Căng thẳng trước phiên tòa giữa tỉ phú Elon Musk và OpenAI

3 giờ trướcBài gốc

Vụ kiện tụng dân sự liên quan tỉ phú Elon Musk gây thu hút với yêu cầu bồi thường thiệt hại lên tới hàng trăm tỉ USD. Không chỉ vậy, phiên tòa diễn ra tại tòa án liên bang Oakland (California, Mỹ) được giới chuyên gia đánh giá là một sự kiện mang tính bước ngoặt, có khả năng làm chệch hướng hoặc định hình lại toàn bộ cuộc chạy đua Trí tuệ Nhân tạo (AI) trên quy mô toàn cầu. Giữa những cáo buộc gay gắt về việc vi phạm thỏa thuận sáng lập và sự chệch hướng khỏi sứ mệnh nhân đạo, vụ án mở ra một góc nhìn chưa từng có về những mâu thuẫn nội bộ tàn khốc đằng sau sự trỗi dậy của công nghệ quyền năng nhất thế kỷ 21.

Từ khát vọng “Dự án Manhattan cho AI” đến sự rạn nứt vì tầm nhìn thương mại

Nguồn cơn của cuộc chiến pháp lý gay gắt này bắt nguồn từ một lý tưởng chung từng được cả hai tỉ phú chia sẻ. Theo các hồ sơ được đệ trình, vào tối ngày 25/5/2015, Sam Altman đã gửi một email cho Elon Musk đề xuất về một “Dự án Manhattan cho AI”. Tầm nhìn ban đầu được phác thảo là việc xây dựng một phòng thí nghiệm nghiên cứu tại Thung lũng Silicon, nhằm phát triển một hệ thống trí tuệ nhân tạo có sức mạnh to lớn và chia sẻ công nghệ đó với phần còn lại của thế giới “thông qua một hình thức tổ chức phi lợi nhuận”.

Vết ố thời gian không làm giảm ân oán giữa Elon Musk và Sam Altman

Elon Musk, người từ lâu luôn cảnh báo về những rủi ro hiện hữu của AI đối với nhân loại, đã phản hồi ngay trong tối hôm đó rằng ý tưởng này “rất đáng để thảo luận”. Trước khi năm 2015 khép lại, hai doanh nhân công nghệ đã cùng nhau thành lập nên OpenAI. Sứ mệnh cốt lõi của họ lúc bấy giờ là tạo ra một đối trọng cần thiết trước sự thống trị của Google trong lĩnh vực học máy. Elon Musk tin rằng Google và nhà đồng sáng lập Larry Page chưa nhận thức đầy đủ và đúng đắn về những mối nguy hiểm tiềm tàng của AI. Do đó, OpenAI ra đời như một tổ chức phi lợi nhuận (được tài trợ phần lớn bởi các khoản quyên góp của chính Elon Musk) với cam kết chia sẻ công nghệ miễn phí dưới dạng mã nguồn mở, bởi họ lập luận rằng AI là một công cụ quá quyền năng để có thể bị kiểm soát độc quyền bởi bất kỳ một tập đoàn đơn lẻ nào.

Tuy nhiên, sự đồng thuận này không kéo dài được lâu. Đến cuối năm 2017, nội bộ OpenAI bắt đầu xuất hiện những rạn nứt về mặt triết lý. Nhiều nhà nghiên cứu cốt cán nhận ra rằng việc công khai mã nguồn mở có thể mang lại nhiều rủi ro hơn là giữ kín công nghệ. Đáng chú ý hơn, tổ chức này đứng trước một thực tế tài chính khắc nghiệt: nếu tiếp tục duy trì mô hình phi lợi nhuận, họ sẽ không bao giờ huy động đủ nguồn vốn khổng lồ cần thiết để đạt được mục tiêu tối thượng là Trí tuệ Nhân tạo Tổng quát (A.G.I.) – một cỗ máy có khả năng thực hiện bất kỳ nhiệm vụ nhận thức nào tương đương não bộ con người.

Chính Elon Musk cũng nhận thức được bài toán nguồn vốn này. Vào tháng 2 năm 2018, các email bằng chứng cho thấy ông đã đề xuất sáp nhập OpenAI vào Tesla (công ty của Elon Musk) để tận dụng hệ thống siêu máy tính mà Tesla đang phát triển. “Tesla là con đường duy nhất có hy vọng cạnh tranh với Google”, Elon Musk viết, đồng thời nhấn mạnh rằng ngay cả khi làm vậy, xác suất trở thành đối trọng thực sự với Google là rất nhỏ, nhưng “ít nhất nó không phải là con số không”.

Khi Sam Altman và các thành viên khác từ chối trao quyền kiểm soát cho Elon Musk, vị tỉ phú này đã quyết định dứt áo ra đi. Trong một cuộc họp tại tầng cao nhất của trụ sở OpenAI ở San Francisco vào cuối tháng đó, Elon Musk tuyên bố rời đi và rút lại toàn bộ các khoản hỗ trợ tài chính. Đứng trước bờ vực thiếu hụt nguồn vốn, Sam Altman đã buộc phải tái cấu trúc tổ chức, thành lập một công ty “lợi nhuận có giới hạn” (capped-profit) hoạt động dưới sự giám sát của hội đồng quản trị phi lợi nhuận ban đầu, và cuối cùng huy động được 13 tỉ USD từ gã khổng lồ Microsoft. Sự kiện này chính thức đánh dấu việc OpenAI hạn chế dần việc chia sẻ mã nguồn mở và châm ngòi cho vụ kiện lịch sử của Elon Musk sau này.

Vì sao tỉ phú Elon Musk quyết theo đuổi trận chiến pháp lý trăm tỉ đô?

Vào năm 2024, thời điểm OpenAI đã trở thành hiện tượng toàn cầu với sự ra mắt của ChatGPT, Elon Musk chính thức khởi kiện tổ chức mà ông từng góp công sáng lập. Nội dung cốt lõi của đơn kiện cáo buộc Sam Altman và Greg Brockman (Chủ tịch kiêm nhà đồng sáng lập OpenAI) đã cố tình thao túng, lừa dối và lợi dụng nguồn lực tài chính của ông.

Phía nguyên đơn lập luận rằng Altman và Brockman đã đưa ra những lời hứa hẹn sai lệch về việc vạch ra một con đường phát triển AI an toàn hơn so với các tập đoàn công nghệ định hướng lợi nhuận như Google hay Microsoft. Đơn kiện cáo buộc hành vi này đã “lừa phỉnh” Elon Musk quyên góp hàng chục triệu USD cho tổ chức phi lợi nhuận OpenAI ban đầu. Xuyên suốt hồ sơ pháp lý, Elon Musk nhấn mạnh OpenAI hiện tại với mức định giá ước tính lên tới 730 tỉ USD dưới tư cách một thực thể vì lợi nhuận, đã hoàn toàn chối bỏ sứ mệnh nhân đạo để chạy theo lợi ích thương mại.

Elon Musk yêu cầu OpenAI và đối tác chính của họ là Microsoft bồi thường thiệt hại hơn 150 tỉ USD

Khối lượng yêu cầu bồi thường trong vụ án này là một con số khổng lồ. Elon Musk đang yêu cầu khoản bồi thường thiệt hại hơn 150 tỉ USD từ OpenAI và đối tác chính của họ là Microsoft. Tuy nhiên, trong một động thái bổ sung hồ sơ gần đây, nguyên đơn đã điều chỉnh yêu cầu, đề nghị tòa án phán quyết số tiền bồi thường này phải được hoàn trả lại cho chính tổ chức phi lợi nhuận OpenAI ban đầu thay vì chuyển vào túi cá nhân ông. Luật sư của Elon Musk, ông Marc Toberoff, tuyên bố: “Ông ấy đang yêu cầu tòa án trả lại mọi thứ đã bị tước đoạt từ một tổ chức từ thiện công cộng và để đảm bảo rằng những người chịu trách nhiệm sẽ không bao giờ có cơ hội thực hiện hành vi này một lần nào nữa”. Đồng thời, đơn kiện cũng yêu cầu phế truất Sam Altman khỏi hội đồng quản trị và hủy bỏ quá trình chuyển đổi cấu trúc sang vì lợi nhuận mà OpenAI đã thực hiện.

Ở chiều ngược lại, với ngôn từ pháp lý thận trọng nhưng kiên quyết, đại diện của OpenAI bác bỏ hoàn toàn các cáo buộc, gọi những lập luận của Elon Musk là “vô lý”. Đội ngũ pháp lý của OpenAI đưa ra lập luận phòng thủ rằng vụ kiện thực chất chỉ là một động thái nhằm kìm hãm sự phát triển của OpenAI, tạo lợi thế cạnh tranh cho xAI, công ty trí tuệ nhân tạo vì lợi nhuận do chính Elon Musk thành lập sau khi rời đi.

Các tài liệu được công bố trong quá trình chuẩn bị xét xử dường như đang cung cấp những tình tiết có lợi cho lập luận của bị đơn. Cụ thể, các bằng chứng chỉ ra rằng vào năm 2017, Jared Birchall (người đứng đầu văn phòng quản lý tài sản gia đình của Elon Musk) đã đăng ký thành lập một công ty mang tên Open Artificial Intelligence Technologies, được cho là hiện thân vì lợi nhuận của OpenAI theo ý muốn của vị tỉ phú. OpenAI khẳng định trong một hồ sơ gửi tòa án: “Lời nói và hành động của ông ấy đã tự chứng minh. Elon không chỉ muốn, mà thực sự đã tạo ra một tổ chức vì lợi nhuận như một cấu trúc mới được đề xuất cho OpenAI”.

Giáo sư Anupam Chander, chuyên gia về luật và công nghệ tại Trường Luật Georgetown, đánh giá về mức độ nghiêm trọng của vụ việc: “Chúng ta không thường thấy các công ty ở Thung lũng Silicon sử dụng chiến thuật 'tiêu thổ' (scorched-earth) tại tòa án, nhưng Elon là một trường hợp dị biệt. Khi người giàu nhất thế giới kiện bạn, bạn chắc chắn phải lo lắng về vụ kiện, ngay cả khi bạn tin rằng mình đang hành động đúng pháp luật”.

Dàn nhân chứng đình đám và hệ lụy định hình lại trật tự AI toàn cầu

Khi phiên tòa chính thức bắt đầu quá trình lựa chọn bồi thẩm đoàn tại tòa án liên bang Oakland, giới công nghệ đang nín thở chờ đợi một màn đối đầu pháp lý kịch tính bậc nhất lịch sử. Quyết định cuối cùng sẽ nằm trong tay một bồi thẩm đoàn gồm chín thành viên. Nếu họ đưa ra phán quyết nghiêng về phía Elon Musk, Thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers (người từng gây tiếng vang khi giám sát vụ kiện chống độc quyền giữa Epic Games và Apple) sẽ là người định đoạt mức bồi thường thiệt hại và các biện pháp khắc phục pháp lý khác.

Kết quả tại tòa có thể làm thay đổi trật tự AI toàn cầu

Danh sách nhân chứng dự kiến xuất hiện trước tòa quy tụ những nhân vật quyền lực nhất trong giới công nghệ toàn cầu, hứa hẹn sẽ phơi bày toàn bộ những bí mật nội bộ chưa từng được tiết lộ. Không chỉ có mặt Elon Musk và Sam Altman, phiên tòa dự kiến sẽ triệu tập Satya Nadella (Giám đốc điều hành Microsoft) và Mira Murati (cựu Giám đốc Công nghệ OpenAI). Đáng chú ý, danh sách còn bao gồm những nhân vật trung tâm trong cuộc khủng hoảng quản trị của OpenAI hồi cuối năm 2023 như Ilya Sutskever, Helen Toner và Tasha McCauley, những thành viên hội đồng quản trị đã từng bất ngờ sa thải Sam Altman vì lý do “không còn tin tưởng vào khả năng lãnh đạo của ông trong việc phát triển AI vì lợi ích nhân loại”, trước khi ông giành lại quyền lực chỉ năm ngày sau đó. Sự xuất hiện của Shivon Zilis, cựu thành viên hội đồng quản trị OpenAI và cũng là mẹ của bốn người con của Elon Musk, càng làm tăng thêm tính phức tạp và những đan xen lợi ích cá nhân trong vụ án.

Kết quả của phiên tòa kéo dài nhiều tuần này có thể làm đảo lộn toàn bộ cuộc đua AI toàn cầu. Nếu Elon Musk giành phần thắng, OpenAI – một trong những công ty công nghệ quan trọng nhất thế giới hiện nay – có thể sẽ bị tê liệt hoạt động, đúng vào thời điểm họ đang rục rịch chuẩn bị cho một trong những đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất lịch sử. Một phán quyết bất lợi đối với OpenAI sẽ là một “món quà” chiến lược đối với các đối thủ cạnh tranh, từ những gã khổng lồ như Google, các startup tiềm năng như Anthropic, cho đến các đối thủ quốc tế như DeepSeek của Trung Quốc hay chính xAI của Elon Musk (hiện đã là một phần của SpaceX, công ty dự kiến IPO với mức định giá lên tới 1,75 nghìn tỉ USD).

Ngược lại, nếu nguyên đơn thất bại tại tòa, Sam Altman sẽ tiếp tục củng cố quyền lực tuyệt đối tại một tổ chức vốn đã gắn liền với hình ảnh rối loạn quản trị doanh nghiệp. Hơn thế nữa, OpenAI với quy mô hơn 4.000 nhân viên trên toàn cầu sẽ hoàn toàn tự do theo đuổi kế hoạch mở rộng trung tâm dữ liệu khổng lồ với chi phí ước tính lên đến hàng trăm tỉ USD mà không còn phải e ngại các rào cản pháp lý từ những người sáng lập cũ.

Oren Etzioni, một nhà nghiên cứu AI kỳ cựu và đồng sáng lập Allen Institute for AI, đã đúc kết lại bản chất của vụ án pháp lý phức tạp này: “Đây chỉ là một mặt trận trong cuộc chiến không khoan nhượng của các tỉ phú nhằm tranh giành nguồn lực tài chính, sự ủng hộ của chính phủ, và xét cho cùng, là quyền tối thượng trong lĩnh vực Trí tuệ Nhân tạo”. Bất kể phán quyết cuối cùng của bồi thẩm đoàn là gì, phiên tòa này chắc chắn sẽ thiết lập những tiền lệ pháp lý quan trọng về cách thức quản trị, đạo đức và trách nhiệm giải trình trong quá trình phát triển công nghệ có sức ảnh hưởng bậc nhất đối với tương lai nhân loại.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/cang-thang-truoc-phien-toa-giua-ti-phu-elon-musk-va-openai-250633.html