Cao tốc Vinh - Thanh Thủy: Trục liên kết chiến lược Việt - Lào - Kỳ 1: Từ khát vọng kết nối đến tuyến cao tốc xuyên Trường Sơn

2 giờ trướcBài gốc

Nhóm phóng viên • 16/05/2026

Từ nhu cầu tăng cường kết nối chiến lược giữa Việt Nam và Lào, cao tốc Vinh - Thanh Thủy từng bước được hình thành nhằm hiện thực hóa hành lang kinh tế Đông - Tây qua Bắc Trung Bộ. Sau nhiều năm nghiên cứu, đề xuất và hoàn thiện chủ trương đầu tư, tuyến đường đang mở ra kỳ vọng về một trục phát triển mới kết nối Biển Đông với nước bạn Lào và khu vực Đông Nam Á.

Ngày 11/12/2025 trở thành dấu mốc đặc biệt trong hành trình chuẩn bị Dự án cao tốc Vinh - Thanh Thủy khi tại hội trường Diên Hồng, Nhà Quốc hội, có tới 430/433 đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành thông qua Nghị quyết về chủ trương đầu tư dự án. Kết quả gần như tuyệt đối ấy không chỉ thể hiện sự đồng thuận rất cao của Quốc hội, mà còn khép lại một quá trình chuẩn bị kéo dài gần 1 thập kỷ cho tuyến kết nối được xem là mang tầm chiến lược giữa Việt Nam và Lào.

Quốc hội biểu quyết thông qua nghị quyết về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Vinh - Thanh Thủy. Ảnh: Nam An

Ít ai biết rằng, hành trình của tuyến cao tốc này không bắt đầu từ các phiên họp Quốc hội hay những báo cáo đầu tư gần đây, mà được khởi nguồn từ những văn kiện hợp tác song phương cách đây hơn 10 năm. Ngày 14/9/2015, tại Thủ đô Viêng Chăn, Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Lào ký Bản ghi nhớ về Chiến lược hợp tác trong lĩnh vực giao thông vận tải giai đoạn 2016 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030. Trong văn kiện ấy, lần đầu tiên xuất hiện ý tưởng nghiên cứu một tuyến đường ngắn nhất kết nối Hà Nội với Viêng Chăn - hai thủ đô của hai quốc gia có mối quan hệ “núi liền núi, sông liền sông”, cùng tựa lưng vào dãy Trường Sơn và chia sẻ dòng chảy Mê Kông.

Từ ý tưởng mang tính định hướng đó, các bước đi cụ thể dần được hình thành. Ngày 24/11/2016, Bộ Giao thông Vận tải Việt Nam (nay là Bộ Xây dựng) và Bộ Công chính và Vận tải Lào ký thỏa thuận đầu tư tuyến cao tốc Hà Nội - Viêng Chăn. Hướng tuyến được lựa chọn đi qua Cửa khẩu Thanh Thủy thuộc huyện Thanh Chương cũ, nay là xã Kim Bảng, tỉnh Nghệ An và Cửa khẩu Nậm On của tỉnh Bôlykhămxay (Lào).

Hướng tuyến đường cao tốc Hà Nội - Viêng Chăn. Ảnh: Bộ GTVT

Đây được xem là hướng tuyến tối ưu, bởi không chỉ là cung đường ngắn nhất giữa hai thủ đô mà còn bảo đảm các yếu tố về quốc phòng, an ninh, khả năng kết nối vùng và hiệu quả khai thác lâu dài. Theo quy hoạch tổng thể, tuyến cao tốc Hà Nội - Viêng Chăn có chiều dài khoảng 688 km, trong đó, phần xây dựng mới khoảng 406 km; phía Lào khoảng 345 km và phía Việt Nam khoảng 60 km, kéo dài từ Cửa khẩu Thanh Thủy đến nút giao Hưng Tây để kết nối với cao tốc Bắc - Nam phía Đông.

Toàn tuyến được định hướng xây dựng theo tiêu chuẩn cao tốc hiện đại với quy mô từ 4 - 6 làn xe. Nếu hoàn thành đồng bộ, đây sẽ là một trong những tuyến giao thông xuyên Trường Sơn có ý nghĩa lớn nhất từ trước tới nay trong quan hệ hợp tác hạ tầng giữa Việt Nam và Lào.

Đây sẽ là một trong những tuyến giao thông xuyên Trường Sơn có ý nghĩa lớn nhất từ trước tới nay trong quan hệ hợp tác hạ tầng giữa Việt Nam và Lào. Ảnh minh họa: AI

Từ một ý tưởng hợp tác, dự án bắt đầu bước vào “quỹ đạo chính sách”. Năm 2021, đoạn tuyến từ thành phố Vinh (cũ) đến Cửa khẩu Thanh Thủy chính thức được đưa vào Quy hoạch mạng lưới đường bộ quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 theo Quyết định số 1454/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Trên bản đồ quy hoạch giao thông quốc gia, tuyến đường từ vùng đồng bằng ven biển Nghệ An vươn lên phía Tây không còn là một đề xuất mang tính định hướng, mà đã trở thành một cấu phần chính thức trong chiến lược phát triển hạ tầng quốc gia.

Đến năm 2023, thêm nhiều “cú hích” chính sách quan trọng tiếp tục mở đường cho dự án. Nghị quyết số 39-NQ/TW ngày 18/7/2023 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Nghệ An đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định rõ yêu cầu mở rộng không gian phát triển sang phía Tây, tăng cường liên kết với nước bạn Lào trên hành lang kinh tế Đông - Tây. Trong định hướng ấy, tuyến cao tốc Hà Nội - Viêng Chăn, đoạn qua Nghệ An được xem là nhiệm vụ hạ tầng trọng điểm cần ưu tiên triển khai.

Chỉ ít tháng sau, ngày 4/10/2023, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 162/NQ-CP nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 39 của Bộ Chính trị, đồng thời, đưa tuyến cao tốc Vinh - Thanh Thủy vào danh mục đầu tư giai đoạn 2026 - 2030.

Tuyến cao tốc Vinh - Thanh Thủy dự kiến sẽ vượt sông Lam. Ảnh: Tiến Đông

Dự kiến trên tuyến cao tốc này sẽ có 6 nút giao, tạo điều kiện cho việc lên xuống của người dân, giúp tối ưu việc vận chuyển hàng hóa và kết nối với các điểm du lịch. Trong ảnh: Khu vực dự kiến đặt nút giao với QL46. Ảnh: Tiến Đông

Suốt gần 10 năm qua, dự án này nhiều lần được lãnh đạo tỉnh Nghệ An kiến nghị với Trung ương trong các cuộc làm việc với lãnh đạo Đảng, Nhà nước; đồng thời cũng được trao đổi thường xuyên trong các cuộc tiếp xúc cấp cao giữa Nghệ An với các địa phương của Lào. Với Nghệ An, đây không chỉ là nhu cầu phát triển hạ tầng giao thông mà còn là khát vọng mở rộng không gian phát triển về phía Tây, đưa miền Tây xứ Nghệ thoát khỏi thế “vùng lõi xa trung tâm”.

Và rồi, sau gần 1 thập kỷ chuẩn bị, khi Quốc hội chính thức thông qua chủ trương đầu tư vào ngày 11/12/2025, toàn bộ quá trình nghiên cứu, đề xuất, quy hoạch và vận động chính sách ấy đã bước sang một giai đoạn mới - giai đoạn triển khai thực tế.

Nếu nhìn trên bản đồ giao thông, cao tốc Vinh - Thanh Thủy là tuyến đường kết nối từ vùng đồng bằng ven biển Nghệ An lên Cửa khẩu Thanh Thủy, vượt dãy Trường Sơn để nối sang Lào. Nhưng đặt trong tổng thể quan hệ Việt Nam - Lào và chiến lược liên kết khu vực, tuyến đường này mang ý nghĩa vượt xa một công trình hạ tầng thông thường.

Đầu tháng 12/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam có chuyến thăm cấp Nhà nước tới Lào, đồng chủ trì cuộc gặp thường niên giữa Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Nhân dân cách mạng Lào. Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của chuyến thăm là việc hai bên thống nhất nâng tầm quan hệ từ “Hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện” lên thành “Hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện, gắn kết chiến lược”.

Tổng Bí thư Tô Lâm hội đàm với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Lào Thongloun Sisoulith, ngày 01/12/2025. Ảnh: TTXVN

Cụm từ “gắn kết chiến lược” không đơn thuần là thay đổi về mặt ngôn từ ngoại giao, mà phản ánh mức độ đan xen lợi ích ngày càng sâu sắc giữa hai quốc gia trong bối cảnh phát triển mới. Trong cấu trúc hợp tác đó, hạ tầng giao thông được xem là nền tảng quan trọng để thúc đẩy liên kết kinh tế, thương mại, đầu tư và giao lưu nhân dân.

Tuyên bố chung Việt Nam - Lào sau chuyến thăm nhấn mạnh quyết tâm của hai nước trong việc sớm hoàn thành tuyến cao tốc Hà Nội - Viêng Chăn. Theo đó, phía Lào chủ động triển khai đoạn từ Viêng Chăn đến Cửa khẩu Thanh Thủy, trong khi phía Việt Nam sẽ khởi công đoạn Vinh - Thanh Thủy trong đầu năm 2026.

Điều này cho thấy, cao tốc Vinh - Thanh Thủy không còn là câu chuyện riêng của Nghệ An hay của Việt Nam, mà đã trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược kết nối của cả hai quốc gia.

Trong tổng thể ấy, đoạn tuyến Vinh - Thanh Thủy giữ vai trò đặc biệt bởi nằm tại điểm giao thoa giữa 3 không gian phát triển: Chiến lược mở rộng về phía Tây của Nghệ An; nhu cầu kết nối giữa Việt Nam và Lào; cùng định hướng mở rộng hành lang kinh tế Đông - Tây sang Thái Lan và Myanmar.

Tuyến đường cao tốc Vinh – Thanh Thủy giữ vai trò đặc biệt bởi nằm tại điểm giao thoa giữa 3 không gian phát triển. Trong ảnh: Khu vực ngã ba Thanh Thủy, nơi giao nhau giữa QL46 với đường Hồ Chí Minh hiện tại. Ảnh Tiến Đông

Tại nghị trường Quốc hội trước thời điểm biểu quyết thông qua dự án, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh rằng, hiện nay, các tuyến kết nối sang Lào như Quốc lộ 8, Quốc lộ 9 hay Quốc lộ 12 đều có quy mô nhỏ, tiêu chuẩn kỹ thuật hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới. Trong khi đó, nhu cầu vận tải hàng hóa, logistics và giao thương xuyên biên giới đang gia tăng nhanh chóng.

Cao tốc Vinh - Thanh Thủy được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán đó khi kết nối trực tiếp với đường Hồ Chí Minh, Quốc lộ 46, cao tốc Bắc - Nam phía Đông, tuyến Vinh - Cửa Lò và hệ thống cảng biển miền Trung. Một hành lang vận tải liên hoàn từ cửa khẩu đến cảng biển đang dần được hình thành, tạo điều kiện để hàng hóa từ Lào và khu vực nội địa Đông Nam Á đi ra Biển Đông thuận lợi hơn.

Ở góc độ phát triển vùng, tuyến đường cũng mở ra cơ hội tái cấu trúc kinh tế cho miền Tây Nghệ An - khu vực còn nhiều tiềm năng nhưng hạn chế về hạ tầng kết nối. Khi thời gian vận chuyển được rút ngắn, chi phí logistics giảm xuống, các lĩnh vực như công nghiệp chế biến, thương mại biên giới, du lịch sinh thái hay dịch vụ logistics sẽ có thêm điều kiện phát triển.

Hàng container bốc dỡ tại Cảng Cửa Lò. Ảnh tư liệu: P.V

Từ một ý tưởng xuất hiện trong văn kiện hợp tác năm 2015 đến quyết định chính thức tại nghị trường Quốc hội cuối năm 2025, hành trình của cao tốc Vinh - Thanh Thủy cho thấy sự kiên trì trong tư duy liên kết phát triển giữa hai quốc gia. Khi tuyến đường dần hình thành, những đường biên địa lý sẽ không còn là giới hạn, mà trở thành điểm kết nối cho các dòng chảy kinh tế, thương mại và giao lưu văn hóa xuyên Trường Sơn.

Trên dải đất Bắc Trung Bộ nhiều nắng gió, một trục động lực mới đang dần hiện hữu - không chỉ nối Vinh với Thanh Thủy, mà còn nối khát vọng phát triển của Nghệ An với không gian hợp tác rộng lớn hơn của Việt Nam và Lào.

Tuyên bố chung Việt Nam - Lào: “Việt Nam hoan nghênh phía Lào đã quyết định phương án để chủ động triển khai xây dựng đường cao tốc Hà Nội - Viêng Chăn, đoạn tuyến từ Viêng Chăn đến Cửa khẩu Thanh Thủy. Việt Nam cũng sẽ khởi công xây dựng đoạn tuyến từ Vinh đến Cửa khẩu Thanh Thủy trong đầu năm 2026. Hai bên mong muốn sẽ sớm thông tuyến đấu nối để hoàn thành tuyến đường cao tốc Hà Nội - Viêng Chăn, đáp ứng nguyện vọng chung của hai nước trong việc kết nối cơ sở hạ tầng, tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy phát triển…”.

(Còn nữa)

Cao tốc Vinh - Thanh Thủy: Trục liên kết chiến lược Việt - Lào - Kỳ 2: Mở đường bằng những cơ chế linh hoạt

Cao tốc Vinh - Thanh Thủy: Trục liên kết chiến lược Việt - Lào - Kỳ 3: Trên “đường găng” giải phóng mặt bằng

Cao tốc Vinh - Thanh Thủy: Trục liên kết chiến lược Việt - Lào - Kỳ cuối: Nối gần Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây

Nhóm Phóng viên Chuyên đề; Thiết kế: Hữu Quân

Nguồn Nghệ An : https://baonghean.vn/cao-toc-vinh-thanh-thuy-truc-lien-ket-chien-luoc-viet-lao-ky-1-tu-khat-vong-ket-noi-den-tuyen-cao-toc-xuyen-truong-son-10337016.html