TP.Cần Thơ đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nguồn cát san lấp phục vụ xây dựng giao thông, trở thành “điểm nghẽn” lớn trong triển khai các công trình trọng điểm. Thực trạng này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công mà còn gây áp lực lớn lên kế hoạch giải ngân vốn đầu tư công, làm chậm nhịp phát triển hạ tầng của toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Trước tình hình đó, lãnh đạo thành phố đã vào cuộc quyết liệt, triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm tháo gỡ khó khăn, đảm bảo tiến độ các dự án.
Thiếu cát làm chậm hàng loạt dự án trọng điểm
Lãnh đạo TP.Cần Thơ thị sát các công trình giao thông trên địa bàn - Ảnh: T.L
Một trong những công trình chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là Dự án cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng giai đoạn 1, có vai trò đặc biệt quan trọng trong kết nối liên vùng. Với tổng chiều dài khoảng 188km và tổng mức đầu tư lên đến 45.000 tỉ đồng, dự án này được kỳ vọng tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội cho toàn khu vực.
Tuy nhiên, nhu cầu cát san lấp của dự án lên đến khoảng 17,48 triệu m³, trong khi nguồn cung mới xác định được khoảng 13,09 triệu m³ từ cát sông và 1 triệu m³ từ cát biển. Như vậy, khối lượng còn thiếu cần bổ sung vẫn hơn 3,39 triệu m³ – một con số rất lớn trong điều kiện hiện nay.
Không chỉ riêng dự án cao tốc, nhiều công trình khác như nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 91 và Đường Vành đai phía Tây TP.Cần Thơ cũng gặp khó khăn tương tự. Việc thiếu vật liệu khiến các nhà thầu không thể triển khai thi công đồng bộ, nhiều gói thầu phải hoạt động cầm chừng, làm giảm hiệu quả sử dụng vốn và kéo dài thời gian hoàn thành.
Nhiều công trình giao thông ở ĐBSCL đều đói cát xây dựng - Ảnh: T.L
Theo các cơ quan chuyên môn, nguyên nhân chính là do nguồn cát cung ứng về công trường chậm và không đủ khối lượng theo nhu cầu thực tế. Bên cạnh đó, việc quản lý chặt chẽ hoạt động khai thác nhằm bảo vệ môi trường cũng khiến nguồn cung hợp pháp bị hạn chế. Trong khi đó, nhu cầu cát tăng cao do nhiều dự án lớn triển khai đồng loạt trong khu vực, dẫn đến mất cân đối cung – cầu.
Lãnh đạo thành phố triển khai giải pháp đồng bộ
Trước tình trạng này, lãnh đạo TP.Cần Thơ đã nhanh chóng xác định nguyên nhân và đưa ra các giải pháp cụ thể. Theo chỉ đạo của UBND thành phố, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì phối hợp với các địa phương có nguồn cát như An Giang, Đồng Tháp và Vĩnh Long để bổ sung nguồn cung.
Đây là giải pháp quan trọng nhằm tận dụng nguồn tài nguyên trong vùng, đảm bảo cung ứng kịp thời cho các công trình. Song song đó, thành phố cũng chỉ đạo đẩy nhanh thủ tục nâng trữ lượng các mỏ cát hiện có, đồng thời đưa một số mỏ mới vào khai thác nhằm gia tăng nguồn cung trong ngắn hạn.
Cần Thơ đẩy mạnh khai thác cát và liên kết vật liệu xây dựng nội vùng - Ảnh: T.L
Ngoài nguồn cát, lãnh đạo thành phố còn chủ động tìm kiếm vật liệu thay thế. Các đơn vị được giao nhiệm vụ liên hệ với các mỏ đá tại Đồng Nai và TP.HCM để đảm bảo nguồn cung phục vụ thi công. Đây là giải pháp linh hoạt nhằm giảm áp lực phụ thuộc hoàn toàn vào cát san lấp.
Một hướng đi đáng chú ý là khai thác và sử dụng cát biển. Dù còn nhiều thách thức về kỹ thuật như xử lý độ mặn và ổn định kết cấu, nhưng đây được xem là nguồn vật liệu tiềm năng trong dài hạn. Thành phố đang từng bước nghiên cứu, thử nghiệm và áp dụng nhằm đa dạng hóa nguồn cung.
Bên cạnh đó, UBND TP.Cần Thơ đã có văn bản báo cáo Bộ Xây dựng và Chính phủ về tình trạng giá vật liệu tăng cao, đề xuất cơ chế điều chỉnh giá phù hợp để đảm bảo tính khả thi của các dự án. Việc kiểm soát giá và nguồn cung giúp các nhà thầu yên tâm triển khai thi công, hạn chế tình trạng đội vốn.
Theo lãnh đạo Sở Xây dựng TP.Cần Thơ, khó khăn lớn nhất hiện nay của các dự án là thiếu vật liệu cát san lấp và đá xây dựng. Khối lượng cát đã khai thác và vận chuyển về công trình mới đạt hơn 10 triệu m³, chưa đáp ứng nhu cầu thực tế.
Để khắc phục, thành phố đang đẩy mạnh việc nâng trữ lượng các mỏ như MS01, MS06 và đưa mỏ MS05 vào khai thác, đồng thời khai thác các mỏ trên địa bàn để bổ sung nguồn cát phục vụ dự án.
Tháo gỡ “điểm nghẽn” từ mặt bằng và cơ chế chính sách
Ngoài vấn đề vật liệu, lãnh đạo TP.Cần Thơ cũng xác định công tác giải phóng mặt bằng là một “điểm nghẽn” quan trọng ảnh hưởng đến tiến độ thi công. Thành phố đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ bồi thường, tái định cư, công bố giá nền và bố trí khu tái định cư để người dân yên tâm bàn giao mặt bằng.
Đối với dự án nâng cấp Quốc lộ 91, thành phố đang đẩy nhanh tiến độ chi trả bồi thường, với tỷ lệ đạt hơn 66%. Mục tiêu là hoàn tất bàn giao mặt bằng trong năm 2026 để đảm bảo tiến độ thi công theo kế hoạch.
Riêng dự án Đường Vành đai phía Tây, thành phố đang tập trung tháo gỡ vướng mắc liên quan đến điều chỉnh tổng mức đầu tư và hoàn thiện hạ tầng tái định cư. Việc giải quyết đồng bộ giữa vật liệu và mặt bằng sẽ giúp các nhà thầu triển khai thi công liên tục, tránh tình trạng chia cắt mặt bằng và gián đoạn thi công.
Hướng tới giải pháp bền vững cho toàn vùng
Phó chủ tịch UBND TP.Cần Thơ Nguyễn Văn Hòa - Ảnh Nguyễn Văn Dương
Phó chủ tịch UBND TP.Cần Thơ Nguyễn Văn Hòa nhận định, tình trạng thiếu cát không phải là vấn đề riêng của địa phương mà là thách thức chung của toàn vùng ĐBSCL. Do đó, các giải pháp trước mắt cần đi kèm với chiến lược dài hạn.
Về lâu dài, cần tăng cường liên kết vùng trong quản lý và khai thác tài nguyên cát, đảm bảo phân bổ hợp lý giữa các địa phương. Đồng thời, đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng vật liệu thay thế như cát biển, vật liệu tái chế nhằm giảm áp lực lên nguồn cát sông.
Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ trong quản lý khai thác, vận chuyển và sử dụng vật liệu cũng là hướng đi cần thiết. Các giải pháp số hóa dữ liệu mỏ, theo dõi sản lượng khai thác và kiểm soát vận chuyển sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, hạn chế thất thoát và đảm bảo minh bạch.
Trong bối cảnh nhu cầu phát triển hạ tầng ngày càng lớn, việc đảm bảo nguồn vật liệu xây dựng là yếu tố then chốt. Những giải pháp mà lãnh đạo TP.Cần Thơ đang triển khai cho thấy sự chủ động và quyết liệt trong điều hành. Nếu được thực hiện hiệu quả, không chỉ giúp tháo gỡ khó khăn trước mắt mà còn tạo nền tảng cho phát triển hạ tầng bền vững, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của thành phố và toàn vùng trong thời gian tới.
Văn Kim Khanh