Cảnh báo toàn cầu: 'Bệnh X' có thể là đại dịch tiếp theo

4 giờ trướcBài gốc

Đại dịch tiếp theo có thể không giống bất kỳ đợt bùng phát nào trong lịch sử

Khái niệm “Bệnh X” không chỉ là giả định khoa học mà còn là lời nhắc nhở rằng một mầm bệnh hoàn toàn mới có thể bùng phát bất cứ lúc nào và gây ra đại dịch tiếp theo.

Khái niệm “Bệnh X” từ đâu?

Thuật ngữ “Bệnh X” được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đưa ra lần đầu vào năm 2018 trong danh sách các mối đe dọa dịch bệnh toàn cầu cần ưu tiên nghiên cứu. Không giống những bệnh đã được nhận diện như cúm hay Ebola, “Bệnh X” không phải là một căn bệnh cụ thể.

Thay vào đó, đây là tên gọi giả định cho một bệnh truyền nhiễm chưa được phát hiện, có khả năng lây lan nhanh và gây ra khủng hoảng y tế toàn cầu. Việc đưa “Bệnh X” vào danh sách cảnh báo nhằm giúp các quốc gia chuẩn bị cho những tình huống chưa từng xảy ra, thay vì chỉ tập trung đối phó với các bệnh đã biết.

Theo các chuyên gia, đại dịch COVID-19 là minh chứng rõ ràng cho nguy cơ này. Trước năm 2019, virus gây bệnh hầu như chưa được biết đến, nhưng chỉ trong thời gian ngắn đã lan rộng khắp thế giới, gây ra khủng hoảng y tế và kinh tế nghiêm trọng.

“Dấu hỏi lớn” trên bản đồ y tế toàn cầu

Trong một video chia sẻ trên mạng xã hội, bác sĩ Suraj Kukadia thuộc hệ thống y tế National Health Service cho rằng “Bệnh X” giống như một dấu hỏi lớn trên bản đồ y tế toàn cầu.

"Bệnh X" đại diện cho bất kỳ mầm bệnh nào chưa được xác định nhưng có khả năng bùng phát thành đại dịch

Theo ông, thuật ngữ này đại diện cho bất kỳ mầm bệnh nào chưa được xác định nhưng có khả năng bùng phát thành đại dịch. “Đó là cách để nhắc nhở chúng ta rằng luôn có những mối đe dọa chưa được phát hiện đang tồn tại trong tự nhiên”, bác sĩ Kukadia cho biết.

Ý tưởng đằng sau khái niệm này là khuyến khích các chính phủ, nhà khoa học và hệ thống y tế chuẩn bị cho các kịch bản bất ngờ, thay vì chỉ phản ứng sau khi dịch bệnh đã bùng phát.

Những yếu tố có thể làm xuất hiện “Bệnh X”

Các nhà khoa học cho rằng nhiều yếu tố đang làm gia tăng nguy cơ xuất hiện những mầm bệnh mới.

Trước hết là sự lây truyền từ động vật sang người, còn gọi là “spillover”. Nhiều dịch bệnh lớn trong lịch sử, bao gồm SARS, Ebola, Covid-19, đều bắt nguồn từ việc virus truyền từ động vật sang con người trước khi lan rộng trong cộng đồng.

Thứ hai là tình trạng kháng kháng sinh, xảy ra khi việc sử dụng thuốc kháng sinh quá mức khiến vi khuẩn tiến hóa và trở nên khó kiểm soát hơn.

Ngoài ra, biến đổi khí hậu cũng có thể làm thay đổi môi trường sống của nhiều loài vật mang mầm bệnh, từ đó mở rộng phạm vi lây lan của các virus và vi khuẩn nguy hiểm.

Bên cạnh đó, toàn cầu hóa và sự gia tăng di chuyển quốc tế khiến dịch bệnh có thể lan từ một khu vực nhỏ ra toàn cầu trong thời gian rất ngắn.

“Bệnh X” có thể là loại virus nào?

Các chuyên gia cho rằng nếu “Bệnh X” thực sự xuất hiện, khả năng cao đó sẽ là một loại virus. Lý do là virus thường có khả năng lây lan nhanh và thích nghi tốt hơn so với vi khuẩn hay nấm.

Các nhà khoa học cho rằng nhiều yếu tố đang làm gia tăng nguy cơ xuất hiện những mầm bệnh mới. Ảnh: Getty Images

Một kịch bản được nhiều nhà khoa học nhắc tới là virus có thể lây truyền qua giọt bắn đường hô hấp, giống cách Covid-19 lây lan khi con người nói chuyện, ho hoặc hắt hơi. Kiểu lây truyền này đặc biệt nguy hiểm vì các hoạt động giao tiếp hàng ngày cũng có thể khiến bệnh lan rộng nhanh chóng.

Ngoài ra, virus gây “Bệnh X” có thể xuất phát từ động vật và sau đó thích nghi để lây giữa người với người. Đây là cơ chế đã xảy ra trong nhiều dịch bệnh trước đây.

Chuẩn bị cho một đại dịch chưa xảy ra

Một trong những bài học lớn nhất từ đại dịch Covid-19 là tầm quan trọng của việc chuẩn bị sớm. Nhiều hệ thống y tế trên thế giới đã gặp khó khăn trong giai đoạn đầu do thiếu cơ sở hạ tầng, thiết bị và chiến lược ứng phó.

Vì vậy, các chuyên gia cho rằng việc nhắc tới “Bệnh X” có ý nghĩa quan trọng trong hoạch định chính sách y tế. Thay vì chờ dịch bùng phát rồi mới phản ứng, các quốc gia cần xây dựng hệ thống giám sát dịch bệnh mạnh mẽ hơn, giúp phát hiện sớm các mầm bệnh mới.

Nhiều quốc gia vẫn thiếu nguồn lực y tế, trong khi nguy cơ xuất hiện mầm bệnh mới vẫn tồn tại. Ảnh: Getty Images

Bên cạnh đó, việc phát triển các nền tảng vaccine linh hoạt cũng được coi là chìa khóa. Công nghệ vaccine mRNA - được sử dụng rộng rãi trong đại dịch Cocid-19 - cho phép các nhà khoa học thiết kế vaccine nhanh hơn khi xuất hiện virus mới.

Ngoài ra, các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của hợp tác quốc tế, bởi dịch bệnh không bị giới hạn bởi biên giới quốc gia.

Thế giới đã sẵn sàng?

Theo giới khoa học, so với trước năm 2020, thế giới hiện nay đã có nhiều tiến bộ trong công tác phòng chống đại dịch. Công nghệ vaccine phát triển nhanh hơn, hệ thống giám sát dịch bệnh được cải thiện và các quốc gia cũng nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của chuẩn bị y tế.

Tuy vậy, các chuyên gia vẫn cảnh báo rằng mức độ sẵn sàng toàn cầu còn chưa đồng đều. Nhiều quốc gia vẫn thiếu nguồn lực y tế, trong khi nguy cơ xuất hiện mầm bệnh mới vẫn tồn tại.

Trong bối cảnh đó, “Bệnh X” được xem như một lời nhắc nhở quan trọng: đại dịch tiếp theo có thể không giống bất kỳ đợt bùng phát nào trong lịch sử. Việc chuẩn bị từ sớm, từ nghiên cứu khoa học, đầu tư cho hệ thống y tế đến xây dựng cơ chế phản ứng khẩn cấp… được coi là yếu tố quyết định giúp thế giới ứng phó hiệu quả với những mối đe dọa dịch bệnh trong tương lai.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/canh-bao-toan-cau-benh-x-co-the-la-dai-dich-tiep-theo-10410142.html