Cai nghiện ma túy bắt buộc: Có cần phiếu xác định tình trạng nghiện?

3 giờ trướcBài gốc

Một phiên họp xem xét áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với một đối tượng nghiện ma túy. (Ảnh minh họa)

Những vướng mắc từ một vụ án

Cai nghiện ma túy là quá trình thực hiện các hoạt động hỗ trợ về y tế, tâm lý, xã hội, giúp người nghiện dừng sử dụng ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, phục hồi thể chất, tinh thần, nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi để chấm dứt việc sử dụng trái phép các chất này.

Thủ tục cai nghiện ma túy được điều chỉnh bởi hàng loạt các văn bản pháp luật mới như: Luật phòng, chống ma túy được thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV có hiệu lực pháp luật từ ngày 1/7/2026; Thông tư liên tịch số 03/2025/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC quy định về xử lý một số vấn đề liên quan đến áp dụng các biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc và biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi; Nghị định số 116/2021/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng, chống ma túy, Luật Xử lý vi phạm hành chính về cai nghiện ma túy và quản lý sau cai nghiện ma túy.

Những quy định pháp luật trên góp phần bảo đảm thủ tục đưa đi cai nghiện ma túy rõ ràng, đầy đủ, phòng ngừa, hạn chế tội phạm, vi phạm liên quan đến ma túy. Bên cạnh kết quả đạt được, trong thực tiễn áp dụng vẫn còn quan điểm tranh luận về việc có cần thiết thu thập phiếu xác định tình trạng nghiện đối với trường hợp người nghiện ma túy tự ý chấm dứt điều trị nghiện bằng thuốc thay thế.

Trong bài viết này, tác giả xin đưa ra ví dụ để có quan điểm chia sẻ, thống nhất.

Học viên tại các cơ sở cai nghiện được bố trí học nghề. (Ảnh minh họa)

Nguyễn Văn A sinh ngày 1/2/1990 là người nghiện ma túy. Ngày 1/11/2023, A bắt đầu tham gia điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay Methadone tại Trung tâm y tế khu vực X, liều điều trị là 70mg/lần/ngày. Ngày 23/7/2025, A tự ý chấm dứt điều trị. Ngày 24/8/2025, Trung tâm y tế khu vực X ra Quyết định số 105/QĐ-MMT về việc ngừng điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế Methadone đối với A với lý do: bệnh nhân tự ý chấm dứt điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế Methadone quy định tại khoản 1, điều 36, của Nghị định 141/NĐ-CP ngày 28/10/2024 của Chính phủ.

Ngày 27/8/2026, Công an xã B đã lập biên bản vi phạm hành chính, biên bản làm việc về việc A tự ý chấm dứt việc điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế Methadone. Sau đó, Công an xã B đã xác minh, lập hồ sơ và thông báo tìm kiếm đối với A, nhưng A không có mặt tại địa phương và không biết A đang ở đâu.

Ngày 8/4/2026, A về nhà thì bị Công an xã B triệu tập, làm việc. Đồng thời, kiểm tra chất ma túy trong mẫu nước tiểu của A, kết quả: A âm tính với các chất ma túy.

Ngày 9/4/2026, Công an xã B đã thông báo cho A về việc lập hồ sơ đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, A không có ý kiến gì.

Ngày 15/4/2026, Công an xã B có đề nghị số 347/ĐN-CNBB đề nghị Tòa án xem xét áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với A. Hồ sơ đủ các giấy tờ, tài liệu theo quy định tại Điều 41 Nghị định số 116 ngày 21/12/2021 nhưng không có phiếu xác định tình trạng nghiện ma túy của cơ quan có thẩm quyền.

Các quan điểm giải quyết

Đối với vụ việc trên, hiện đang có 2 quan điểm giải quyết:

Quan điểm thứ nhất: Hồ sơ đã đầy đủ, bảo đảm căn cứ để Tòa án tiến hành phiên họp đối với Nguyễn Văn A mà không cần có phiếu xác định tình trạng nghiện ma túy của cơ quan có thẩm quyền. Bởi Nguyễn Văn A là đối tượng nghiện ma túy đã tự ý chấm dứt điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế Methadone quy định tại khoản 1, điều 36, của Nghị định 141/NĐ-CP ngày 28/10/2024 của Chính phủ. Đồng thời, bị Công an xã đã lập biên bản vi phạm hành chính theo quy định tại khoản 1 Điều 96 Luật Xử lý vi phạm hành chính và khoản 3, Điều 32 Luật Phòng, chống ma túy.

Do đó, trường hợp này, Nguyễn Văn A được xác định là người nghiện ma túy, tự ý chấm dứt điều trị nghiện bằng thuốc thay thế, không cần đến phiếu xác định tình trạng nghiện. Bản thân A trong quá trình làm việc cũng thừa nhận đã sử dụng ma túy từ năm 2015, lần gần nhất sử dụng là cuối tháng 3/2026. Hồ sơ cai nghiện của A là đảm bảo, đầy đủ.

Quan điểm thứ hai: Tại Điều 40, 41 Nghị định số 116 quy định: Trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ khi phát hiện người nghiện ma túy thuộc đối tượng quy định tại Điều 32 Luật Phòng, chống ma túy, các cơ quan có thẩm quyền lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc theo quy định tại Điều 103 Luật Xử lý vi phạm hành chính (được sửa đổi, bổ sung năm 2020).

Thành phần hồ sơ đề nghị đối với người nghiện ma túy có nơi cư trú ổn định gồm: 1 bản tóm tắt lý lịch của người bị đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc theo Mẫu số 30; 1 biên bản vi phạm một trong các hành vi vi phạm pháp luật về đăng ký cai nghiện, cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng, quản lý sau cai nghiện, điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế theo Mẫu số 27; 1 bản sao Phiếu kết quả xác định tình trạng nghiện ma túy của cơ quan có thẩm quyền; 1 bản tường trình của người bị đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc theo Mẫu số 31; Chủ tịch UBND cấp xã, cơ quan Công an lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc làm văn bản đề nghị theo Mẫu số 29 kèm theo các tài liệu quy định tại điểm a, b, c và d khoản 1 Điều này và các tài liệu liên quan khác (nếu có).

Như vậy, hồ sơ đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc phải có phiếu kết quả xác định tình trạng nghiện ma túy của cơ quan có thẩm quyền. Và thực tế, có quan điểm cho rằng, có trường hợp người nghiện ma túy đã tự khỏi nghiện ma túy, không tái nghiện sau thời gian không sử dụng nên cần phải kiểm tra tình trạng nghiện đối với các hồ sơ trên là bảo đảm quy định pháp luật.

Đối với vụ việc trên vẫn còn nhiều quan điểm chưa thống nhất dẫn đến có hồ sơ đưa vào cai nghiện ma túy bắt buộc, có Tòa án yêu cầu phải có phiếu xác định tình trạng nghiện nhưng cũng có Tòa án không yêu cầu. Do vậy, cần có hướng dẫn cụ thể để việc thực thi pháp luật có căn cứ, đúng quy định pháp luật.

Nguyễn Việt Hà

Nguồn BVPL : https://baovephapluat.vn/cai-cach-tu-phap/dien-dan/cai-nghien-ma-tuy-bat-buoc-co-can-phieu-xac-dinh-tinh-trang-nghien-199775.html