Khi thông tin Iran bắn hạ một tiêm kích Mỹ và hai sĩ quan phải nhảy dù xuống lãnh thổ đối phương được chuyển về trụ sở Langley (Virginia) hôm 3/4, giới lãnh đạo tình báo cấp cao của Mỹ lập tức kích hoạt cơ chế phản ứng khẩn cấp.
Ẩn mình đơn độc trong một khe đá giữa vùng núi sau phòng tuyến đối phương, viên phi công Mỹ bị thương hiểu rõ điều duy nhất cần làm: sống sót và tránh bị phát hiện.
Trong hơn một ngày, sĩ quan điều khiển vũ khí trên chiếc F-15E Strike Eagle bị bắn rơi tại Iran đã né tránh cuộc truy lùng gắt gao của lực lượng Iran. Có thời điểm, anh leo lên sườn núi hiểm trở cao khoảng 2.100 mét so với mực nước biển, chỉ mang theo khẩu súng ngắn, thiết bị liên lạc và bộ phát tín hiệu định vị.
Chính tại vùng núi cao này, một lực lượng đặc nhiệm Mỹ, được yểm trợ bởi các đợt không kích nhằm “dọn đường”, đã ồ ạt triển khai để tìm kiếm và đưa viên sĩ quan ra khỏi khu vực nguy hiểm.
Hai quan chức Mỹ sau đó tiết lộ, đây là một chiến dịch rủi ro cực cao, huy động hàng trăm nhân sự quân sự và tình báo, bao gồm lực lượng tác chiến đặc biệt như Delta Force và SEAL Team Six, cùng các đặc vụ CIA - những người đã triển khai một chiến dịch nghi binh từ trước nhằm đánh lạc hướng lực lượng Iran.
Toàn cảnh chiến dịch giải cứu phi công mất tích của Mỹ. Biểu đồ: New York Post.
CIA và chiến dịch nghi binh
Cuộc chạy đua giải cứu viên sĩ quan - một đại tá Không quân - nhanh chóng trở thành ưu tiên tuyệt đối của chính quyền sau khi chiếc tiêm kích thuộc Phi đội 48, đóng tại căn cứ RAF Lakenheath (Anh) bị bắn hạ hôm 3/4.
Cả hai đã kịp nhảy dù trước khi máy bay trúng đạn, song vị trí của sĩ quan điều khiển vũ khí hoàn toàn không rõ. Bị thương trong quá trình thoát hiểm, anh ẩn náu trong khe đá để tránh bị phát hiện, trong bối cảnh phía Iran treo thưởng cho việc bắt giữ. Sau đó, anh thiết lập liên lạc với quân đội Mỹ, dù tín hiệu gián đoạn nhằm tránh bị định vị, theo CNN.
Trong khi phi công của chiếc F-15E Strike Eagle nhanh chóng được giải cứu, quân đội Mỹ không thể xác định vị trí thành viên thứ hai - sĩ quan điều khiển vũ khí - khiến cuộc chạy đua nghẹt thở bắt đầu, nhằm tìm thấy anh trước khi lực lượng Iran tiếp cận.
CIA, vốn có vai trò hỗ trợ các chiến dịch giải cứu phi công bị kẹt sau phòng tuyến đối phương, đã xây dựng một kế hoạch nghi binh nhằm kéo dài thời gian. Theo một quan chức cấp cao, mục tiêu là đánh lạc hướng, khiến phía Iran rời xa khu vực nghi ngờ có sự hiện diện của quân nhân Mỹ. Các nguồn tin đều yêu cầu giấu tên do tính nhạy cảm của chiến dịch.
Dù ban đầu không xác định chính xác vị trí của sĩ quan này, phía Mỹ biết rằng anh đã rời khỏi điểm tiếp đất sau khi nhảy dù. Đồng thời, anh bị thương, khiến áp lực tìm kiếm càng trở nên cấp bách.
Chi tiết cụ thể của kế hoạch nghi binh chưa được tiết lộ, song CIA được cho là tung tin trong nội bộ Iran rằng phi công Mỹ đã được tìm thấy và đang được đưa ra khỏi nước bằng đoàn xe mặt đất, New York Times cho biết. Mục tiêu là buộc lực lượng Iran chuyển hướng truy lùng từ khu vực núi non sang các tuyến đường rút lui.
Ngày 3/4, truyền thông nhà nước Iran công bố những bức ảnh mà họ cho là xác máy bay chiến đấu F-15 của Không quân Mỹ bị Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo bắn hạ. Các mảnh vỡ này phù hợp với máy bay F-15 của Không quân Mỹ. Ảnh: Reuters.
Theo một quan chức cấp cao, chiến dịch này đã gây ra sự hỗn loạn và bất định đáng kể trong quá trình truy tìm của phía Iran.
Trong hơn 24 giờ lẩn trốn, viên sĩ quan đã di chuyển lên một sườn núi cao khoảng 2.100 mét (7.000 feet) và ẩn mình trong một khe đá.
Các phi công và sĩ quan vũ khí của Không quân Mỹ đều được trang bị thiết bị phát tín hiệu và liên lạc bảo mật để phối hợp với lực lượng cứu hộ. Tuy nhiên, họ được huấn luyện hạn chế sử dụng tín hiệu nhằm tránh bị đối phương phát hiện.
Một quan chức từ chối tiết lộ công nghệ cụ thể mà CIA sử dụng để định vị quân nhân này, chỉ cho biết đó là thiết bị đặc thù của cơ quan.
Ngay khi xác định được vị trí, CIA lập tức chuyển thông tin cho Lầu Năm Góc và Nhà Trắng, nơi kích hoạt kế hoạch giải cứu quy mô lớn với sự tham gia của hàng trăm binh sĩ đặc nhiệm cùng các lực lượng quân sự khác.
Lực lượng tinh nhuệ vào cuộc
Ngay khi có tọa độ, kế hoạch giải cứu được kích hoạt với quy mô lớn. Hàng trăm binh sĩ tham gia, bao gồm các đơn vị tinh nhuệ nhất của quân đội Mỹ như Delta Force và SEAL Team Six.
Nhiệm vụ đặt ra cực kỳ rõ ràng nhưng đầy thách thức: đột nhập sâu vào lãnh thổ Iran, tiếp cận mục tiêu, giải cứu và rút lui an toàn - tất cả trong khi tránh giao tranh trực diện quy mô lớn.
Để đảm bảo hành lang tiếp cận, không quân Mỹ tiến hành các đợt không kích nhằm “dọn đường”, ngăn lực lượng Iran áp sát khu vực.
Khi các toán đặc nhiệm tiến gần vị trí ẩn náu, họ sử dụng hỏa lực yểm trợ để giữ khoảng cách với đối phương, nhưng không xảy ra giao tranh trực tiếp. Điều này được xem là dấu hiệu cho thấy chiến dịch nghi binh của CIA đã phát huy hiệu quả, khiến một phần lực lượng Iran bị kéo lệch khỏi khu vực.
Iran nổ súng vào trực thăng Mỹ tìm phi công rơi Video chưa kiểm chứng được RT đăng tải cho thấy lực lượng Iran khai hỏa vào hai trực thăng Mỹ đang tìm kiếm tổ lái F-15E bị rơi. Theo CBS, ít nhất một trực thăng trúng đạn súng bộ binh, khiến một số thành viên phi hành đoàn bị thương.
Tuy nhiên, chiến dịch không diễn ra suôn sẻ tuyệt đối. Tại một đường băng dã chiến bên trong Iran, hai máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J được bố trí sẵn để đưa lực lượng và người được giải cứu rút khỏi khu vực.
Song, trong quá trình triển khai, cả hai chiếc đều bị hư hại. Nguy cơ để lại khí tài nhạy cảm trong lãnh thổ đối phương là không thể chấp nhận. Quân đội Mỹ buộc phải đưa ra quyết định cứng rắn: điều động máy bay thay thế và phá hủy hai chiếc bị hỏng ngay tại chỗ.
Đây là một trong những tình huống rủi ro nhất của chiến dịch, cho thấy mức độ phức tạp và những yếu tố khó lường khi tác chiến sâu trong lãnh thổ đối phương.
Cuối cùng, lực lượng đặc nhiệm đã tiếp cận được vị trí ẩn náu. Viên sĩ quan bị thương được đưa ra khỏi khe đá và nhanh chóng di chuyển tới điểm tập kết.
Toàn bộ quá trình diễn ra trong một “khung giờ vàng” - khi lực lượng Iran chưa kịp tái tổ chức sau khi bị đánh lạc hướng.
Sau đó, anh được đưa lên máy bay và chuyển đến Kuwait để điều trị y tế.
Thông tin về chiến dịch được giữ kín trong suốt quá trình triển khai. Chỉ sau khi hoàn tất, Tổng thống Donald Trump mới công bố trên mạng xã hội với dòng trạng thái ngắn gọn nhưng đầy tính biểu tượng: “WE GOT HIM!” (Chúng tôi đã đưa được anh ấy về).