Cần Giờ thành đô thị biển: Cơ hội lớn đi cùng bài toán giữ rừng

2 giờ trướcBài gốc

Từ một vùng đất ven biển cách trung tâm TP.HCM khoảng 50 km, Cần Giờ đang đứng trước bước ngoặt phát triển lớn khi nhiều dự án hạ tầng, du lịch sinh thái và đô thị biển được thúc đẩy. Nếu TP.HCM lâu nay được nhận diện là trung tâm tài chính, thương mại, dịch vụ của cả nước thì Cần Giờ được kỳ vọng bổ sung một không gian phát triển rất khác: kinh tế biển, du lịch sinh thái, dịch vụ nghỉ dưỡng và logistics.

Phối cảnh Khu đô thị du lịch biển Cần Giờ rộng 2.870 ha. Ảnh: UBND huyện Cần Giờ cũ

Đô thị biển Cần Giờ mở cánh cửa mới cho kinh tế TP.HCM

Cần Giờ không chỉ có câu chuyện bất động sản hay du lịch. Vùng đất này nằm trong định hướng lớn hơn về mở rộng không gian phát triển của TP.HCM về phía biển. Khi cầu Cần Giờ, đường ven biển, các trục kết nối với khu vực cảng biển, sân bay Long Thành và hệ thống giao thông công cộng được đầu tư, Cần Giờ có thể thoát dần tình trạng “xa trung tâm” để trở thành một cửa ngõ kinh tế mới. Một số phân tích gần đây cũng cho rằng siêu cảng Cần Giờ, nếu được triển khai đồng bộ với hạ tầng kết nối, có thể trở thành hạt nhân thúc đẩy thương mại, dịch vụ cảng biển và logistics của TP.HCM.

Chia sẻ với Một Thế Giới, ông Lê Văn Tám, một người dân sống nhiều năm ở xã Long Hòa cũ cho rằng Cần Giờ thay đổi sẽ mở ra nhiều nghề mới, từ dịch vụ du lịch, vận tải, lưu trú đến cung ứng hải sản. Tuy nhiên, điều ông băn khoăn là quá trình phát triển cần tính kỹ đến môi trường biển và sinh kế truyền thống. “Cần Giờ có rừng, có biển mới có du lịch. Nếu phát triển mà làm mất đi những thứ đó thì người dân cũng mất lợi thế lâu dài”, ông Tám chia sẻ.

Ở góc độ chính quyền cơ sở, bà Võ Thị Diễm Phượng, Phó chủ tịch UBND xã Cần Giờ, cho biết định hướng nhiệm kỳ 2025 đến 2030 là xây dựng và phát triển Cần Giờ trở thành khu đô thị thương mại, dịch vụ, du lịch sinh thái bền vững, gắn với kinh tế biển. Cách tiếp cận này cho thấy Cần Giờ không chỉ được nhìn như một dự án đơn lẻ, mà là một cấu phần trong chiến lược phát triển mới của TP.HCM.

Bên cạnh khu đô thị biển, TP.HCM cũng đã phê duyệt đề án phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và giải trí tại rừng phòng hộ Cần Giờ đến năm 2030, tổng vốn hơn 1.600 tỉ đồng. Đề án triển khai trên toàn bộ diện tích hơn 34.800ha, trong đó hơn 93% là đất có rừng. Mục tiêu đến năm 2030, rừng phòng hộ Cần Giờ có thể đón 400.000 đến 500.000 lượt khách mỗi năm, doanh thu ước đạt 300 đến 600 tỉ đồng mỗi năm.

Rừng ngập mặn và đường Rừng Sác nhìn từ trên cao. Ảnh: Lê Quân

Điều này mở ra bức tranh phát triển đa tầng: đô thị biển tạo điểm nhấn về dịch vụ cao cấp, hạ tầng kết nối giúp giảm độ xa cách địa lý, còn du lịch sinh thái rừng ngập mặn tạo bản sắc riêng. Cần Giờ vì vậy có thể không đi theo mô hình đô thị bê tông hóa thông thường, mà phải trở thành một đô thị biển biết khai thác giá trị tự nhiên, văn hóa và sinh kế địa phương.

Bài toán sinh thái: Phát triển đến đâu, giữ rừng đến đó

Cơ hội lớn của Cần Giờ cũng đi kèm thách thức đặc biệt. Đây là khu vực có rừng ngập mặn được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Theo UNESCO, Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ nằm ở phía đông nam TP.HCM, có vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường, kết nối các hệ sinh thái ven biển với khu vực đô thị lớn nhất Việt Nam, đồng thời là nơi có sự đa dạng cao về loài cây ngập mặn, động vật không xương sống, cá và thủy sinh vật gắn với rừng ngập mặn.

Chính vì vậy, khi nói Cần Giờ thành đô thị biển, câu hỏi không chỉ là xây gì, đầu tư bao nhiêu, thu hút bao nhiêu du khách, mà còn là phát triển bằng cách nào để không làm suy giảm hệ sinh thái. Rừng ngập mặn Cần Giờ không đơn thuần là cảnh quan du lịch. Đó là “lá chắn xanh” trước xói lở, triều cường, nước biển dâng, là nơi hấp thụ carbon, điều hòa khí hậu và nuôi dưỡng nguồn lợi thủy sản cho cư dân ven biển.

Bài toán đầu tiên là thủy văn và địa chất. KTS Khương Văn Mười, nguyên Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM, phân tích khu vực biển Cần Giờ là vùng cửa sông, cửa biển, địa chất hình thành bởi nhiều lớp trầm tích, phía trên có lớp cát pha bùn sét mềm dày 18 đến 24 m, bên dưới là các lớp sét và cát pha. Điều này đặt ra yêu cầu cao về giải pháp nền móng, chống lún, chống xói lở và kiểm soát tác động của công trình đối với dòng chảy ven bờ.

Một vấn đề khác là sức chứa môi trường. Đề án du lịch sinh thái rừng phòng hộ Cần Giờ yêu cầu hoạt động du lịch phải gắn với phương án quản lý rừng bền vững, không ảnh hưởng mục tiêu bảo vệ rừng và đa dạng sinh học. Việc khai thác cũng phải kiểm soát lượng khách theo sức chứa môi trường để hạn chế tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Đây là nguyên tắc rất quan trọng, bởi du lịch sinh thái nếu phát triển thiếu kiểm soát vẫn có thể gây rác thải, tiếng ồn, xáo trộn sinh cảnh và áp lực lên cộng đồng địa phương.

Từ góc nhìn quy hoạch, Cần Giờ cần tránh hai cực đoan: hoặc bảo tồn theo cách đóng cửa, khiến người dân khó cải thiện sinh kế; hoặc phát triển nóng, biến vùng sinh quyển thành một không gian đô thị hóa thiếu bản sắc. Con đường hợp lý hơn là phát triển có giới hạn, lấy sinh thái làm nền, lấy cộng đồng cư dân làm chủ thể hưởng lợi, lấy công nghệ quan trắc và quản trị minh bạch làm công cụ kiểm soát.

Điều này đòi hỏi các dự án lớn phải công khai dữ liệu môi trường định kỳ, theo dõi biến động rừng, chất lượng nước, bùn cát, đa dạng sinh học và sinh kế cư dân. Những cam kết về “xanh”, “sinh thái”, “bền vững” chỉ có sức thuyết phục khi được đo lường bằng chỉ số cụ thể, có giám sát độc lập và có cơ chế xử lý nếu phát sinh tác động ngoài dự báo.

Cần Giờ cũng cần một chiến lược đào tạo lao động địa phương. Nếu đô thị biển hình thành nhưng người dân bản địa chỉ đứng ngoài chuỗi giá trị, cơ hội phát triển sẽ không trọn vẹn. Ngược lại, nếu người dân được đào tạo nghề du lịch, dịch vụ, vận hành đô thị, bảo tồn rừng, hướng dẫn sinh thái, kinh doanh cộng đồng, họ sẽ trở thành lực lượng bảo vệ tài nguyên tốt nhất, vì lợi ích kinh tế gắn trực tiếp với sức khỏe của rừng và biển.

Bài học của nhiều đô thị ven biển cho thấy lợi thế tự nhiên một khi bị tổn thương sẽ rất khó phục hồi. Với Cần Giờ, lợi thế cạnh tranh không phải là xây cao nhất, nhanh nhất hay đông đúc nhất, mà là khả năng chứng minh một đô thị biển hiện đại vẫn có thể sống hài hòa với rừng ngập mặn. Đó mới là chuẩn phát triển dài hạn của TP.HCM trong bối cảnh biến đổi khí hậu, nước biển dâng và cạnh tranh đô thị ngày càng gay gắt.

Cần Giờ đang có cơ hội lớn để trở thành biểu tượng mới của TP.HCM hướng biển. Nhưng để cơ hội ấy không biến thành áp lực sinh thái, mọi bước đi cần được đặt trên nguyên tắc rõ ràng: phát triển kinh tế phải đi cùng bảo vệ rừng, mở rộng đô thị phải đi cùng kiểm soát môi trường, tăng trưởng du lịch phải đi cùng sinh kế bền vững cho người dân. Khi giữ được rừng, giữ được biển và giữ được cộng đồng bản địa trong trung tâm của quá trình phát triển, Cần Giờ mới thật sự trở thành đô thị biển đáng sống, chứ không chỉ là một đại công trường ven biển.

Nguyễn Tuyết

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/can-gio-thanh-do-thi-bien-co-hoi-lon-di-cung-bai-toan-giu-rung-251063.html