Các hãng xe 'nín thở' trước cuộc chiến chip Nexperia

8 giờ trướcBài gốc

Cuộc đối đầu giữa châu Âu và Trung Quốc xoay quanh vấn đề chuyển giao công nghệ bán dẫn đang tiến đến ngưỡng quyết định, khi một tranh chấp pháp lý đã chia tách hãng chip Hà Lan Nexperia thành 2 thực thể đối lập và kích hoạt một cuộc chạy đua sinh tồn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Khủng hoảng Nexperia xuất phát từ nguy cơ rò rỉ công nghệ chip

Nỗ lực của châu Âu nhằm giữ lại công nghệ then chốt và giảm phụ thuộc vào Trung Quốc đang bước vào giai đoạn thử thách lớn nhất. Tâm điểm của cuộc giằng co là Nexperia BV - một trong những nhà sản xuất chip "legacy" (loại chip công nghệ truyền thống) quan trọng nhất thế giới, có trụ sở tại Nijmegen, Hà Lan.

Một công nhân làm việc trong phòng vô trùng dùng để sản xuất tấm bán dẫn silicon (wafer) của Nexperia ở Newport, Anh. Việc tranh chấp giữa 2 thực thể, đứng sau là chính phủ của Hà Lan và Trung Quốc cho đấy bài toán địa chính trị toàn cầu ngày một phức tạp.

Trong một động thái mang tính bước ngoặt, tòa án Hà Lan đã tước quyền kiểm soát Nexperia khỏi tay công ty mẹ Trung Quốc Wingtech Technology Co., trao quyền quản lý cho các bên được chỉ định bởi tòa. Nếu Nexperia thành công trong việc bảo vệ tính độc lập, châu Âu sẽ giữ được năng lực sản xuất bán dẫn giá trị cao và giành được một chiến thắng hiếm hoi trước Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ.

Bà Benedetta Girardi, điều phối viên chương trình tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Hague, nhận định: "Việc đẩy lùi quyền kiểm soát của Wingtech nhằm thiết lập tiền lệ cho khái niệm 'giảm rủi ro' (de-risking)". Theo bà, châu Âu muốn khẳng định chủ quyền và quyền tự chủ công nghệ, ngay cả khi vẫn duy trì quan hệ thương mại với Trung Quốc.

Trụ sở của Nexperia đặt tại Nijmegen, Hà Lan. Đây là một trong những nhà cung cấp chip lớn cho các thương hiệu như Volkswagen, BMW... và thuộc sở hữu của Wingtech, vốn được đầu tư một phần bởi chính phủ Trung Quốc.

Kể từ khi tòa án Hà Lan can thiệp vào tháng 10/2025, căng thẳng đã đe dọa làm gián đoạn sản xuất ôtô không chỉ ở châu Âu mà trên toàn cầu. Một bên là "Nexperia Hà Lan" – phần cốt lõi của công ty do các quản trị viên do tòa chỉ định điều hành; bên còn lại là một cơ sở sản xuất quan trọng gắn với Wingtech, tập đoàn điện tử mà khoảng 30% cổ phần thuộc về các thực thể có liên hệ với chính phủ Trung Quốc.

Trong khi Nexperia Hà Lan nỗ lực mở rộng năng lực sản xuất ngoài Trung Quốc, Wingtech - chủ sở hữu từ năm 2019, lại tăng cường các bước đi pháp lý nhằm giành lại quyền kiểm soát. Công ty này vừa đàm phán với các quản trị viên do tòa chỉ định, vừa kháng cáo lên Tòa án Tối cao Hà Lan về quyết định đình chỉ quyền sở hữu.

Mặc dù nhà máy chính đặt tại Hamburg (Đức), phần lớn chip của Nexperia được đóng gói và lắp ráp tại Trung Quốc, vốn bị ảnh hưởng nặng nề bởi lệnh kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và các mặt hàng liên quan bởi chính phủ nước này.

Một phiên điều trần tại Amsterdam trong tuần này sẽ quyết định liệu tranh chấp có sớm được giải quyết hay kéo dài thành cuộc chiến pháp lý dai dẳng. Tòa án có thể yêu cầu điều tra hoạt động quản trị của Nexperia, hoặc ngược lại, dỡ bỏ các biện pháp hạn chế nếu không thấy đủ cơ sở.

Kịch bản "chia tách" Nexperia trong tương lai

Ở hậu trường, 2 thực thể Nexperia đang chuẩn bị cho kịch bản tồn tại độc lập. Với Nexperia Trung Quốc, ưu tiên là tìm nguồn wafer thay thế - những lát vật liệu silicon mỏng dùng để chế tạo chip. Với phía Hà Lan, nhiệm vụ là mở rộng các nhà máy khác nhằm đảm bảo đủ công suất đáp ứng khách hàng.

Bà Ruby Yang, Chủ tịch Wingtech, cho biết Nexperia Trung Quốc đã chủ động triển khai tự sản xuất với nguồn cung tấm wafer mới tại nước này, thay vì nhờ Nexperia Hà Lan xuất khẩu như thông thường.

Bà Ruby Yang, Chủ tịch Wingtech, nói với Bloomberg: "Trước sự can thiệp không phù hợp của chính phủ Hà Lan, Nexperia Trung Quốc đã chủ động triển khai tự sản xuất". Theo bà, việc tìm nguồn wafer tại thị trường Trung Quốc chỉ nhằm cải thiện vận hành, không phải để thay thế toàn bộ chuỗi cung ứng hiện hữu.

Bà Yang cho biết phía Hà Lan đang đầu tư khoảng 300 triệu USD để mở rộng các cơ sở khác, với mục tiêu đưa 90% công suất sản xuất ra ngoài Trung Quốc vào giữa năm 2026, một dấu hiệu rõ ràng cho thấy ý định "tách rời khỏi Trung Quốc".

Hãng bán dẫn này đang có kế hoạch mở rộng quá trình hoàn thiện chip tại các nước khác như Malaysia và Philippines nhằm giảm sự phụ thuộc vào nhà máy tại Trung Quốc, nơi thường bị ảnh hưởng bởi các chính sách không thân thiện với phương Tây.

Các kế hoạch mở rộng tại Malaysia và Philippines được cho là sẽ bổ sung hàng chục tỷ đơn vị chip mỗi năm. Nexperia xác nhận đang "đẩy nhanh các kế hoạch mở rộng công suất", nhưng từ chối công bố con số cụ thể.

Cuộc tranh chấp hỗn loạn đã khiến các ngân hàng rút hàng trăm triệu USD tài trợ, bao gồm một hạn mức tín dụng quay vòng chưa sử dụng trị giá 800 triệu USD. Tuy nhiên, Nexperia khẳng định công ty không có nợ và vẫn duy trì thanh khoản mạnh.

Thương hiệu chip này cũng đối mặt với tình trạng các đối tác quen thuộc lần lượt tìm kiếm nguồn cung cấp vi mạch bán dẫn mới, đồng thời các khoản tín dụng quay vòng cũng bị ảnh hưởng.

Trong bối cảnh đó, các đối thủ như OnSemi (Mỹ) phát tín hiệu sẵn sàng mở rộng sản xuất để giành lấy các đơn hàng của Nexperia, khiến áp lực hành động nhanh càng trở nên khốc liệt.

Căng thẳng Nexperia trở thành thách thức lớn đối với ngành công nghiệp ôtô

Căng thẳng công khai bùng phát từ tháng 10/2025 khi tòa án Amsterdam cáo buộc Wingtech chuyển giao công nghệ trái phép từ châu Âu sang Trung Quốc và đình chỉ CEO Zhang Xuezheng. Wingtech bác bỏ mọi cáo buộc.

Hệ quả là nhà máy Nexperia tại Quảng Đông, vốn chiếm hơn 50 tỷ đơn vị công suất mỗi năm - tương đương một nửa sản lượng trước khủng hoảng, ngừng hợp tác với trụ sở Hà Lan, kéo theo việc ngừng cung wafer sang Trung Quốc.

Chính phủ 2 nước cũng nhập cuộc: Hà Lan áp đặt quyền giám sát với lý do an ninh quốc gia, trong khi Trung Quốc hạn chế xuất khẩu của Nexperia từ lãnh thổ nước này. Dù việc giao hàng sau đó được nối lại, Bắc Kinh vẫn tiếp tục gây sức ép yêu cầu Hà Lan nhượng bộ.

Nhằm ứng phó với việc Trung Quốc thắt chặt kiểm soát xuất khẩu đất hiếm từ tháng 11/2025, các nhà sản xuất ôtô đang nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu và các sản phẩm phái sinh để tránh rủi ro dừng hoạt động nhà máy.

Dù chỉ là một doanh nghiệp nhỏ trong ngành bán dẫn, Nexperia lại đóng vai trò thiết yếu khi sản xuất các chip đơn giản nhưng cực kỳ phổ biến, vốn được dùng trong hầu hết thiết bị điện tử, đặc biệt là ôtô.

Thiếu hụt chip Nexperia đã khiến Honda phải tạm dừng hoạt động tại một số nhà máy, Volkswagen và nhiều hãng khác phải chạy đua tìm nguồn thay thế, còn ZF Friedrichshafen buộc phải cắt giảm sản lượng.

Cuộc thương chiến chip giữa chính phủ Hà Lan và Trung Quốc còn làm xáo trộn sản lượng của nhiều hãng xe trên toàn cầu, khi các con chip lỗi thời giữ một vai trò không thể thay thế trên nhiều mẫu ôtô.

Ngay cả khi một hoặc cả hai Nexperia vượt qua khủng hoảng hoặc tìm được tiếng nói chung, uy tín thương hiệu đã bị tổn hại nghiêm trọng, kéo theo những bất định dài hạn. Ông Jacob Feldgoise, chuyên gia tại Đại học Georgetown, nhận định: "Khi các quốc gia cạnh tranh để kiểm soát từng khâu trong chuỗi giá trị bán dẫn, những "điểm gãy" như thế này sẽ ngày càng lộ rõ. Rủi ro của tình huống này thực sự nằm ngoài dự đoán của hầu hết mọi người".

Việt Hà

Nguồn Znews : https://znews.vn/cac-hang-xe-nin-tho-truoc-cuoc-chien-chip-nexperia-post1618924.html