Các nước muốn cấm trẻ em dùng mạng xã hội, nhưng EU phản đối

2 giờ trướcBài gốc

Châu Âu đang tranh cãi về việc một số nước cấm trẻ em dùng mạng xã hội

Châu Âu đang đứng trước một cơn sóng thần pháp lý chưa từng có nhắm vào thung lũng Silicon, nhưng lần này, động lực không đến từ những toan tính kinh tế hay thuế quan, mà xuất phát từ nỗi lo âu tột độ của các bậc phụ huynh. Hình ảnh những đứa trẻ dán mắt vào màn hình, bị cuốn vào vòng xoáy của các thuật toán gây nghiện, nội dung độc hại và bạo lực mạng đã khiến hàng loạt chính phủ tại "Lục địa già" không thể ngồi yên.

Tuy nhiên, nhiệt huyết bảo vệ thế hệ tương lai của các quốc gia thành viên đang vấp phải một rào cản vô hình nhưng đầy quyền lực: Ủy ban châu Âu (EC). Brussels, với vai trò là "trọng tài" giám sát thị trường chung, vừa phát đi một thông điệp cảnh báo đanh thép rằng việc các quốc gia tự ý đặt ra thêm các nghĩa vụ mới cho các nền tảng công nghệ là đi vào "vùng cấm".

Cuộc tranh luận giờ đây không chỉ còn là câu chuyện bảo vệ trẻ em, mà đã trở thành một bài toán khó giải về thẩm quyền, sự thống nhất của luật pháp kỹ thuật số và ranh giới mong manh giữa chủ quyền quốc gia và quy định chung của khối. Liệu châu Âu có thể tìm ra tiếng nói chung để bảo vệ những công dân nhí của mình, hay sẽ sa lầy vào một cuộc chiến pháp lý nội bộ trong khi các thuật toán vẫn tiếp tục vận hành không ngừng nghỉ?

Làn sóng "nổi dậy" từ các quốc gia thành viên

Không khí tại các thủ đô lớn của châu Âu đang sôi nổi với các dự thảo luật nhắm thẳng vào Facebook, TikTok, Instagram và X. Tây Ban Nha là cái tên mới nhất và quyết liệt nhất gia nhập cuộc đua này. Thủ tướng Pedro Sánchez đã không ngần ngại ví không gian mạng hiện nay như một "miền Tây hoang dã" kỹ thuật số – nơi luật pháp bị xem nhẹ và sự an toàn của con người bị đe dọa.

Trong một tuyên bố đầy cảm xúc, ông Sánchez khẳng định rằng trẻ em ngày nay đang bị phơi bày trước một không gian không bao giờ được thiết kế dành cho chúng khám phá một cách đơn độc. Đó là nơi trú ngụ của sự nghiện ngập, lạm dụng, nội dung khiêu dâm, sự thao túng tâm lý và bạo lực. Chính phủ Tây Ban Nha tuyên bố sẽ không chấp nhận thực trạng này thêm một ngày nào nữa và dự kiến áp dụng lệnh cấm trẻ em dưới 16 tuổi tiếp cận mạng xã hội ngay từ tuần tới.

Không chỉ dừng lại ở những lời tuyên bố, Tây Ban Nha đang phác thảo một lộ trình hành động cứng rắn. Thủ tướng Sánchez cho biết chính phủ của ông sẽ thực hiện năm biện pháp mạnh tay, trong đó yêu cầu các nền tảng phải thiết lập các hệ thống xác minh độ tuổi thực sự hiệu quả. Ông nhấn mạnh rằng đó phải là những "rào cản thực sự hoạt động", chứ không phải chỉ là những ô đánh dấu "tôi trên 18 tuổi" vô thưởng vô phạt mà bất kỳ đứa trẻ nào cũng có thể vượt qua trong tích tắc.

Tham vọng của Madrid còn đi xa hơn khi muốn sửa đổi luật để hình sự hóa những cá nhân chịu trách nhiệm cuối cùng cho việc thao túng thuật toán – một động thái đã châm ngòi cho cuộc khẩu chiến dữ dội với tỷ phú Elon Musk, người đã gọi ông Sánchez là "kẻ bạo chúa và phản bội".

Nhìn sang Hy Lạp, quốc gia này cũng đang rục rịch chuẩn bị cho một lệnh cấm tương tự đối với trẻ em dưới 15 tuổi. Bộ trưởng Quản trị Kỹ thuật số Dimitris Papastergiou tự tin tuyên bố rằng văn phòng của ông đã sẵn sàng kích hoạt lệnh cấm ngay khi Thủ tướng công bố. Hy Lạp thậm chí đã đi trước một bước về mặt kỹ thuật khi phát triển ứng dụng "Kids Wallet" để phụ huynh kiểm soát và ứng dụng "Wallet" để xác minh độ tuổi người dùng.

Trong khi đó, tại Pháp, các nhà lập pháp cũng vừa thông qua dự luật cấm trẻ em dưới 15 tuổi dùng mạng xã hội và cấm sử dụng điện thoại trong trường học. Tổng thống Emmanuel Macron đã lên tiếng ủng hộ mạnh mẽ dự luật này với một thông điệp đanh thép: Cảm xúc của trẻ em và thanh thiếu niên Pháp không phải là món hàng để các nền tảng Mỹ hay thuật toán Trung Quốc mua bán và thao túng.

Sự quyết liệt của các nước châu Âu chịu ảnh hưởng lớn từ "người tiên phong" Australia. Xứ sở chuột túi đã trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới luật hóa việc hạn chế thanh thiếu niên tiếp cận mạng xã hội, với đạo luật có hiệu lực từ ngày 10 tháng 12. Chỉ trong tháng đầu tiên áp dụng, cơ quan an toàn viễn thông Australia đã phê duyệt việc xóa bỏ tới 4,7 triệu tài khoản người dùng khỏi các nền tảng như Facebook, Instagram, TikTok và cả các nền tảng stream như Twitch. Con số ấn tượng này như một liều "doping" tinh thần, thúc đẩy 7 quốc gia EU bao gồm Áo, Đan Mạch, Pháp, Hy Lạp, Tây Ban Nha, Hà Lan và Bồ Đào Nha cùng nhìn về một hướng: Đã đến lúc phải hành động.

Cái lắc đầu từ Brussels

Tuy nhiên, giữa khí thế hừng hực của các quốc gia thành viên, Ủy ban châu Âu (EC) tại Brussels lại đóng vai trò là người kéo phanh. Thomas Regnier, phát ngôn viên phụ trách mảng công nghệ của Ủy ban, đã dội một gáo nước lạnh vào các kế hoạch đơn lẻ này khi cảnh báo các nước thành viên không được phép "dẫm lên chân" của Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA).

Quan điểm của EC rất rõ ràng và dựa trên cơ sở pháp lý vững chắc: DSA là bộ quy tắc toàn diện và mang tính bước ngoặt của cả khối, được thiết kế để quản lý các nền tảng số, loại bỏ nội dung bất hợp pháp và bảo vệ người dùng, bao gồm cả trẻ em. Theo lý luận của Brussels, việc các quốc gia tự ý đặt ra các nghĩa vụ bổ sung cho các nền tảng (như yêu cầu kỹ thuật về xác minh độ tuổi, cơ chế vận hành thuật toán) là một điều "tối kỵ" (no-go).

Tại sao lại như vậy? Bởi vì EU là một thị trường chung. Nếu 27 quốc gia thành viên mỗi nước lại đưa ra một bộ quy tắc kỹ thuật khác nhau, các nền tảng xuyên biên giới sẽ không thể hoạt động, và tính thống nhất của thị trường kỹ thuật số châu Âu sẽ vỡ vụn.

Ông Regnier nhấn mạnh rằng châu Âu không chỉ muốn bảo vệ trẻ em ở Tây Ban Nha hay Pháp, mà muốn bảo vệ mọi công dân trên toàn lãnh thổ châu Âu thông qua cơ chế của DSA. Việc các quốc gia ban hành các lệnh cấm tiếp cận đối với công dân của mình (ví dụ: cấm trẻ em dưới 16 tuổi đăng ký tài khoản) có thể nằm trong quyền hạn của họ, nhưng việc áp đặt nghĩa vụ lên cách thức vận hành của các nền tảng (ví dụ: bắt nền tảng phải thay đổi thuật toán hay xây dựng công cụ kiểm duyệt riêng cho từng nước) lại thuộc thẩm quyền của DSA. Ranh giới này tuy mong manh nhưng cực kỳ quan trọng đối với sự vận hành của luật pháp EU.

Hơn nữa, EC cũng tỏ ra thận trọng trước các đề xuất mang tính cực đoan như hình sự hóa lãnh đạo công ty công nghệ mà Tây Ban Nha đang theo đuổi. Brussels dường như muốn giữ khoảng cách với ý tưởng bỏ tù các ông chủ công nghệ, thay vào đó họ duy trì quan điểm rằng các quy tắc của EU nhắm vào các nền tảng với tư cách là pháp nhân tổ chức, chứ không truy cứu trách nhiệm cá nhân.

EC thậm chí còn nhấn mạnh mối quan hệ làm việc tốt đẹp với các đội ngũ tuân thủ của các nền tảng, và bất ngờ thay, họ còn khen ngợi TikTok là "cực kỳ hợp tác" với các quy định của DSA. Điều này cho thấy cách tiếp cận của Brussels thiên về đối thoại và quản lý hệ thống hơn là trừng phạt cá nhân hay đối đầu trực diện kiểu "ăn miếng trả miếng".

Bài toán kỹ thuật và tương lai của một giải pháp đồng bộ

Mặc dù có những bất đồng về phương pháp, cả Brussels và các thủ đô đều thừa nhận rằng không thể duy trì hiện trạng. Áp lực phối hợp đang ngày càng đè nặng lên vai các nhà hoạch định chính sách khi các dịch vụ kỹ thuật số vốn dĩ không có biên giới. Một đứa trẻ ở Pháp hoàn toàn có thể truy cập mạng xã hội qua máy chủ tại Đức nếu các quy định không được đồng bộ hóa.

Vấn đề hóc búa nhất hiện nay nằm ở giải pháp kỹ thuật: Làm thế nào để xác minh độ tuổi một cách chính xác mà không xâm phạm quyền riêng tư của người dùng? Hy Lạp đang tự tin với mô hình ví kỹ thuật số của mình, Pháp dự kiến sẽ sẵn sàng trong hai tháng tới, trong khi các quốc gia khác đang cân nhắc các mô hình đơn giản hơn dựa trên kinh nghiệm của Úc.

Tuy nhiên, sự phân mảnh về giải pháp công nghệ cũng là một rủi ro. Chính vì vậy, người phát ngôn của EC cho biết các quốc gia thành viên đang hành động đúng thời điểm, và tiết lộ rằng Ủy ban cũng đã âm thầm phát triển ứng dụng xác minh độ tuổi của riêng mình trong suốt hai năm qua.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen hồi tháng 9 năm ngoái cũng đã bày tỏ sự ủng hộ đối với việc thiết lập một "độ tuổi trưởng thành kỹ thuật số" chung cho toàn khối. Để hiện thực hóa điều này, cơ quan hành pháp EU đã tập hợp một hội đồng chuyên gia để nghiên cứu về khả năng áp dụng giới hạn độ tuổi trên quy mô toàn châu Âu. Đây có thể là lối thoát duy nhất cho cuộc xung đột hiện tại: thay vì để mỗi nước tự loay hoay với những "bức tường lửa" riêng lẻ dễ bị vượt qua, châu Âu cần một "tấm khiên" thống nhất.

Câu chuyện cấm mạng xã hội cho trẻ em tại châu Âu đang đi vào hồi kết của sự tranh luận nhưng mới chỉ là khởi đầu của quá trình thực thi đầy chông gai. Một bên là các chính phủ đang chịu sức ép nóng bỏng từ cử tri và những bằng chứng khoa học về tác hại tâm lý đối với trẻ nhỏ; một bên là bộ máy hành chính Brussels phải giữ vững nguyên tắc thị trường chung và tính thượng tôn của luật DSA. Dù kết quả có là những lệnh cấm riêng lẻ hay một chỉ thị chung toàn khối, thông điệp gửi đến thung lũng Silicon đã rất rõ ràng: Thời kỳ tự do vô hạn đã chấm dứt, và việc kinh doanh trên sự chú ý của trẻ em sắp phải đối mặt với những rào cản pháp lý kiên cố nhất từ trước đến nay.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/cac-nuoc-muon-cam-tre-em-dung-mang-xa-hoi-nhung-eu-phan-doi-245758.html