giảm mạnh, đồng thời đẩy chi phí điều trị lên cao, tạo gánh nặng lớn cho người bệnh và hệ thống y tế.

Trong đó, ung thư tuyến giáp có tỷ lệ người mắc nhiều nhất với 23,2%, tiếp theo là ung thư vú (18,1%). Vài năm gần đây, ung thư tuyến giáp liên tục giữ vị trí cao nhất, thay thế ung thư vú vốn từng dẫn đầu trước đó.

Ngoài ra, trong bức tranh chung về ung thư tại TP.HCM, ung thư cổ tử cung cũng nổi lên như một vấn đề đặc biệt nhức nhối. PGS.TS Hoàng Thị Diễm Tuyết, Giám đốc Bệnh viện Hùng Vương, cho hay dù cổ tử cung là cơ quan nhỏ nhưng giữ vai trò duy trì nòi giống, lại là nơi dễ mắc bệnh lý ác tính đứng hàng thứ ba về mức độ phổ biến.

Đáng báo động, tỷ lệ mắc ung thư cổ tử cung tại TP.HCM hiện cao gấp 10 lần so với Hà Nội. Dù nguyên nhân chưa được làm rõ, nhưng hậu quả để lại là rất nặng nề - chi phí điều trị giai đoạn muộn lên tới 1 tỷ đồng/người, cùng với đó là những hệ lụy xã hội khi một người mẹ, người vợ trong gia đình mất đi khả năng lao động hoặc qua đời.

"Điểm tích cực duy nhất là ung thư cổ tử cung có thể dự phòng và chữa khỏi hoàn toàn nếu phát hiện sớm. Đây là điều mà rất ít loại ung thư khác làm được", bác sĩ Tuyết nhấn mạnh.

Đông kín người chờ khám tại Bệnh viện Ung bướu TP.HCM (ảnh chụp năm 2024).

Giảm dần 'án tử' ung thư

Dự báo đến năm 2030, số ca mắc mới ung thư tại Việt Nam có thể vượt 220.000 nếu không tăng cường tầm soát và phát hiện sớm, theo GLOBOCAN.

Theo bác sĩ Diệp Bảo Tuấn, hiện việc khám sức khỏe định kỳ chủ yếu được thực hiện trong các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp, theo quy định của Luật Lao động. Trong khi đó, phần lớn người lao động tự do, lao động phổ thông hoặc người dân ở vùng xa chưa hình thành thói quen khám định kỳ.

"Ung thư vốn dĩ là gánh nặng xã hội, nhưng nếu được phát hiện ở giai đoạn mầm mống, tỷ lệ chữa khỏi rất cao, chi phí thấp, từ đó giảm đáng kể tỷ lệ tử vong và áp lực lên các bệnh viện tuyến cuối. Vì vậy, việc TP.HCM tiên phong triển khai khám sức khỏe định kỳ hoặc tầm soát miễn phí một lần mỗi năm cho toàn dân là một chiến lược 'vàng', rất nhân văn và cần thiết", bác sĩ Tuấn nói.

TP.HCM tiên phong triển khai khám sức khỏe định kỳ hoặc tầm soát miễn phí một lần mỗi năm cho toàn dân sẽ giúp giảm mạnh số ca bệnh ở giai đoạn muộn, nhờ đó tăng hiệu quả điều trị, giảm 'án tử' và giảm chi phí cho người bệnh lẫn hệ thống y tế.

TS.BS Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM

Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM cũng nhận định, giai đoạn đầu khi triển khai chương trình có thể ghi nhận số lượng ca ung thư tăng, do nhiều bệnh nhân được phát hiện sớm nhờ tầm soát. Tuy nhiên, về lâu dài điều này sẽ giúp giảm mạnh số ca bệnh ở giai đoạn muộn, nhờ đó tăng hiệu quả điều trị, giảm 'án tử' và giảm chi phí cho người bệnh lẫn hệ thống y tế.

Bác sĩ Tuấn cho rằng, để chương trình khám sức khỏe định kỳ tại TP.HCM thực sự hiệu quả, cần đồng thời làm tốt ba việc:

Tuyên truyền để người dân hiểu tầm quan trọng của việc khám định kỳ dù được miễn phí.
Ban hành hướng dẫn và phác đồ thống nhất cho mọi tuyến y tế.
Tăng cường quản lý dữ liệu sức khỏe để phát hiện sớm nguy cơ bệnh và điều phối hợp lý bệnh nhân đến cơ sở điều trị phù hợp.

Bệnh nhân xạ trị tại Bệnh viện Ung bướu TP.HCM.

Riêng đối với ung thư cổ tử cung, để hiện thực hóa mục tiêu giảm tỷ lệ mắc mới ung thư cổ tử cung xuống dưới 4 ca trên 100.000 phụ nữ vào năm 2030, bác sĩ Tuyết cho biết TP.HCM đang hướng tới thực hiện chiến lược toàn cầu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) dựa trên sự gắn kết chặt chẽ của ba trụ cột cốt lõi.

Theo bác sĩ Tuyết, trước hết, thành phố cần đẩy mạnh tiêm chủng vaccine HPV nhằm bao phủ 90% trẻ em gái dưới 15 tuổi. Song song với tiêm chủng, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tầm soát cho 70% phụ nữ được xem là giải pháp đột phá. Công nghệ này giúp khắc phục tình trạng 70-80% ca bệnh hiện nay chỉ được phát hiện ở giai đoạn muộn.

"Nếu thành phố tập trung tầm soát tại hai cột mốc quan trọng là tuổi 35 và 45, gánh nặng tài chính sẽ được giảm nhẹ đáng kể so với chi phí điều trị khổng lồ và các hệ lụy xã hội về sau", bác sĩ Tuyết nhấn mạnh.

Mắt xích cuối cùng để hoàn thiện "lá chắn" này chính là nâng cao hiệu quả điều trị và quản lý chuỗi chăm sóc để đảm bảo 90% ca bệnh được can thiệp kịp thời.

"Việc chuyển dịch từ y tế 'chữa bệnh' sang y tế 'phòng bệnh' không chỉ tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng cho ngân sách mà còn bảo vệ hạnh phúc của hàng triệu gia đình", bác sĩ Tuyết khẳng định.

Bên cạnh việc tầm soát sức khỏe định kỳ, Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị về chăm sóc sức khỏe toàn dân mà TP.HCM đang tiên phong thực hiện cũng đồng thời hướng đến mục tiêu miễn viện phí cơ bản vào năm 2030.

Theo bác sĩ Tuấn, cần hiểu rõ đây là việc miễn các khoản trong danh mục bảo hiểm y tế chi trả. Hiện tại, người bệnh và bảo hiểm y tế vẫn đang thực hiện cơ chế đồng chi trả theo một tỷ lệ nhất định (thường là 20%).

"Mục tiêu đến năm 2030, khi chúng ta đạt bao phủ BHYT toàn dân và hoàn thiện các cơ chế chính sách, người bệnh sẽ không cần phải đồng chi trả các khoản thuộc danh mục BHYT nữa", bác sĩ Tuấn thông tin.

Điều này đồng nghĩa với việc cơ hội điều trị của người dân sẽ được mở rộng tối đa, không còn rào cản về tiền bạc đối với các dịch vụ cơ bản. Tuy nhiên, bác sĩ Tuấn cũng thẳng thắn đề xuất cần mở rộng hơn nữa danh mục thuốc điều trị ung thư được BHYT chi trả. Với mức hỗ trợ từ 30-50% cho các loại thuốc đặc trị mới, kết hợp với chính sách miễn viện phí, bệnh nhân hiểm nghèo sẽ được tiếp thêm sức mạnh để chiến thắng bệnh tật.