Các nước Vùng Vịnh bất ngờ thúc giục Mỹ leo thang chiến tranh Iran: Cơ hội lịch sử hay rủi ro toàn cầu?

3 giờ trướcBài gốc

Một quan chức Ảrập giấu tên được dẫn lời nhận định: “Đây là một cơ hội mang tính lịch sử để đối đầu với vai trò gây bất ổn của Iran trong khu vực”.

Theo các nguồn ngoại giao, Ảrập Xêút, Các tiểu vương quốc Ảrập thống nhất (UAE), Kuwait và Bahrain đã âm thầm chuyển thông điệp tới Washington rằng, chiến dịch quân sự “không nên dừng lại quá sớm” nếu chưa tạo ra những thay đổi căn bản từ phía Iran. Điều này phản ánh sự dịch chuyển từ tư duy phòng thủ sang chủ động định hình cục diện khu vực.

Các nhân viên Hội Chữ thập đỏ Iran tập trung gần một căn hộ bị trúng bom trong cuộc không kích sáng sớm 31/3 ở phía Tây thủ đô Tehran của Iran. Ảnh: Getty Images.

Mục tiêu chiến lược: Không chỉ là ngừng bắn

Nhiều nước Vùng Vịnh không chỉ hướng tới việc chấm dứt xung đột mà còn đặt ra các mục tiêu dài hạn như vô hiệu hóa chương trình hạt nhân, năng lực tên lửa và mạng lưới lực lượng ủy nhiệm của Iran.

Một quan chức Ảrập nhấn mạnh: “Bất kỳ lệnh ngừng bắn nào cũng phải đi kèm với các bảo đảm rằng Iran sẽ không tái xây dựng năng lực quân sự hoặc tiếp tục hỗ trợ các lực lượng vũ trang ủy nhiệm”.

Ông Ali Vaez, Giám đốc dự án Iran tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (International Crisis Group, nói: “Những gì chúng ta đang chứng kiến là sự chuyển dịch từ răn đe sang đẩy lùi và thậm chí có thể là thay đổi chế độ”.

Nhận định này cho thấy mục tiêu chiến lược đã vượt xa việc kiểm soát xung đột, hướng tới tái cấu trúc cán cân quyền lực Trung Đông.

Tập đoàn Dầu khí Kuwait thông báo, Al Salmi, tàu chở dầu thô cỡ lớn, bị máy bay không người lái Iran, tấn công vào khoảng 0 giờ 10 phút ngày 31/3/2026 khi đang neo đậu ngoài khơi cảng Dubai. Vụ không kích gây hỏa hoạn, hư hại thân tàu và nguy cơ tràn dầu. Ảnh: Maritime Optima.

Sự chia rẽ trong nội bộ Vùng Vịnh

Dù xu hướng cứng rắn đang gia tăng, nội bộ các nước Vùng Vịnh vẫn tồn tại khác biệt. UAE được cho là ủng hộ các phương án quân sự quyết liệt hơn, trong khi Kuwait và Bahrain giữ lập trường ủng hộ nhưng thận trọng.

Ngược lại, Oman và Qatar tiếp tục ưu tiên giải pháp ngoại giao. Một nhà ngoại giao khu vực nói: “Các quốc gia như Oman vẫn tin rằng việc leo thang sẽ vượt khỏi tầm kiểm soát và làm suy yếu sự ổn định của khu vực”.

Sự khác biệt này phản ánh những lợi ích chiến lược không đồng nhất giữa các quốc gia trong khu vực.

Ba thủy thủ Thái Lan mất tích sau vụ tàu bị UAV Iran tấn công tại Hormuz

Ba thuyền viên người Thái Lan vẫn đang mất tích sau khi lực lượng tìm kiếm hoàn tất việc kiểm tra con tàu bị tấn công tại eo biển Hormuz hồi đầu tháng này, Bộ Ngoại giao Thái Lan thông báo ngày 31/3.

Theo phía Thái Lan, tàu treo cờ nước này Mayuree Natalee đang di chuyển qua eo biển vào sáng 11/3 thì phần đuôi tàu bị một máy bay không người lái tấn công, gây cháy tại phòng máy. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố, con tàu bị khai hỏa sau khi “phớt lờ cảnh báo và cố tình tìm cách đi qua trái phép eo biển Hormuz”, theo hãng tin Iran Fars.

Hai mươi thuyền viên đã được hải quân Oman cứu hộ và đưa về thành phố Khasab, tuy nhiên ba người vẫn mất tích trên biển.

Theo cơ quan hàng hải Anh, kể từ khi xung đột bùng phát ngày 28/2, đã có ít nhất 16 tàu bị tấn công tại khu vực Vịnh Ba Tư, eo biển Hormuz và Vịnh Oman, CNN đưa tin ngày 31/3.

Mỹ trong thế lưỡng nan và rủi ro leo thang chiến tranh

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang phải cân bằng giữa hai áp lực: một bên là các đồng minh thúc đẩy tận dụng cơ hội chiến lược, bên kia là lo ngại trong nước về một cuộc chiến kéo dài.

Một quan chức Mỹ cho biết: “Chúng tôi đang phải cân bằng giữa việc tận dụng lợi thế chiến lược và tránh sa lầy vào một cuộc chiến kéo dài khác tại Trung Đông”.

Dù chưa trực tiếp tham chiến, các nước Vùng Vịnh vẫn đóng vai trò hậu thuẫn quan trọng thông qua căn cứ quân sự và hỗ trợ hậu cần.

Iran đã cảnh báo khả năng trả đũa mạnh mẽ nếu bị dồn ép, bao gồm tấn công vào hạ tầng năng lượng và các tuyến vận tải chiến lược trong khu vực.

Nhà phân tích Helima Croft, chuyên gia của ngân hàng đầu tư toàn cầu RBC Capital Markets, nhận định: “Bất kỳ sự gián đoạn nào tại eo biển Hormuz cũng sẽ gây ra những cú sốc lan rộng tới thị trường dầu mỏ toàn cầu chỉ trong vài giờ”.

Một chuyên gia khác cảnh báo: “Chỉ cần một sự kiện gây thương vong lớn cũng có thể nhanh chóng kéo các quốc gia Vùng Vịnh vào đối đầu trực tiếp”.

Những nhận định này cho thấy nguy cơ xung đột lan rộng là hoàn toàn hiện hữu.

Diễn biến hiện tại phản ánh một bước ngoặt quan trọng trong cấu trúc an ninh khu vực. Một liên minh chống Iran đang dần hình thành rõ nét hơn, với sự hội tụ lợi ích giữa Mỹ, Israel và nhiều quốc gia Ảrập.

Đồng thời, mục tiêu chiến lược đã chuyển từ “kiềm chế” sang “đẩy lùi”, thậm chí hướng tới thay đổi cấu trúc quyền lực. Điều này làm gia tăng đáng kể nguy cơ chiến tranh quy mô lớn.

IMF cảnh báo chiến tranh Iran làm tăng giá và kìm hãm tăng trưởng toàn cầu

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vừa phát đi cảnh báo kinh tế, cho rằng cuộc chiến tại Trung Đông đang đẩy giá cả tăng cao và làm chậm lại đà tăng trưởng toàn cầu, CNN đưa tin sáng 31/3.

Trong một bài blog với tiêu đề “Cách thức chiến tranh ở Trung Đông tác động năng lượng, thương mại và tài chính”, các chuyên gia IMF nhận định: “Dù cuộc chiến có thể tác động đến kinh tế thế giới theo nhiều cách khác nhau, mọi kịch bản đều dẫn đến giá cả cao hơn và tăng trưởng chậm hơn… Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào thời gian kéo dài xung đột, phạm vi lan rộng và thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng cũng như chuỗi cung ứng”.

Theo IMF, việc Iran áp dụng phong tỏa có chọn lọc tại eo biển Hormuz đã khiến chi phí năng lượng tăng vọt, khi nguồn cung từ Trung Đông có thể sụt giảm tới 20 triệu thùng dầu mỗi ngày.

IMF cho biết các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng lớn tại châu Á và châu Âu đang chịu tác động nặng nề nhất từ đà tăng giá này. Đồng thời, nhiều quốc gia ở châu Á và châu Phi phụ thuộc lớn vào dầu nhập khẩu đang gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn cung, “ngay cả khi chấp nhận mức giá cao”.

Tổ chức này cũng cảnh báo giá lương thực và phân bón tăng cao đã bắt đầu ảnh hưởng tới một số quốc gia, đặc biệt là các nền kinh tế thu nhập thấp có nguy cơ mất an ninh lương thực.

IMF cho biết đang hỗ trợ các nước thành viên thông qua tư vấn chính sách và hỗ trợ tài chính, đồng thời sẽ công bố đánh giá toàn diện hơn vào giữa tháng 4 tới trong khuôn khổ các cuộc họp thường niên của IMF và Ngân hàng Thế giới tại Washington D.C.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đi bộ trên bãi cỏ phía Nam khi đến Nhà Trắng hôm 30/3. Ảnh: AP.

Ba kịch bản có thể xảy ra

Trong ngắn hạn, kịch bản có khả năng cao nhất là leo thang có kiểm soát, với việc Mỹ tiếp tục không kích nhưng tránh triển khai lực lượng trên bộ quy mô lớn. Điều này có thể dẫn tới một cuộc xung đột kéo dài và gây áp lực lên kinh tế toàn cầu.

Một kịch bản khác là đột phá quân sự, khi các bên tăng cường chiến dịch và nhắm trực tiếp vào giới lãnh đạo Iran, mở ra khả năng thay đổi lớn nhưng cũng đi kèm rủi ro bất ổn sâu rộng.

Khả năng thấp hơn là đạt được thỏa thuận chính trị, trong đó Iran chấp nhận nhượng bộ. Tuy nhiên, với yêu cầu ngày càng cao từ phía Vùng Vịnh, kịch bản này khó xảy ra trong ngắn hạn.

Xung đột hiện nay không còn là đối đầu song phương, mà đang trở thành quá trình tái định hình trật tự Trung Đông với sự tham gia ngày càng rõ của các quốc gia Vùng Vịnh.

Như một nhà ngoại giao khu vực nhận định: “Câu hỏi thực sự lúc này không còn là liệu chiến tranh có lan rộng hay không, mà là nó sẽ lan rộng đến mức nào và ai sẽ định hình trật tự khu vực mới”.

Những cột khói bốc lên trên khu dân cư Tehran trong bối cảnh các cuộc không kích của Mỹ và Israel vẫn diễn ra trong tháng 3/2026. Ảnh: Anadolu.

Thái An

Nguồn Tiền Phong : https://tienphong.vn/cac-nuoc-vung-vinh-bat-ngo-thuc-giuc-my-leo-thang-chien-tranh-iran-co-hoi-lich-su-hay-rui-ro-toan-cau-post1831875.tpo