Phát triển kinh tế biển từ lâu đã được xác định là một trụ cột chiến lược của Việt Nam, quốc gia sở hữu hơn 3.260 km bờ biển cùng vùng đặc quyền kinh tế rộng lớn. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, yêu cầu đặt ra không chỉ là khai thác tài nguyên biển, mà còn phải chuyển đổi sang mô hình “kinh tế biển xanh”, dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Cần quỹ đầu tư mạo hiểm cho công nghệ biển và điện gió ngoài khơi.
Theo tham luận của ThS. Nguyễn Hồng Anh tại Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia về địa lý nhân văn trong quản lý và sử dụng bền vững không gian biển, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay chính là khoảng cách về trình độ khoa học - công nghệ biển giữa Việt Nam và các quốc gia trong khu vực. Trong khi Malaysia hay Indonesia đã sớm xây dựng các chương trình phát triển công nghệ biển quy mô quốc gia, Việt Nam vẫn còn hạn chế trong việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu và gắn kết giữa viện - trường với doanh nghiệp.
Khoảng trống này đặc biệt rõ nét trong lĩnh vực năng lượng tái tạo biển, nhất là điện gió ngoài khơi, ngành được đánh giá có tiềm năng hàng đầu khu vực. Với điều kiện gió thuận lợi và vùng biển rộng, Việt Nam có cơ hội trở thành trung tâm điện gió ngoài khơi của Đông Nam Á. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng này, bài toán không chỉ nằm ở quy hoạch hay cơ chế giá điện, mà còn ở năng lực công nghệ, chuỗi cung ứng và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Trong bối cảnh đó, đề xuất hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm cho công nghệ biển được xem là một “mảnh ghép” quan trọng. Khác với các nguồn vốn truyền thống, quỹ đầu tư mạo hiểm chấp nhận rủi ro cao hơn để đổi lấy khả năng tạo ra các đột phá công nghệ. Đây chính là điều mà các startup trong lĩnh vực điện gió ngoài khơi, công nghệ sinh học biển hay khai thác tài nguyên biển sâu đang rất cần, nhưng lại khó tiếp cận từ hệ thống tài chính hiện nay.
Việc có một cơ chế tài chính chuyên biệt không chỉ giúp khơi thông dòng vốn xã hội, mà còn tạo động lực cho các ý tưởng sáng tạo được thử nghiệm và phát triển. Trong lĩnh vực điện gió ngoài khơi, điều này đặc biệt quan trọng khi chi phí nghiên cứu, thiết kế và triển khai các giải pháp kỹ thuật, từ móng trụ, tua-bin đến hệ thống truyền tải đều rất lớn và đòi hỏi mức độ rủi ro cao. Nếu không có sự “đỡ đầu” từ các quỹ đầu tư mạo hiểm, nhiều sáng kiến tiềm năng sẽ khó có cơ hội bước ra khỏi phòng thí nghiệm.
Tuy nhiên, quỹ đầu tư mạo hiểm không thể tồn tại độc lập mà cần được đặt trong một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo biển hoàn chỉnh. Theo đó, việc xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo biển tại các đô thị ven biển lớn như Hải Phòng, Đà Nẵng hay Nha Trang cần được thúc đẩy mạnh mẽ. Đây sẽ là nơi kết nối các doanh nghiệp trong lĩnh vực logistics, khai thác thủy sản, dịch vụ hàng hải và năng lượng tái tạo, tạo ra môi trường thuận lợi để các ý tưởng công nghệ được thử nghiệm và thương mại hóa.
Bên cạnh đó, hợp tác quốc tế cũng đóng vai trò không thể thiếu. Việc tham gia vào các mạng lưới nghiên cứu biển khu vực và toàn cầu, tiếp nhận chuyển giao công nghệ trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo ứng dụng trong dự báo khí tượng - thủy văn hay giám sát biến động bờ biển sẽ giúp Việt Nam rút ngắn khoảng cách công nghệ. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để thu hút thêm nguồn vốn đầu tư và kinh nghiệm quản lý từ các quốc gia đi trước.
Ở góc độ chính sách, việc hoàn thiện khung pháp lý cho phát triển kinh tế biển xanh, từ quy hoạch không gian biển đến cơ chế ưu đãi cho doanh nghiệp ứng dụng công nghệ sạch, sẽ là nền tảng quan trọng để các quỹ đầu tư mạo hiểm hoạt động hiệu quả. Nếu thiếu sự đồng bộ này, dòng vốn dù có được khơi thông cũng khó phát huy hết tác dụng.
Có thể thấy, trong hành trình đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, đầu tư vào khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc. Và trong bức tranh đó, một quỹ đầu tư mạo hiểm dành riêng cho công nghệ biển và điện gió ngoài khơi không chỉ là giải pháp tài chính, mà còn là “chất xúc tác” để hình thành một hệ sinh thái kinh tế biển hiện đại, bền vững và có sức cạnh tranh quốc tế.
Đình Khương