Cạnh tranh Israel-Thổ Nhĩ Kỳ và tác động với Trung Đông

2 giờ trướcBài gốc

Sự sụp đổ của chính quyền Tổng thống Bashar Al-Assad tại Syria vào tháng 12-2024, cùng với các chiến dịch quân sự liên tiếp của Israel nhằm vào Iran và những thất bại mà Hezbollah phải hứng chịu, đã tạo ra cảm nhận phổ biến tại Israel rằng Iran cùng “Trục Kháng chiến” đã bước vào giai đoạn suy yếu.

Dù giới lãnh đạo Israel dường như đã thuyết phục được Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng Tehran còn suy yếu hơn thực tế, tại Israel từ năm 2024 đã hình thành sự đồng thuận rộng rãi rằng hiện đang xuất hiện một cơ hội hiếm có để củng cố vị thế thống trị của Israel trong lúc Cộng hòa Hồi giáo Iran vẫn còn tương đối yếu.

Trong bối cảnh đó, Thổ Nhĩ Kỳ ngày càng khẳng định vai trò như một đối trọng khu vực then chốt đối với Israel tại Trung Đông.

“Sau khi đưa Iran khỏi bàn cờ, thực chất chỉ còn một đối trọng lớn đối với ảnh hưởng của Israel tại Levant, đó là Thổ Nhĩ Kỳ. Saudi Arabia, Qatar và các nước Vùng Vịnh khác dĩ nhiên cũng quan trọng, nhưng họ không hiện diện thực địa theo cách như Thổ Nhĩ Kỳ” - ông Aron Lund, nghiên cứu viên không thường trú tại Century International, nhận định với tờ The New Arab (TNA).

Cạnh tranh Israel-Thổ Nhĩ Kỳ và tác động với Trung Đông. Ảnh: Oleksii/Adobe Stock

Thổ Nhĩ Kỳ như một đối trọng mới

Cựu Thủ tướng Israel Naftali Bennett đã sử dụng những ngôn từ đặc biệt cứng rắn để nhấn mạnh điều mà ông cho là mối đe dọa nghiêm trọng từ Thổ Nhĩ Kỳ đối với Israel.

“Thổ Nhĩ Kỳ là Iran mới” - ông tuyên bố, cho rằng “Thổ Nhĩ Kỳ cùng với Qatar đã gia tăng ảnh hưởng tại Syria và đang tìm cách mở rộng ảnh hưởng đó sang những nơi khác trong khu vực”.

Ông Bennett mô tả Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan là người “nguy hiểm”, đồng thời khẳng định ông Erdoğan đang tìm cách bao vây Israel.

“Giới tinh hoa chính trị Israel đã bắt đầu nhìn nhận Thổ Nhĩ Kỳ theo cách họ từng nhìn Iran - như một quốc gia cần bị nhắm tới bằng hành động quân sự. Dự án chống Iran được khởi động cách đây 40 năm, và Israel đã mất 40 năm để lôi kéo Mỹ tham gia cuộc chiến này” - theo TS Mustafa Caner tại Viện Trung Đông thuộc ĐH Sakarya (Thổ Nhĩ Kỳ).

“Có khả năng những chiến lược dài hạn tương tự hiện cũng đang được xây dựng nhằm vào Thổ Nhĩ Kỳ. Vì sao là Thổ Nhĩ Kỳ? Bởi Israel không muốn bất kỳ quốc gia nào trong khu vực ổn định và hùng mạnh ngoài quỹ đạo của mình” - ông nói thêm.

Mục tiêu của Israel

Với nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump tại Nhà Trắng, Iran bị xem là suy yếu và khoảng trống quyền lực vẫn tồn tại ở Syria, các nhà hoạch định chính sách Israel cho rằng thời điểm hiện tại đặc biệt thuận lợi để thúc đẩy mục tiêu khu vực.

Tuy nhiên, giới chức Israel cũng nhận thức rõ rằng cơ hội này sẽ không tồn tại mãi mãi, khiến chính phủ của Thủ tướng Benjamin Netanyahu coi việc hành động quyết đoán trong lúc thời cơ còn mở là điều cấp thiết.

Các hoạt động quân sự và an ninh của Israel thời gian qua không chỉ diễn ra tại Syria mà còn mở rộng sang các vùng lãnh thổ Palestine, Lebanon, Iran, Qatar và Yemen. Ankara cho rằng những động thái này, cùng cách tiếp cận cứng rắn của Israel đối với các vấn đề khu vực, đang tạo ra những quan ngại an ninh nghiêm trọng không chỉ đối với Thổ Nhĩ Kỳ mà còn với toàn bộ Trung Đông.

“Mục tiêu khu vực của Israel đang bị đẩy lên mức cao, và điều đó khiến các nhà lãnh đạo trong khu vực bất an, kể cả những nước không trực tiếp xung đột với Israel. Vụ tấn công nhằm vào các thủ lĩnh Hamas tại Doha (Qatar) năm ngoái chắc chắn cũng đã gióng lên hồi chuông cảnh báo tại nhiều thủ đô trong khu vực, bao gồm cả Ankara” - ông Lund nhận định.

Mọi động thái của Thổ Nhĩ Kỳ nhằm đối phó mối đe dọa từ Israel cho thấy Ankara muốn răn đe Israel bằng cách tận dụng ưu thế quân sự thông thường cùng vị thế thành viên NATO, đồng thời vẫn thận trọng tránh đối đầu trực tiếp với Tel Aviv.

Dù không cho rằng chiến tranh Israel-Thổ Nhĩ Kỳ sẽ nổ ra trong tương lai gần, TS Lund cảnh báo rằng về lâu dài, căng thẳng có thể leo thang và dẫn tới các cuộc đụng độ quân sự. “Địa bàn dễ xảy ra nhất sẽ là Syria hoặc có thể là tranh chấp ranh giới trên Địa Trung Hải” - ông nói với TNA.

Trong thời gian tới, các diễn biến dọc biên giới Lebanon-Syria sẽ cần được theo dõi chặt chẽ do tác động sâu rộng của chúng đối với sự cạnh tranh giữa Israel và Thổ Nhĩ Kỳ.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu (trái) và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan. Ảnh: THE NEW YORK TIMES/ANADOLU

Nhân tố Mỹ

Theo giới quan sát, khi đánh giá các lựa chọn của Israel nhằm hạn chế vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ như một đối trọng khu vực, lập trường của Mỹ là yếu tố cần được tính đến cẩn trọng. Quan hệ Mỹ-Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ-Iran giữ vai trò then chốt, bởi chúng tác động trực tiếp khả năng của Tel Aviv trong việc gây sức ép lên Ankara.

Trong khi Iran từ lâu phải chịu các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt từ Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ vẫn là đồng minh NATO với nền kinh tế gắn kết sâu với hệ thống toàn cầu, khiến mọi chiến lược của Israel nhằm làm suy giảm ảnh hưởng của Ankara trong khu vực trở nên phức tạp hơn nhiều.

“Israel gặp rất nhiều khó khăn trong việc tiến hành chiến tranh nếu không có sự hậu thuẫn của Mỹ. Những yếu tố như tư cách thành viên NATO và liên minh với Mỹ khiến bất kỳ cuộc tấn công nào của Israel nhằm vào Thổ Nhĩ Kỳ trở thành một kịch bản cực kỳ phức tạp. Đồng thời, ưu thế quân sự thông thường của Thổ Nhĩ Kỳ so với Israel gần như không bị nghi ngờ. Những yếu tố này vừa hạn chế Israel, vừa củng cố sự tự tin chiến lược của Thổ Nhĩ Kỳ” - theo TS Caner.

Israel, quốc gia cần sự hỗ trợ từ Mỹ, cũng phải tính đến cái giá chính trị lớn của các bước đi can dự sâu hơn sau khi cuộc chiến hiện tại với Iran kết thúc hoặc ít nhất rơi vào trạng thái đình chiến kéo dài.

Theo TS Caner, việc Israel có sẵn sàng chuyển trọng tâm sang Thổ Nhĩ Kỳ trong giai đoạn hậu Iran hay không sẽ phụ thuộc phần lớn vào diễn biến của cuộc xung đột với Iran.

Theo đánh giá của ông, Israel rất khó chuyển hướng gây sức ép sang Thổ Nhĩ Kỳ nếu Mỹ suy yếu sau cuộc chiến với Iran, bởi trong trường hợp đó Israel sẽ buộc phải “tạm lùi lại trong một thời gian”. Ngược lại, nếu Washington chỉ chịu “tổn thất tối thiểu” trong cuộc đối đầu Tehran, Tel Aviv nhiều khả năng sẽ chuyển sự chú ý sang Thổ Nhĩ Kỳ.

Tuy nhiên, TS Caner cho rằng khả năng Mỹ ủng hộ một chiến dịch của Israel nhằm vào Thổ Nhĩ Kỳ là thấp vì 2 lý do chính.

“Thứ nhất, vì sao Mỹ lại muốn mạo hiểm quan hệ với một đồng minh NATO? Và thứ hai, sau cái giá khổng lồ của cuộc chiến với Iran, Mỹ sẽ muốn tránh xa những cuộc can dự mới trong một khoảng thời gian” - theo vị TS.

Sự nổi lên của liên kết gồm Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Saudi Arabia và Pakistan như một đối trọng trước các diễn biến trong khu vực cũng là một yếu tố quan trọng mà Tel Aviv khó có thể bỏ qua.

Chuyện gì tiếp theo?

Căng thẳng giữa Israel và Thổ Nhĩ Kỳ cho thấy trạng thái cân bằng mong manh đang định hình khu vực Levant. Dù Israel có thể đang nắm giữ lợi thế chiến lược tạm thời, cán cân quyền lực trong khu vực vẫn rất nhạy cảm, chịu tác động bởi sức mạnh quân sự thông thường của Thổ Nhĩ Kỳ, tư cách thành viên NATO và các mối quan hệ ngoại giao của Ankara.

Bất kỳ nỗ lực nào của Israel nhằm đối đầu trực tiếp với Thổ Nhĩ Kỳ đều tiềm ẩn nhiều rủi ro, bao gồm nguy cơ xảy ra đụng độ quân sự tại Syria hoặc Địa Trung Hải, cũng như khả năng đánh mất sự ủng hộ từ Mỹ nếu Washington cho rằng cái giá của đối đầu vượt quá lợi ích đạt được.

Trong khi đó, chiến lược răn đe mang tính thận trọng của Thổ Nhĩ Kỳ - thông qua việc tận dụng năng lực quân sự, các liên minh và ảnh hưởng khu vực - cho thấy Ankara muốn bảo vệ lợi ích chiến lược của mình mà không đẩy tình hình tới một cuộc xung đột toàn diện.

Theo TNA, trong thời gian tới, khu vực có thể chứng kiến nhiều kịch bản khác nhau. Israel và Thổ Nhĩ Kỳ có thể tìm được những lĩnh vực hợp tác thực dụng. Các cuộc khủng hoảng cũng có thể bùng phát theo từng giai đoạn. Một khả năng khác là sự cạnh tranh chiến lược kéo dài giữa hai nước, điều có thể định hình Trung Đông giai đoạn hậu chiến sự Iran.

Ngoài các tính toán quân sự trước mắt, những hành động của Israel và Thổ Nhĩ Kỳ sẽ tác động đáng kể tới cấu trúc địa chính trị hậu chiến của khu vực Levant.

THẢO VY

Nguồn PLO : https://plo.vn/canh-tranh-israel-tho-nhi-ky-va-tac-dong-voi-trung-dong-post908876.html