Trong hàng thập kỷ qua, cuộc săn tìm sự sống ngoài Trái Đất thường đi vào lối mòn: Tìm kiếm các "dấu ấn sinh học" (biosignatures) như khí quyển có Oxy hay Metan. Tuy nhiên, phương pháp này thường dẫn đến những kết quả "dương tính giả" đầy thất vọng. Mới đây, một nhóm nghiên cứu quốc tế dẫn đầu bởi phó giáo sư Harrison B. Smith (Viện Khoa học Tokyo) và Lana Sinapayen đã đề xuất một tư duy hoàn toàn mới, có thể thay đổi lịch sử ngành sinh học vũ trụ.
Ảnh minh họa.
Khi sự sống là một "đại dịch" tích cực trong vũ trụ
Ý tưởng mới này dựa trên một khái niệm gọi là "dấu ấn sinh học bất khả tri". Thay vì quan tâm sự sống đó có cấu tạo hóa học ra sao, các nhà khoa học tập trung vào hai hiện tượng vĩ mô: Sự sống có thể lan truyền giữa các hành tinh (thuyết Panspermia) và cách nó "nhào nặn" lại môi trường của các thế giới mà nó đi qua.
Bằng các mô phỏng máy tính phức tạp, nhóm nghiên cứu nhận thấy rằng nếu sự sống thực sự tồn tại và lan rộng, nó sẽ để lại những mối liên kết thống kê rõ rệt giữa vị trí của các hành tinh và diện mạo của chúng. Nói cách khác, sự sống không chỉ là một hiện tượng đơn lẻ, mà là một mạng lưới tương tác quy mô lớn bao trùm toàn bộ hệ sao.
"Lưới lọc" thông minh tìm kiếm những thế giới có sự sống
Điểm đột phá của nghiên cứu này là khả năng phát hiện sự sống ngay cả khi chúng ta không tìm thấy bất kỳ dấu hiệu sinh học rõ ràng nào trên từng hành tinh đơn lẻ. Bằng cách nhóm các hành tinh theo đặc điểm và vị trí, các nhà khoa học có thể xác định được các "cụm" hành tinh có khả năng cao đã bị tác động bởi hoạt động sinh học.
Phương pháp này ưu tiên tính chính xác hơn là số lượng, nhằm mục đích loại bỏ hoàn toàn các kết quả sai lệch khi thời gian quan sát của các siêu kính thiên văn là vô cùng hạn chế.
Mô hình giả định rằng sự sống có thể di chuyển giữa các ngôi sao và biến đổi (terraform) các hành tinh, khiến chúng giống với hành tinh nguồn gốc hơn. Lặp lại qua thời gian, các hành tinh lân cận sẽ trở nên giống nhau hơn mức ngẫu nhiên. Thay vì tìm kiếm các hành tinh giống Trái Đất, mục tiêu là phát hiện các cụm hành tinh có sự tương đồng bất thường trong vũ trụ — mà không cần giả định loại hành tinh nào có thể hỗ trợ sự sống.
Tương lai của cuộc săn lùng vĩ đại
"Chúng ta không cần một định nghĩa hoàn hảo về sự sống để tìm thấy nó", ông Harrison B. Smith khẳng định. Ngay cả khi sự sống ngoài kia khác biệt hoàn toàn với những gì chúng ta biết trên Trái Đất, các tác động của nó lên môi trường vẫn sẽ để lại dấu vết nếu chúng ta biết nhìn vào bức tranh toàn cảnh thay vì chỉ soi xét từng mảnh ghép vụn vặt.
Dù hiện tại kết quả mới dừng lại ở các mô hình mô phỏng, nhưng đây chính là nền tảng cho một thế hệ công cụ dò tìm sự sống mới, giúp nhân loại tiến gần hơn bao giờ hết đến câu trả lời cho câu hỏi: "Chúng ta có đơn độc trong vũ trụ này không?"
An An - SciTechDaily