Áp lực từ khủng hoảng năng lượng toàn cầu
Với khoảng 20% lượng dầu mỏ thế giới không thể đi qua eo biển Hormuz, giá dầu thô đã chạm mức 100 USD/thùng. Đồng thời, khoảng 400 triệu thùng dầu dự trữ khẩn cấp đã được đưa ra thị trường. Trong bối cảnh đó, các quốc gia trên thế giới đang tìm cách giảm nhu cầu năng lượng để đối phó với tình trạng thiếu hụt.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nhận định đây là “sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu” và khuyến nghị nhiều giải pháp nhằm giảm tiêu thụ năng lượng. Tuy nhiên, mỗi quốc gia lại có cách tiếp cận khác nhau tùy thuộc vào hạ tầng, điều kiện kinh tế và hệ thống vận tải.
Theo IEA, vận tải đường bộ chiếm khoảng 45% nhu cầu dầu mỏ toàn cầu, khiến lĩnh vực này trở thành trọng tâm trong các chính sách tiết kiệm năng lượng.
Người dân xếp hàng chờ đổ xăng trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng toàn cầu. (Ảnh: DW)
Nhiều quốc gia áp dụng hạn mức và phân phối nhiên liệu
Tại Sri Lanka, người dân chỉ được mua tối đa 15 lít xăng mỗi tuần thông qua hệ thống mã QR. Ở Campuchia, khoảng một phần ba trạm xăng đã phải đóng cửa, trong khi Myanmar áp dụng cơ chế phân phối nhiên liệu theo biển số chẵn - lẻ.
Tại New Zealand, chính phủ đang xem xét tái áp dụng chính sách “ngày không xe hơi” nhằm giảm nhu cầu sử dụng phương tiện cá nhân.
Trung Quốc cũng có cách tiếp cận riêng khi rút lại kế hoạch tăng giá nhiên liệu sau khi giá xăng tăng 20% kể từ khi xung đột bắt đầu.
Ở châu Âu, Slovenia trở thành quốc gia EU đầu tiên áp dụng hạn mức nhiên liệu với mức 50 lít/tuần cho cá nhân. Dù Slovakia cũng triển khai một số biện pháp hạn chế tích trữ nhiên liệu, Slovenia vẫn là trường hợp nổi bật trong khu vực.
Xu hướng làm việc tại nhà và giảm tiêu thụ năng lượng
Nhiều quốc gia đang thúc đẩy làm việc từ xa để giảm nhu cầu năng lượng.
Pakistan đã áp dụng tuần làm việc 4 ngày cho nhân viên chính phủ, trong khi Cộng hòa Dominica khuyến khích doanh nghiệp giảm thời gian làm việc tại văn phòng.
Tại châu Phi, Ai Cập yêu cầu các trung tâm thương mại và nhà hàng đóng cửa sớm, còn các cơ quan chính phủ phải kết thúc hoạt động trước 18 giờ. Tương tự, Bangladesh và Thái Lan giới hạn nhiệt độ điều hòa trong các tòa nhà công ở mức 25-26°C nhằm tiết kiệm điện.
Kenya đã kiểm soát chặt chẽ nhiên liệu và cấm xuất khẩu, trong khi Zambia cảnh báo xử phạt hành vi tích trữ xăng dầu. Điều này phản ánh sự phụ thuộc lớn của khu vực vào nguồn cung dầu từ Trung Đông.
Ông Anibor Kragha, Thư ký điều hành của Hiệp hội các nhà lọc dầu và phân phối châu Phi, nhận định khi trả lời phỏng vấn của Financial Times: “Ai nấy đều phải tự lo cho mình. Ngay cả các nhà xuất khẩu cũng đang cân nhắc ưu tiên nhu cầu nội địa trước. Vấn đề không chỉ nằm ở lọc dầu mà còn liên quan đến kho chứa, cơ sở hạ tầng phân phối, đường ống dẫn dầu và cảng biển. Điều này cho thấy mức độ dễ tổn thương của châu Phi”.
Hạn chế đi máy bay và tăng cường giao thông công cộng
IEA cũng khuyến nghị người dân hạn chế di chuyển bằng máy bay. Hãng hàng không United Airlines cho biết có thể phải tăng giá vé lên khoảng 20% nếu chi phí năng lượng tiếp tục leo thang.
Ngoài ra, việc sử dụng phương tiện giao thông công cộng được xem là giải pháp hiệu quả. Một số quốc gia như Đức từng áp dụng chính sách giảm giá vé giao thông công cộng xuống mức thấp để khuyến khích người dân chuyển đổi thói quen di chuyển.
LPG và tác động đến chuỗi cung ứng toàn cầu
Khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) đang được IEA khuyến nghị ưu tiên sử dụng cho nhu cầu thiết yếu như nấu ăn, thay vì vận tải.
Đối với Ấn Độ - quốc gia nhập khẩu LPG lớn thứ hai và tiêu thụ LPG lớn thứ ba thế giới, nguồn cung đã giảm mạnh trong thời gian gần đây (giảm một nửa trong tháng 3) ảnh hưởng đến hoạt động của các nhà hàng, khách sạn và quán cà phê. Chính phủ cho biết sẽ ưu tiên phân phối LPG cho khoảng 300 triệu hộ gia đình.
Tác động lan rộng đến nhiều ngành kinh tế
Nếu tình trạng gián đoạn nguồn cung kéo dài, tác động có thể lan sang nhiều lĩnh vực khác, bao gồm cả ngành thời trang.
Các chuyên gia cho rằng ngành may mặc châu Á dễ bị ảnh hưởng do phụ thuộc vào nguyên liệu hóa dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz để sản xuất vải tổng hợp. Ngoài ra, những lô hàng nhôm từ Các tiểu Vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) cũng có nguy cơ bị gián đoạn.
Điều này có thể dẫn đến giá thành sản phẩm tăng do chi phí đầu vào cao hơn và khả năng dự trữ hạn chế của doanh nghiệp.
Áp lực tương tự cũng có thể ảnh hưởng đến ngành nông nghiệp toàn cầu, đặc biệt là các lô hàng phân bón vận chuyển qua tuyến hàng hải này.
Hà Mai