Huyết áp cao hay tăng huyết áp, thường được gọi là kẻ giết người thầm lặng vì thường không có triệu chứng rõ ràng, nhưng lại âm thầm làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hơn một tỷ người trưởng thành trên toàn thế giới mắc chứng tăng huyết áp, khiến tình trạng này trở thành một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây tử vong trên toàn cầu.
Nội dung
1. Huyết áp cao là gì và tại sao lại nguy hiểm?
2. Tại sao một số bài tập có thể làm tăng huyết áp đột ngột?
3. Các bài tập cần tránh đối với người huyết áp cao
4. Dấu hiệu cảnh báo cần chú ý trong khi tập luyện
Mặc dù tập thể dục thường xuyên là một trong những cách hiệu quả nhất để kiểm soát huyết áp, nhưng không phải bài tập nào cũng an toàn. Một số hoạt động cường độ cao có thể gây ra những đợt tăng đột ngột, gây thêm áp lực lên tim.
1. Huyết áp cao là gì và tại sao lại nguy hiểm?
Huyết áp là áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch nhằm đưa máu nuôi dưỡng các mô trong cơ thể. Người trưởng thành có huyết áp bình thường khi huyết áp tâm thu dao động từ 90 đến 140 mmHg và huyết áp tâm trương dao động từ 60 đến 90 mmHg. Chỉ số huyết áp ở mức cao khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên. Khi huyết áp luôn ở mức cao, tim phải làm việc vất vả hơn để bơm máu, làm tăng nguy cơ đau tim, đột quỵ và các vấn đề về thận.
Tăng huyết áp thường phát triển do di truyền, béo phì, ăn nhiều muối, căng thẳng, hút thuốc, thiếu vận động thể chất hoặc các bệnh lý tiềm ẩn như tiểu đường và ngưng thở khi ngủ...
Huyết áp là chỉ số quan trọng với sức khỏe tim mạch.
2. Tại sao một số bài tập có thể làm tăng huyết áp đột ngột?
Mặc dù vận động có lợi cho sức khỏe, nhưng một số bài tập tạo ra áp lực đột ngột và mạnh lên hệ tim mạch khiến nhịp tim tăng nhanh hoặc nín thở trong khi gắng sức có thể gây tăng huyết áp động mạch đột ngột, điều này rất nguy hiểm đối với những người đang kiểm soát tăng huyết áp.
Một nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Phát triển và Bệnh tim mạch cho thấy một số bài tập sức đề kháng và bài tập đẳng trương có thể làm tăng huyết áp đáng kể trong khi thực hiện.
3. Các bài tập cần tránh đối với người huyết áp cao
3.1 Bài tập nâng tạ nặng
Khi thực hiện nâng tạ nặng thường kèm theo nín thở, được gọi là nghiệm pháp Valsalva để tăng áp lực nội bụng, tạo độ cứng chắc cho cột sống và cố định phần thân, từ đó tăng sức mạnh và bảo vệ lưng. Tuy nhiên, điều này tạm thời hạn chế lưu lượng máu và gây tăng huyết áp đột ngột. Do đó, với những trường hợp cần kiểm soát huyết áp nên tránh bài tập này và có thể thay thế bằng tạ nhẹ hơn với nhiều lần lặp lại hơn.
3.2 Bài tập đẳng trương
Các bài tập đẳng trương là sự co thắt (co cơ) của một cơ cụ thể hoặc một nhóm cơ. Trong các bài tập đẳng trương, chiều dài của cơ không thay đổi đáng kể trong một thời gian như tư thế plank, ngồi dựa tường... Tuy nhiên, giữ một tư thế trong thời gian dài khiến cơ bắp luôn căng và chính sự co cơ liên tục này buộc tim phải bơm mạnh hơn, dẫn đến tăng huyết áp.
Chính vì vậy, người tập có thể thay thế bài tập đẳng trương bằng các bài tập aerobic cường độ vừa phải như đi bộ, yoga nhẹ nhàng...
3.3 Tập luyện cường độ cao ngắt quãng (HIIT)
HIIT bao gồm những đợt vận động ngắn với cường độ cực cao. Mặc dù cách tập luyện này hiệu quả cho việc rèn luyện thể chất nhưng nghiên cứu được công bố trên tạp chí Sports Health cho thấy rằng việc gắng sức đột ngột với cường độ cao có thể làm tăng mạnh nguy cơ tim mạch ở những người không quen tập luyện, đặc biệt là những người bị cao huyết áp. Để thay thế, người tập có thể thực hiện các bài tập ở cường độ vừa phải như bơi lội, đạp xe...
3.4 Chạy nước rút
Chạy nước rút đòi hỏi nỗ lực bùng nổ ngay lập tức nhưng chính sự gia tăng đột ngột về sức mạnh tim mạch có thể làm tăng huyết áp nhanh chóng và làm tăng nguy cơ biến chứng. Do đó, người mắc tăng huyết áp nên chuyển sang đi bộ nhanh, khiêu vũ...
3.5 Các động tác vận động mạnh
Các bài tập như burpees và nhảy dang chân liên quan đến những thay đổi hướng nhanh và tác động mạnh. Những điều chỉnh liên tục này có thể gây căng thẳng cho tim, động mạch nên cần hạn chế và có thể thay thế bằng các bài tập kháng lực nhẹ, thể dục dưỡng sinh...
Các bài tập vận động mạnh như nhảy dang chân có thể gây tăng huyết áp đột ngột.
4. Dấu hiệu cảnh báo cần chú ý trong khi tập luyện
Trong quá trình tập luyện, nếu cảm thấy chóng mặt, buồn nôn, khó thở bất thường, đau ngực hoặc nhận thấy nhịp tim không đều, hãy dừng lại ngay lập tức vì đây có thể là dấu hiệu cho thấy tim đang bị căng thẳng quá mức.
Để việc tập luyện vừa có tác dụng tăng cường sức khỏe toàn thân, vừa không gây những cơn tăng huyết áp đột ngột, người tập nên lựa chọn các bài tập aerobic cường độ vừa phải như đi bộ, bơi lội, đạp xe và yoga nhẹ nhàng giúp duy trì lưu lượng máu ổn định.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ khuyến nghị 150 phút tập thể dục cường độ vừa phải mỗi tuần để đạt được lợi ích sức khỏe tốt nhất. Cách tập luyện sức mạnh nhẹ nhàng kết hợp với kỹ thuật thở đúng cách cũng có thể mang lại hiệu quả với sức khỏe tim mạch và huyết áp.
Lê Mỹ Giang