Can thiệp dinh dưỡng giúp cải thiện tầm vóc cho trẻ thấp còi

3 giờ trướcBài gốc

Nhận diện thấp còi: không chỉ là "trẻ thấp"

Theo TS.BS. Lưu Thị Mỹ Thục, Trưởng Khoa Dinh Dưỡng, Bệnh Nhi Trung ương; Phó chủ tịch Chi hội Dinh dưỡng Nhi khoa cho biết, thấp còi (stunting) được xác định khi chiều cao theo tuổi dưới -2SD hoặc dưới phân vị thứ 3 so với chuẩn, hoặc thấp hơn so với chiều cao di truyền đích. Trẻ cũng có thể được coi là chậm tăng trưởng khi tốc độ tăng chiều cao thấp, dưới 5 cm trong 2 năm liên tiếp hoặc đường tăng trưởng đi xuống qua các phân vị chuẩn. Đây là tình trạng suy dinh dưỡng mạn tính, thường kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến tầm vóc và sức khỏe lâu dài của trẻ.

Chiều cao của trẻ chịu tác động của nhiều yếu tố như di truyền, nội tiết, dinh dưỡng, môi trường, vận động và giấc ngủ. Ảnh minh họa

Trong khi đó, chiều cao của trẻ chịu tác động của nhiều yếu tố như di truyền, nội tiết, dinh dưỡng, môi trường, vận động và giấc ngủ. Trong đó, dinh dưỡng đóng vai trò đặc biệt quan trọng vì có ảnh hưởng trực tiếp đến hormone tăng trưởng và các yếu tố nội tiết.

Quá trình tăng trưởng diễn ra qua nhiều giai đoạn:

Giai đoạn bào thai: tăng trưởng nhanh, phụ thuộc dinh dưỡng mẹ

0–3 tuổi: tốc độ tăng rất nhanh (24 cm năm đầu, 12 cm năm thứ hai)

3–10 tuổi: tăng chậm dần (khoảng 5–7 cm/năm)

Dậy thì: bứt phá mạnh (7–9 cm/năm)

"Đáng chú ý, trẻ đạt 50% chiều cao trưởng thành ở tuổi 2 và 65% ở tuổi 5, cho thấy vai trò đặc biệt của dinh dưỡng trong những năm đầu đời", TS.BS. Lưu Thị Mỹ Thục cho biết

Nguyên nhân thấp còi lại không chỉ do dinh dưỡng. Thấp còi có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm nguyên nhân dinh dưỡng là thiếu năng lượng, protein, vi chất. Nguyên nhân bẩm sinh, di truyền do bất thường gen, nhiễm sắc thể. Bệnh lý mạn tính gồm tim, thận, phổi, tiêu hóa, nhiễm trùng; Rối loạn nội tiết gồm suy giáp, thiếu hormone tăng trưởng; Yếu tố bào thai như trẻ sinh nhỏ so với tuổi thai

Việc xác định nguyên nhân cần dựa trên từng giai đoạn phát triển của trẻ để có hướng can thiệp phù hợp.

Thấp còi không chỉ ảnh hưởng đến chiều cao mà còn để lại nhiều hệ lụy nghiêm trọng: Tổn thương não không hồi phục khi thiếu i-ốt, sắt; Suy giảm nhận thức và khả năng học tập; Giảm miễn dịch, tăng nguy cơ tử vong; Giảm khối nạc, giảm khoáng hóa xương; Nguy cơ cao mắc bệnh mạn tính khi trưởng thành;

Các nghiên cứu cho thấy trẻ thấp còi ở 2 tuổi có thể có thận nhỏ hơn, chức năng phổi kém hơn ở 8 tuổi, bất kể chiều cao hiện tại. Ngoài ra, thấp còi còn liên quan đến rối loạn hệ vi sinh đường ruột, rối loạn nội tiết và suy giảm chức năng não.

Dinh dưỡng – "chìa khóa" kích thích tăng trưởng

TS.BS. Lưu Thị Mỹ Thục cho biết, nhiều dưỡng chất đóng vai trò quan trọng trong phát triển chiều cao, gồm: Đạm; Canxi, vitamin D, vitamin K; Axit folic, vitamin B12; DHA, EPA; Arginin, vitamin C. Thiếu hụt dinh dưỡng, đặc biệt là thiếu protein, có thể làm giảm hoạt động của hormone tăng trưởng và ảnh hưởng đến quá trình phát triển xương.

Bổ sung dinh dưỡng cần đầy đủ và cân đối. Các nghiên cứu cho thấy bổ sung dinh dưỡng qua đường uống (ONS) đầy đủ và cân đối giúp tăng cân nặng, chiều cao, BMI; Tăng IGF-1 – yếu tố quan trọng cho tăng trưởng; Tăng khối nạc và mật độ khoáng xương.

TS.BS. Lưu Thị Mỹ Thục cho biết, sau 1 năm bổ sung, trẻ ghi nhận cải thiện rõ rệt về tăng trưởng. Nhiều nghiên cứu trên hơn 3.000 trẻ cho thấy: Sau 48 tuần: tăng khoảng 6,6 cm chiều cao, tăng khoảng 2,2 kg cân nặng. Đáng chú ý, hiệu quả tăng trưởng có thể bắt đầu xuất hiện từ tuần thứ 9.

Bên cạnh đó, bổ sung dinh dưỡng còn giúp giảm ngày nằm viện 14,8%, giảm chi phí y tế 9,7%, cải thiện giấc ngủ, thể chất, khẩu vị, giảm số ngày ốm

Việc bổ sung đơn chất như kẽm riêng lẻ thường có hiệu quả hạn chế do trẻ thường thiếu đa vi chất. Trong khi đó, bổ sung phối hợp, ví dụ sắt kết hợp kẽm, có thể cải thiện tốc độ tăng trưởng tốt hơn.

Vitamin D cũng đóng vai trò quan trọng trong dự phòng thấp còi. Bằng chứng thực tế: can thiệp giúp tăng trưởng rõ rệt. Một nghiên cứu trên trẻ vị thành niên thấp còi cho thấy nhóm can thiệp dinh dưỡng tăng 7,97 cm/năm trong khi nhóm chứng tăng 6,83 cm/năm. Chênh lệch 1,14 cm/năm, có ý nghĩa thống kê

Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, theo dõi trẻ sau khi được tư vấn và can thiệp dinh dưỡng cho thấy: Trẻ tuân thủ tốt có cải thiện rõ rệt chỉ số chiều cao; Trẻ không tuân thủ không đạt kết quả mong đợi. Điều này khẳng định vai trò quyết định của việc tuân thủ chế độ dinh dưỡng và lối sống. Do vậy, can thiệp dinh dưỡng sớm là yếu tố quyết định phát triển chiều cao, thể chất cho trẻ.

TS.BS. Lưu Thị Mỹ Thục cho biết, cần can thiệp sớm với trẻ có nguy cơ suy dinh dưỡng, thấp còi, duy trì can thiệp đủ thời gian, theo dõi liên tục đến khi trẻ bắt kịp tăng trưởng. Lựa chọn sản phẩm dinh dưỡng bổ sung đầy đủ, cân đối và có bằng chứng lâm sàng. Tăng cường giáo dục dinh dưỡng cho phụ huynh để đảm bảo tuân thủ lâu dài

Thấp còi không chỉ là vấn đề chiều cao mà còn ảnh hưởng đến chất lượng dân số trong dài hạn. Những bằng chứng khoa học đã cho thấy, can thiệp dinh dưỡng đúng cách, toàn diện và bền vững có thể giúp trẻ "bắt kịp" tăng trưởng, cải thiện tầm vóc và sức khỏe. Việc đầu tư cho dinh dưỡng trẻ em, vì thế, chính là đầu tư cho tương lai của một quốc gia.

Lan Tường

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/can-thiep-dinh-duong-giup-cai-thien-tam-voc-cho-tre-thap-coi-169260418111826786.htm