Không phải gia đình nào cũng có thời gian chuẩn bị mâm cỗ cầu kỳ trong những ngày cuối năm tất bật. Câu chuyện cúng Ông Công Ông Táo vì thế ngày càng được nhìn nhận theo hướng giản dị hơn, nhẹ nhàng hơn nhưng vẫn giữ trọn lòng thành.
Quan niệm về việc cúng ông Công ông Táo đã có nhiều thay đổi theo nhịp sống hiện đại. Điều quan trọng không nằm ở mâm cao cỗ đầy, mà ở sự hiểu đúng ý nghĩa nghi lễ và cách thực hành phù hợp với hoàn cảnh từng gia đình.
Khi công việc, gia đình và áp lực cuối năm chồng chất, nhiều gia đình lựa chọn cúng ông Công ông Táo theo cách tối giản nhưng thành kính và trang nghiêm (Ảnh: FB Loan Trần)
Theo tín ngưỡng dân gian Việt Nam, ngày 23 tháng Chạp hằng năm là thời điểm Táo Quân rời gian bếp để lên chầu Ngọc Hoàng, báo cáo những việc lớn nhỏ trong gia đình suốt một năm qua. Lễ cúng ông Công ông Táo vì thế không chỉ là nghi thức tiễn đưa, mà còn mang ý nghĩa tổng kết năm cũ, gửi gắm ước nguyện cho năm mới bình an, thuận hòa.
Trong đời sống xưa, lễ cúng thường được chuẩn bị khá cầu kỳ. Gia đình có điều kiện thì mổ gà, nấu xôi, bày biện mâm cỗ đủ món. Nhà đơn sơ hơn cũng cố gắng có mâm cơm tươm tất để “không thẹn với Táo”. Chính từ quan niệm ấy, nhiều người ngày nay vô tình đặt nặng hình thức, cho rằng cúng đơn giản là sơ sài, thiếu tôn kính.
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu văn hóa đều thống nhất rằng: bản chất của nghi lễ nằm ở tâm ý, không phải ở độ lớn của mâm cúng.
Nhịp sống hiện đại khiến nhiều gia đình “ngại” cúng lớn
Không khó để nhận ra rằng, xã hội hiện đại đã làm thay đổi đáng kể cách con người thực hành tín ngưỡng. Phần lớn các gia đình trẻ sống tại thành phố đều phải đối mặt với quỹ thời gian hạn hẹp. Có người đi làm từ sáng sớm đến tối muộn, có người phải xoay xở chăm con nhỏ, có gia đình sống trong căn hộ chung cư chật hẹp, không gian bếp không cho phép bày biện cầu kỳ.
Chính vì vậy, không ít người cảm thấy áp lực mỗi khi đến ngày 23 tháng Chạp. Có người lo lắng vì “không kịp chuẩn bị mâm cỗ tử tế”, có người băn khoăn không biết cúng đơn giản liệu có bị coi là thất lễ hay không.
Thực tế cho thấy, tâm lý sợ sai nghi thức đôi khi khiến nghi lễ mất đi sự nhẹ nhàng vốn có, biến một phong tục đẹp thành gánh nặng tinh thần vào những ngày cuối năm vốn đã bận rộn.
Ảnh minh họa
Cúng ông Công ông Táo đơn giản có được không?
Theo quan niệm dân gian, Táo Quân là vị thần gần gũi với đời sống gia đình, chứng kiến từng bữa cơm, từng sinh hoạt thường ngày. Vì vậy, lễ cúng không cần phô trương mà cốt ở sự trang nghiêm và lòng thành. Một mâm cúng gọn gàng, sạch sẽ, được chuẩn bị bằng sự kính trọng vẫn trọn vẹn ý nghĩa tiễn Táo về trời.
Nhiều gia đình hiện nay lựa chọn mâm cúng đơn giản gồm hương, hoa, nước sạch, mâm cơm gia đình hoặc thậm chí chỉ là chén trà, đĩa quả. Điều quan trọng là người cúng hiểu rõ mình đang làm gì, gửi gắm điều gì, chứ không phải cúng theo phong trào hay hình thức.
Lòng thành quan trọng hơn hình thức mâm cao cỗ đầy
Trong văn hóa tâm linh Á Đông nói chung và Việt Nam nói riêng, lòng thành luôn được đặt lên hàng đầu. Dân gian có câu: “Lễ bạc lòng thành”, nhấn mạnh rằng sự kính cẩn trong tâm mới là điều thần linh chứng giám.
Một mâm cúng được chuẩn bị vội vàng, nhưng người cúng giữ tâm tĩnh, thành kính, biết tri ân năm cũ và hướng tới năm mới tốt đẹp, vẫn mang giá trị tinh thần lớn hơn rất nhiều so với mâm cỗ cầu kỳ nhưng làm trong trạng thái miễn cưỡng, căng thẳng.
Đặc biệt với những gia đình bận rộn cuối năm, việc cúng đơn giản còn giúp giữ được tinh thần nhẹ nhàng, đúng với ý nghĩa “tiễn Táo” khép lại năm cũ để chuẩn bị đón Tết trong sự an yên.
Rất nhiều người chia sẻ rằng họ cảm thấy “có lỗi” khi không chuẩn bị được mâm cúng đầy đủ như ông bà ngày xưa. Tuy nhiên, cảm giác ấy phần lớn xuất phát từ so sánh, chứ không phải từ bản chất của nghi lễ.
Xã hội mỗi thời mỗi khác. Ông bà xưa sống trong nếp nhà truyền thống, đông người, có thời gian quây quần chuẩn bị lễ lạt. Gia đình hiện đại lại phải cân bằng giữa công việc, con cái và nhiều áp lực khác. Việc điều chỉnh cách cúng cho phù hợp hoàn cảnh là điều hoàn toàn tự nhiên.
Quan trọng nhất là không nên biến nghi lễ tâm linh thành sự ép buộc, khiến bản thân mệt mỏi hoặc lo lắng quá mức. Khi tâm không an, nghi lễ dù lớn đến đâu cũng khó trọn vẹn ý nghĩa.
Cúng ông Công ông Táo đơn giản không có nghĩa là tùy tiện. Gia đình vẫn nên giữ những yếu tố cốt lõi như sự sạch sẽ, trang nghiêm và đúng thời điểm. Một không gian gọn gàng, một nén hương thơm, vài lời khấn chân thành cũng đủ để thể hiện sự kính trọng với Táo Quân.
Nhiều chuyên gia văn hóa cho rằng, giữ được tinh thần của nghi lễ quan trọng hơn việc sao chép máy móc hình thức xưa. Truyền thống không phải là thứ bất biến, mà là dòng chảy được điều chỉnh để phù hợp với đời sống đương đại.
Thông điệp phía sau nghi lễ cúng Táo Quân
Lễ cúng ông Công ông Táo không chỉ là việc “làm cho đủ lễ”, mà còn là dịp để mỗi gia đình nhìn lại một năm đã qua. Đó là lúc con người tạm dừng nhịp sống hối hả, dành vài phút lắng lại, dọn dẹp gian bếp biểu tượng của sự ấm áp, sum vầy và hướng về những điều tốt đẹp phía trước.
Nếu việc cúng đơn giản giúp gia đình giữ được tinh thần nhẹ nhõm, gắn kết và an yên, thì đó đã là cách thực hành phong tục rất đáng trân trọng.
Phong tục tồn tại không phải để gây áp lực, mà để nuôi dưỡng đời sống tinh thần con người. Khi hiểu đúng điều ấy, mỗi gia đình sẽ tìm được cách cúng Táo Quân phù hợp nhất với hoàn cảnh của mình, vừa gìn giữ truyền thống, vừa sống nhẹ nhàng trong guồng quay hiện đại.
Hoàng Ly