Câu chuyện ngày Tết: Thách thức giữa truyền thống và hiện đại

2 giờ trướcBài gốc

Tết nay khác hẳn Tết xưa

Từ ngàn xưa, ngày Tết Nguyên đán luôn có giá trị đặc biệt với Việt Nam nói riêng và một số quốc gia phương Đông nói chung. Tết là ngày của sự đoàn viên, nơi lưu giữ những nét văn hóa cổ truyền của dân tộc... Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghệ thì Tết nay đã khác nhiều so với Tết xưa.

Nếu trước đây, Tết gắn liền với hình ảnh những phiên chợ tấp nập cuối năm và đi kèm với hình ảnh “tất tả” của người phụ nữ trong bếp; thì công nghệ giờ đây đã mang đến một sự giải phóng thực sự. Chỉ với vài thao tác trên các ứng dụng giao hàng hay các sàn thương mại điện tử, mọi thứ từ bánh chưng, giò chả đến đào rừng, mai vàng đều được giao tận cửa.

Các hoạt động truyền thống của ngày Tết đang dần mất đi bởi công nghệ - Ảnh: Quang Vinh

Hơn thế nữa, sự hỗ trợ của các thiết bị gia dụng thông minh như máy rửa bát, robot hút bụi hay nồi chiên không dầu đã giúp việc dọn dẹp và nấu nướng trở nên nhẹ nhàng hơn. Thay vì dành toàn bộ thời gian cho việc làm lụng, các gia đình có thêm thời giờ để thực sự nghỉ ngơi, trò chuyện và tận hưởng không khí ngày xuân. Đây chính là lúc công nghệ phục vụ con người, trả lại cho Tết đúng nghĩa là một kỳ nghỉ dưỡng và tái tạo năng lượng.

Hay một trong những thay đổi rõ nét nhất chính là phong tục lì xì ngay Tết. Song hành với việc chuẩn bị phong bao mừng tuổi lấy may ngày Tết là sự ra đời của lì xì trực tuyến. Hiện nay, người dân đang dần thay đổi thói quen đổi tiền lẻ mà chuyển qua sử dụng ví điện tử hoặc quét mã QR.

Không những vậy, bằng những ứng dụng khoảng cách về địa lý, thời gian cũng được “san lấp”, nhất là giúp những người phải xa nhà được trải nghiệm cảm giác Tết đoàn viên. Với các ứng dụng có thể tương tác cả bằng giọng nói lẫn hình ảnh giờ đây mọi người có thể nhìn thấy nhau, hòa vào không khí chuẩn bị đón Tết, thậm chí thưởng thức “từ xa” hương vị Tết. Chưa kể, việc chúc Tết giờ đây cũng đã được “công nghệ hóa”. Thay vì mọi người “hí hoáy” soạn tin chúc Tết, nhiều giải pháp ứng dụng mới đã mang đến cho những người dùng những lời chúc mẫu phù hợp với từng đối tượng, kèm theo hình ảnh, âm thanh đa phương tiện bắt mắt, sinh động.

TS Trần Hữu Sơn - Viện trưởng Viện Văn hóa dân gian ứng dụng - bày tỏ, sự can thiệp của công nghệ đang làm thay đổi mạnh mẽ cấu trúc và cách đón Tết của người Việt Nam. Đó là sự biến chuyển từ Tết đoàn viên sang “Tết di động”. Ở đó, trong thời đại số, khái niệm đoàn viên không còn bó hẹp trong việc phải có mặt trực tiếp ở nhà. Công nghệ cho phép mọi người chúc Tết, nhìn nhau qua màn hình điện tử, biến Tết thành một không gian “di dộng” và linh hoạt hơn. Ông Sơn nhìn nhận, công nghệ hiện nay cũng thúc đẩy sự ra đời của xu hướng “Tết dịch vụ” với các tiện ích từ mua sắm trực tuyến đến các hỗ trợ như nấu cỗ, dọn nhà. Điều này giải phóng sức lao động nhưng cũng khiến một số phong tục tự tay chuẩn bị ngày Tết nhạt dần đi.

Hòa nhập không hòa tan

Có thể nói, công nghệ đang hiện hữu và đang làm thay đổi cách sống, cách nghĩ, cách làm về ngày Tết Nguyên đán. Thế nhưng, bên cạnh những sự hỗ trợ tiện ích cũng đang đặt ra thực tế đang suy ngẫm: Công nghệ đang tạo ra một nghịch lý khi giúp mọi người kết nối với cả thế giới những lại mất kết nối với người ngồi ngay cạnh mình!

Không khó để bắt gặp hình ảnh cả gia đình quây quần bên mâm cơm tất niên những mỗi người lại sở hữu cho mình một “thế giới” riêng với chiếc điện thoại trên tay. Ở nhiều thành phố lớn, nhiều đứa trẻ còn không biết mùi khói bếp, không hiểu được sự vất vả nhưng hạnh phúc khi cùng cha mẹ gói chiếc bánh chưng đầu tiên.

Tết từ một trải nghiệm văn hóa sống động đang dần trở thành một chuỗi các giao dịch thương mại nhanh chóng, tiện lợi nhưng thiếu đi sự trải nghiệm. Hay có thực tế là nhiều gia đình chọn cách không ăn Tết ở nhà, thay vào đó là những chuyến du lịch; thói quen đến nhà nhau chúc Tết cũng dần ít đi.

Các ứng dụng công nghệ mang đến nhiều trải nghiệm trong ngày Tết - Ảnh minh họa

Nhìn nhận về vấn đề nay, PGS-TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội - bày tỏ, bối cảnh xã hội hiện nay khiến nhiều nét đẹp của Tết dễ bị mai một do con người quá phụ thuộc vào thiết bị số. Chính sự phụ thuộc này dẫn đến sự hời hợt trong sự kết nối. Đơn cử việc thay thế gặp gỡ trực tiếp bằng các hình thức chúc Tết online nếu không được thực hiện khéo léo sẽ làm giảm sự sâu sắc của tình cảm gia đình và sự gắn bó cảm xúc. Hay việc lì xì online là cần thiết nhưng vẫn phải giữ được “tinh thần truyền thống”. Ý nghĩa của lì xì nằm ở lời chúc tốt đẹp và tình cảm của người trao dành cho người nhận, chứ không phải ở giá trị tiền tệ hay phương thức chuyển tiền.

Để đồng hành cùng công nghệ mà không đánh mất các giá trị truyền thống của ngày Tết, PGS-TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, thay vì chỉ bó hẹp trong các hoạt động vật lý, chúng ta nên tổ chức các hoạt động trải nghiệm Tết tại gia đình và cộng đồng kết hợp với các phương tiện hiện đại. Điều này giúp các giá trị truyền thống được tái hiện sống động và để lại dấu ấn sâu sắc, đặc biệt là với trẻ em trong “kỷ nguyên vươn mình”. Việc số hóa di sản và sử dụng các hình thức sáng tạo (như video ngắn, livestream, mạng xã hội) sẽ đưa văn hóa Tết truyền thông đến gần hơn với giới trẻ.

Còn theo TS Trần Hữu Sơn nhận định, trong bối cảnh 4.0, Tết truyền thống cần phải có sự sáng tạo và thay đổi cách nhìn nhận để không lỗi thời. Việc gìn giữ Tết không phải là giữ nguyên mọi hủ tục mà bảo tồn hồn cốt trong khi vẫn ứng dụng công nghệ để phù hợp với thời đại. “Cần tôn trọng sự đa dạng trong cách đón Tết của cộng đồng và cá nhân dưới tác động của kỷ nguyên số, tránh việc áp đặt các khuôn mẫu cũ một cách cứng nhắc” ông Sơn nói.

Suy cho cùng, công nghệ có thể giúp chúng ta dễ dàng mua và có được nhiều thứ. Song những giá trị nhân văn, sự sẻ chia, yêu thương, nét văn hóa, trải nghiệm cá nhân, không phải bao giờ cũng có thể mua bán hoặc thay thế bởi công nghệ. Đó là nét văn hóa cần được bảo tồn trước sự xâm lấn của xu hướng toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, giải lãnh thổ hóa. Và thực tế, công nghệ không có lỗi, mà lỗi nằm ở cách mọi người sử dụng nó.

Để Tết hòa nhập nhưng không hòa tan, theo nhiều chuyên gia cho rằng, từ mỗi gia đình cần phải có sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và công nghệ. Đơn cử như khuyến khích con trẻ tham gia các hoạt động Tết thực tế, đồng thời sử dụng công nghệ như một công cụ bổ trợ. Bằng cách kết hợp giáo dục, thực hành và truyền cảm hứng, cha mẹ có thể giúp con cái của mình hiểu và trân trọng Tết truyền thống, từ đó giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp cho thế hệ mai sau.

Việc bảo tồn và truyền lại những nét đẹp của Tết cổ truyền không chỉ giúp thế hệ mai sau giữ gìn văn hóa mà còn tạo nên những ký ức tuổi thơ đẹp đẽ, gắn kết gia đình qua nhiều thế hệ. Vì Tết Nguyên đán không đơn thuần là biểu tượng, mà là nội hàm văn hóa, là nội lực văn hóa, là nơi hội tụ và lan tỏa các giá trị đạo đức, tính nhân văn, tinh thần đoàn kết. Tết Nguyên đán hun đúc tình yêu gia đình gia tộc, mở rộng ra đến tình làng nghĩa xóm, và rộng hơn là tình yêu quê hương đất nước.

Hoàng Minh

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/cau-chuyen-ngay-tet-thach-thuc-giua-truyen-thong-va-hien-dai-246404.html