Căng thẳng Iran và những rủi ro với chuỗi cung ứng dầu toàn cầu (Kỳ 3)

6 giờ trướcBài gốc

Nếu Iran phong tỏa eo biển Hormuz, giá dầu có thể tăng “rất sốc”?

Những ảnh hưởng thứ cấp nào làm khuếch đại rủi ro nguồn cung từ Iran?

Phân tích rủi ro nguồn cung từ Iran cần tính đến các hiệu ứng thứ cấp có thể khuếch đại những hạn chế ban đầu thông qua các cơ chế thị trường liên kết và các kịch bản gián đoạn xảy ra đồng thời.

Những gián đoạn hiện tại tại cảng của Tập đoàn Đường ống Caspian (CPC) cho thấy nhiều ràng buộc nguồn cung có thể cộng hưởng, làm gia tăng áp lực lên thị trường. Hoạt động bốc xếp dầu của Kazakhstan đang đối mặt đồng thời với thách thức từ thời tiết, an ninh và yêu cầu bảo trì, khiến lượng xuất hàng mỗi ngày giảm xuống còn khoảng 900.000 thùng, thấp hơn mức bình thường.

Sự chậm trễ xuất khẩu do thời tiết tiếp tục là thách thức kéo dài và có thể trùng với các gián đoạn từ Iran, tạo ra tình trạng thiếu hụt kép ảnh hưởng đến thị trường toàn cầu. Năng lực định tuyến thay thế cho sản lượng từ khu vực Caspian còn hạn chế, nên các gián đoạn này khó có thể né tránh.

Những nỗ lực của Kazakhstan nhằm chuyển hướng dòng chảy qua các tuyến khác giúp giảm bớt ảnh hưởng, nhưng không thể bù đắp hoàn toàn việc sụt giảm công suất tại cảng CPC. Các tuyến thay thế này cũng đối mặt với những giới hạn riêng về công suất và logistics.

Ảnh hưởng tương tác từ khủng hoảng Venezuela

Kịch bản gián đoạn đồng thời từ Iran và Venezuela là thách thức đặc biệt lớn đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Cả hai nước đều khai thác lượng lớn dầu nặng phục vụ cho các cấu hình nhà máy lọc dầu chuyên biệt, khiến việc thay thế trực tiếp trở nên khó khăn.

Ảnh hưởng đến cấu hình lọc dầu đối với dầu nặng đồng nghĩa với việc nguồn cung từ Iran và Venezuela không dễ dàng được bù bằng các loại dầu nhẹ. Năng lực lọc chuyên biệt cho dầu nặng tạo ra các “nút thắt” trong chuỗi cung ứng, làm khuếch đại ảnh hưởng lên giá.

Việc phối hợp chính sách trừng phạt của Mỹ trở nên phức tạp hơn khi nhiều nước bị trừng phạt cùng lúc gặp gián đoạn, có thể tạo áp lực buộc phải điều chỉnh chính sách hoặc cách thực thi để tránh gây xáo trộn nghiêm trọng cho thị trường.

Kịch bản lan tỏa trong khu vực

Sự ổn định sản lượng của Iraq có thể chịu áp lực trong các kịch bản xung đột khu vực, do vị trí địa lý gần Iran và các mối quan hệ chính trị phức tạp. Hạ tầng năng lượng của Iraq có thể bị ảnh hưởng cả trực tiếp lẫn gián tiếp khi căng thẳng với Iran leo thang.

Đánh giá mức độ dễ tổn thương của Kuwait và UAE cho thấy nguy cơ bị ảnh hưởng bởi gián đoạn khu vực thông qua việc can thiệp vào các tuyến vận chuyển hoặc các thách thức an ninh trực tiếp. Các cơ sở xuất khẩu của hai nước này phụ thuộc vào các tuyến hàng hải ở Vịnh Ba Tư, vốn có thể bị hạn chế trong các kịch bản xung đột quân sự.

Hệ lụy đối với an ninh xuất khẩu LNG của Qatar không chỉ dừng ở thị trường dầu thô, mà còn có thể ảnh hưởng đến nguồn cung khí tự nhiên toàn cầu khi xảy ra xung đột khu vực. Việc gián đoạn xuất khẩu LNG có thể làm gia tăng áp lực lên thị trường năng lượng, đặc biệt với các nước nhập khẩu ở châu Âu và châu Á.

Các yếu tố cơ bản hiện nay của thị trường giúp kiềm chế biến động giá như thế nào?

Dù có “phần bù rủi ro” địa chính trị, các yếu tố nền tảng của thị trường vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế đà tăng giá kéo dài, ngay cả khi nguồn cung từ Iran bị gián đoạn nghiêm trọng.

Mức tồn kho thương mại của các nước OECD hiện cao hơn đáng kể so với mức trung bình 5 năm, tạo ra “đệm” nguồn cung quan trọng trong các giai đoạn gián đoạn tạm thời. Lượng tồn kho này có thể giúp bù đắp thiếu hụt trong lúc các nguồn thay thế tăng sản lượng hoặc các kho dự trữ chiến lược được xả ra.

Chương trình tích trữ dầu thô của Trung Quốc là một yếu tố ổn định thị trường lớn. Việc xây dựng kho dự trữ chiến lược và thương mại đã tạo ra nguồn đệm đáng kể, có thể được tung ra khi giá tăng mạnh, giúp hạ nhiệt biến động ở thị trường châu Á.

Kinh tế của việc lưu trữ nổi trong thời kỳ gián đoạn cũng mang lại thêm tính linh hoạt cho thị trường. Khi gián đoạn nguồn cung đẩy giá lên cao, lượng dầu được lưu trữ trên tàu có thể được đưa ra thị trường, bổ sung nguồn cung ngoài khai thác truyền thống và kho dự trữ chiến lược.

Ảnh hưởng của suy giảm kinh tế lên tăng trưởng tiêu thụ là yếu tố “hãm” phía cầu. Hoạt động kinh tế chậm lại thường đi kèm với nhu cầu năng lượng giảm, giúp cân bằng phần nào các hạn chế về nguồn cung.

Khả năng chuyển đổi sang khí tự nhiên trong phát điện tạo ra lựa chọn thay thế nhiên liệu, có thể làm giảm nhu cầu dầu thô khi giá tăng mạnh. Các doanh nghiệp công nghiệp và đơn vị điện lực có khả năng đổi nhiên liệu, tạo ra độ co giãn cầu trong các giai đoạn khủng hoảng nguồn cung.

Việc đẩy nhanh năng lượng tái tạo khi giá dầu cao tạo ra ảnh hưởng cả trước mắt lẫn lâu dài lên nhu cầu. Giá năng lượng cao thường thúc đẩy tiến độ triển khai năng lượng tái tạo và tăng các biện pháp tiết kiệm trong nhiều lĩnh vực kinh tế.

Dù “phần bù rủi ro” địa chính trị có thể khiến giá dầu tăng nhanh, tình trạng dư cung toàn cầu hiện nay cùng với lượng dự trữ chiến lược lớn vẫn tạo ra “vùng đệm” đáng kể, giúp hạn chế khả năng giá tăng kéo dài, ngay cả khi xảy ra gián đoạn nguồn cung lớn.

(Còn tiếp)

Nh.Thạch

AFP

Nguồn PetroTimes : https://petrotimes.vn/cang-thang-iran-va-nhung-rui-ro-voi-chuoi-cung-ung-dau-toan-cau-ky-3-736957.html