Kế thừa Nghị quyết Trung ương 8 (khóa XIII) về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, Đại hội XIV có bước phát triển mới, nêu rõ hơn về lợi ích quốc gia-dân tộc và nội hàm an ninh quốc gia trên các lĩnh vực: Bảo đảm và bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia-dân tộc; bảo vệ uy tín, vị thế quốc tế của đất nước; bảo vệ an ninh chế độ, an ninh văn hóa tư tưởng, an ninh kinh tế-tài chính, an ninh mạng-dữ liệu, an ninh lương thực, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước...
Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã bổ sung vị trí, vai trò mới của mục tiêu, nhiệm vụ bảo vệ môi trường, đối ngoại và hội nhập quốc tế; khẳng định: “Phát triển kinh tế-xã hội, bảo vệ môi trường là trung tâm; xây dựng Đảng là then chốt; phát triển văn hóa, con người là nền tảng; tăng cường QPAN và đẩy mạnh đối ngoại, hội nhập quốc tế là trọng yếu, thường xuyên”. Sự phát triển này nhằm định hướng rõ hơn trách nhiệm của LLVT và toàn xã hội đối với nhiệm vụ bảo vệ an ninh phi truyền thống, sự nghiệp BVTQ từ sớm, từ xa, từ bên ngoài lãnh thổ.
Lực lượng vũ trang diễu binh, diễu hành trong Lễ kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, tháng 5-2024.Ảnh: TUẤN HUY
Trong Nghị quyết Đại hội XIII, Đảng xác định: “Khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc...”. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh: “Phát huy sức mạnh, bản lĩnh, trí tuệ con người Việt Nam, khối đại đoàn kết toàn dân tộc và "thế trận lòng dân"; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại”. Điểm mới là đề cao vai trò con người với tư cách chủ thể của sự nghiệp xây dựng và BVTQ trong kỷ nguyên mới. Đây là định hướng xuyên suốt, rất quan trọng và cần thiết, thể hiện rõ quan điểm khoa học, đúng đắn của Đảng trong cổ vũ, động viên, phát huy nhân tố con người và vai trò “thế trận lòng dân” trong sự nghiệp BVTQ.
Từ nhận thức sâu sắc tình hình, môi trường chính trị, an ninh toàn cầu và yêu cầu BVTQ từ sớm, từ xa, giữ nước từ khi nước chưa nguy, văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã bổ sung nội dung mới, đề cao tính chủ động “tăng cường quốc phòng toàn dân, phòng thủ chủ động... xây dựng khu vực phòng thủ chủ động vững chắc”; “kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, BVTQ từ sớm, từ xa” để định hướng nhận thức sự cần thiết phải “thấy trước, biết trước”, tạo tâm thế chủ động, đi trước, đón trước, chuẩn bị trước, ngăn chặn từ trước, từ xa, xử lý sớm các nguy cơ; không để bị động, bất ngờ.
Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng xác định: “Kết hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa kinh tế, văn hóa, xã hội, đối ngoại với QPAN và giữa QPAN với kinh tế, văn hóa, xã hội và đối ngoại”. Văn kiện Đại hội XIV đề cao tính hài hòa và bổ sung nhiệm vụ bảo vệ môi trường trong sự kết hợp này: “Gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường với củng cố QPAN, nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế”. Trước yêu cầu phát triển nhanh, bền vững cũng như những nguy cơ, thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng gia tăng, nhất là thiên tai, ô nhiễm môi trường sinh thái, Đảng đã chủ trương đưa nhiệm vụ bảo vệ môi trường là cấp thiết, quan trọng, phải kết hợp chặt chẽ, hài hòa trong phát triển kinh tế-xã hội, củng cố QPAN và các mặt hoạt động khác. Nghị quyết còn chỉ rõ “kết hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa QPAN với phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và đối ngoại để phát huy "sức mạnh mềm" Việt Nam, góp phần tạo thế và lực mới cho đất nước”. Đây là tư duy, nhận thức mới, lần đầu tiên chính thức đề cập “sức mạnh mềm” để tạo thế và lực cho quốc gia.
Đặc biệt, trước tình hình cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, quyết liệt, thậm chí đối đầu trực diện; xu thế tập hợp lực lượng gia tăng; những hạn chế, bị động, phụ thuộc trong quan hệ quốc tế; những khó khăn, thụ động trong quá trình thực hiện nhiệm vụ xây dựng và BVTQ đặt ra việc phải đề cao tự chủ chiến lược. Đây là lần đầu tiên Đảng đưa quan điểm tự chủ về chiến lược để chỉ đạo sự nghiệp xây dựng và BVTQ. Tự chủ chiến lược là tự chủ con đường, vận mệnh của chính mình, tự tin quyết định những vấn đề cơ bản, hệ trọng của dân tộc; nó không chỉ là độc lập, tự chủ trong quan hệ quốc tế, bảo vệ lợi ích quốc gia-dân tộc mà còn là tự lực, tự cường, tự tin, chủ động, sáng tạo trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt là lĩnh vực QPAN, BVTQ. Quan điểm này góp phần khẳng định vị thế, uy tín của đất nước trên trường quốc tế, đồng thời khẳng định sức mạnh nội lực, định hướng dài hạn cho việc nâng cao tính tự chủ ở tầm vĩ mô cho các ban, bộ, ngành, địa phương trong tiến trình xây dựng và BVTQ.
Đại hội XIII của Đảng xác định phấn đấu đến năm 2030 xây dựng Quân đội nhân dân (QĐND), Công an nhân dân (CAND) cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Nhưng văn kiện Đại hội XIV của Đảng nêu rõ: “Xây dựng QĐND, CAND cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”. Việc xây dựng Quân đội và Công an hiện đại được đẩy sớm hơn một nhiệm kỳ đã được Đảng ta tính toán kỹ lưỡng, khoa học, có cơ sở lý luận, thực tiễn, cơ đồ, tiềm lực, vị thế, uy tín quốc gia, nắm chắc các nguồn lực tự nhiên, xã hội, bên trong, bên ngoài của đất nước và LLVT; thể hiện quyết tâm chính trị rất cao của Đảng nhưng cũng là yêu cầu, đòi hỏi sự nỗ lực lớn của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân trong xây dựng LLVT đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ BVTQ trong kỷ nguyên mới.
Văn kiện Đại hội XIV của Đảng lần đầu tiên đưa nội dung: "Giữ vững và phát huy truyền thống QĐND, phẩm chất cao đẹp Bộ đội Cụ Hồ và phát triển nghệ thuật quân sự Việt Nam; thực hiện tốt chức năng đội quân chiến đấu, đội quân công tác, đội quân lao động sản xuất". Đối với CAND là: Tiếp tục hoàn chỉnh tổ chức, bộ máy theo hướng “bộ tinh, tỉnh toàn diện, xã vững mạnh bám cơ sở”; giữ vững và phát huy truyền thống “vì nước quên thân, vì dân phục vụ”. Điều này phản ánh tư duy, nhận thức sâu sắc về vai trò, giá trị to lớn, bền vững của truyền thống, văn hóa, phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ và truyền thống của CAND.
Xây dựng nền quốc phòng hiện đại cũng là bước phát triển mới, với sự vững mạnh, hiện đại cả về tiềm lực, lực lượng, thế trận quốc phòng. Yêu cầu mới này xuất phát từ sự phát triển của khoa học-công nghệ, kinh tế tri thức, công nghệ số... vừa tạo ra sự đột phá cho phát triển vừa tạo ra nhiều nguy cơ, thách thức cho tất cả các quốc gia, trong đó có Việt Nam. Vì vậy cần phải có nền quốc phòng hiện đại mới đủ sức bảo vệ cho sự phát triển bền vững.
Đối với công nghiệp QPAN, Đại hội XIII của Đảng định hướng: “Xây dựng, phát triển nền công nghiệp quốc phòng, công nghiệp an ninh hiện đại, lưỡng dụng”. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác định: “Đẩy mạnh đột phá phát triển công nghiệp quốc phòng, công nghiệp an ninh, tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại”. Điều này thể hiện sự phát triển, nhận thức sâu sắc về vai trò của công nghiệp QPAN trong nền quốc phòng toàn dân và sự nghiệp BVTQ; quyết tâm tạo bước nhảy vọt, làm chủ công nghệ sản xuất, chế tạo, nhất là công nghệ nền, công nghệ lõi, tự chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật quân sự của LLVT. Mặt khác, đề cao tính lưỡng dụng, phát huy vai trò của kinh tế quốc phòng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Xây dựng, phát triển nền công nghiệp QPAN hiện đại, lưỡng dụng, là nền tảng vững chắc để nâng cao tính chủ động chiến lược trong sự nghiệp xây dựng và BVTQ thời kỳ mới.
Việc nghiên cứu, nắm chắc nội dung cốt lõi, nhất là những điểm mới trong văn kiện Đại hội XIV của Đảng nói chung, về lĩnh vực QPAN, BVTQ nói riêng là hết sức cần thiết. Trên cơ sở quán triệt sâu sắc, toàn Đảng, toàn dân, đặc biệt là toàn quân nâng cao nhận thức, thấy rõ trách nhiệm và tổ chức triển khai thực hiện nghiêm túc, hiệu quả, góp phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp xây dựng và BVTQ trong kỷ nguyên phát triển mới.