Món quà vô giá của Bác
Một ngày tháng Năm, chúng tôi tìm về gia đình NGƯT Hoàng Nguyên – 94 tuổi, trú tại xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An. Mặc dù, tuổi cao, sức yếu nhưng khi nhắc đến hành trình đi tìm món quà quý của Bác Hồ, ông vẫn bồi hồi, xúc động.
Thầy giáo Hoàng Nguyên sinh ra và lớn lên ở tại huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh. Theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, ông xung phong lên đường nhập ngũ. Sau đó, ông theo học Trường Lục quân Trần Quốc Tuấn và tham gia chiến đấu chống Pháp. Một ngày đầu tháng 5/1954, ông tham gia các trận đánh lớn ở chiến trường Liên khu 5, bị thương trong trận Núi Sầm - Phú Yên và bị địch bắt.
Mặc dù là thương binh nặng nhưng ông luôn có ước muốn được cống hiến trong ngành giáo dục. Bằng nghị lực và tinh thần vượt khó, ông đã tự học, tự bồi dưỡng nâng cao trình độ, tốt nghiệp khoa Toán - Trường Đại học Sư phạm Vinh. Ra trường, ông công tác tại Trường cấp 1 Hưng Thủy - Vinh, Trường Bổ túc công nông Nghệ Tĩnh. Năm 1965, ông chuyển về dạy tại Trường cấp 2 Nam Liên. Vợ ông là bà Nguyễn Ngọc Thuyết, cũng làm nghề giáo dạy học ở địa phương. "Khi quyết định theo nghiệp giáo viên, tôi đã hơn 30 tuổi. Nhưng nhớ lời Bác Hồ dạy "thương binh tàn nhưng không phế", tôi quyết tâm học hành, phấn đấu để cống hiến cho sự nghiệp giáo dục, truyền kiến thức cho các thế hệ học sinh", thầy giáo Hoàng Nguyên chia sẻ.
Thầy giáo Hoàng Nguyên chia sẻ về hành trình tìm món quà quý của Bác.
Theo thầy giáo Hoàng Nguyên, vào ngày 19/5/1969, Bác Hồ đã tặng bức chân dung của Người cho Trường cấp 2 Nam Liên, với lời nhắn nhủ: "Bác mong các cô giáo dạy tốt. Các thầy giáo dạy tốt. Các cháu học tập thật tốt". Kèm tấm ảnh là bức điện với nội dung: Tập thể cô giáo, thầy giáo và học trò trường cấp II, xã Nam Liên, huyện Nam Đàn (Nghệ An) đã phấn đấu không ngừng nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập. Tập thể giáo viên Nam Liên 4 năm liền được công nhận tổ lao động xã hội chủ nghĩa, Trường Nam Liên có nhiều học trò giỏi được Bác Hồ khen. Bác mong các cô giáo, thầy giáo dạy thật tốt, các cháu học sinh học thật tốt.
Đất nước những năm tháng đó còn chiến tranh, giao thông đi lại còn khó khăn, quá trình vận chuyển mất nhiều thời gian. Bức ảnh được chuyển về cho tỉnh ủy Nghệ An, sau đó mới được bàn giao về cho Trường cấp 2 Nam Liên. Khi nhà trường nhận được bức ảnh quý giá ấy, cũng đúng vào thời điểm nghe tin Bác đi xa.
"Bức ảnh chân dung Bác vốn là món quà quý, sau đó được nhà trường sử dụng trong buổi lễ truy điệu Người. Tham dự buổi truy điệu có Ban Giám hiệu, cán bộ giáo viên nhà trường, và khoảng hai chục học sinh là con cháu của dòng họ Nguyễn Sinh. Bức ảnh sau đó luôn được nhà trường treo trang trọng trong phòng hội đồng. Qua đó nhắc nhở các thế hệ học sinh về truyền thống đáng tự hào của trường, để cả thầy và trò cùng phấn đấu dạy học, xứng đáng với ngôi trường trên quê hương Bác", thầy Hoàng Nguyên chia sẻ.
Bức ảnh sau đó luôn được nhà trường treo trang trọng trong phòng hội đồng.
Trong giai đoạn 1970-1975, có hai cán bộ của Bảo tàng Hồ Chí Minh, từ Hà Nội vào xin phép đưa bức chân dung của Bác về bảo tàng để xác minh và lưu làm hồ sơ lưu kỷ vật. Sau đó, bảo tàng xác nhận bức chân dung đúng là của Bác Hồ tặng cùng bút tích của Người phía dưới, đồng thời trả lại món quà về cho nhà trường.
Qua thời gian, bức chân dung Bác Hồ tặng bị thất lạc. Sau này, Trường THCS Nam Liên được sáp nhập, đổi tên thành Trường THCS Kim Liên và chuyển về địa điểm mới. Nhiều người cho rằng, có thể bức ảnh đã bị mất trong khi nhà trường tháo dỡ trường cũ để xây dựng trường mới.
Hành trình hàng chục năm tìm kiếm
Với mong muốn tìm lại bức chân dung cũ về Bác Hồ, năm 2000 thầy giáo Hoàng Nguyên đã nhiều lần đề xuất nguyện vọng lên Ban Giám hiệu nhà trường và lãnh đạo xã Kim Liên. Tuy nhiên, vì thời gian đã quá lâu, những người công tác cùng thời với ông thưa vắng dần nên việc tìm kiếm gặp rất nhiều khó khăn.
"Đó là kỷ vật vô giá. Bức ảnh có cả lời di huấn Bác gửi, mong muốn thầy cô giáo, học sinh của quê hương dạy tốt, học tốt. Nếu mất đi là một tổn thất lớn, các thế hệ sau này sẽ không còn được biết ngôi trường của mình đã từng có truyền thống, thành tích tự hào, được chính Người gửi tặng ảnh chân dung…", thầy Hoàng Nguyên chia sẻ.
Trong quá trình đi tìm lại bức chân dung của Bác, thầy được các cán bộ ở Khu Di tích Kim Liên gợi ý nên liên lạc lại với Bảo tàng Hồ Chí Minh, bởi trong quá khứ, các cán bộ bảo tàng đã từng tìm đến nhà trường để lưu lại kỷ vật. Do đó, năm 2017, thầy giáo Hoàng Nguyên đã gửi bức thư đến Bảo tàng Hồ Chí Minh nhờ tìm thông tin tài liệu liên quan đến bức ảnh.
Trường THCS Kim Liên tổ chức Lễ đón nhận chân dung Bác Hồ.
Sau nhiều lần đề đạt nguyện vọng, phía bảo tàng có phản hồi đã tìm thấy một tài liệu bản thảo đánh máy và 2 trang bản thảo viết tay của Chủ tịch Hồ Chí Minh có liên quan đến sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng ảnh của Người cho Trường cấp 2 Nam Liên vào năm 1969. Ngoài ra, còn có 4 bức ảnh chân dung từng được thư ký của Bác đưa ra để Bác lựa chọn tặng cho nhà trường. Tuy nhiên, những người ở bảo tàng không biết đó là bức ảnh nào trong số 4 bức chân dung. Vì vậy, bảo tàng đã gửi bản scan tài liệu, cùng 4 bức chân dung Bác Hồ về cho thầy Hoàng Nguyên để xác nhận.
Thầy Nguyên và các thầy cô trong trường đã xác nhận bức ảnh có Ký hiệu A169/A - Q2 là của Bác tặng trường. Trong quá trình tìm kiếm, kết nối với cán bộ Bảo tàng Hồ Chí Minh, đồng hành với thầy Hoàng Nguyên là thầy giáo Nguyễn Vương Linh - Hiệu trưởng Trường THCS Kim Liên (hiện thầy Vương Linh đã chuyển công tác). Sau khi xác nhận các tài liệu, bút tích và bức ảnh chân dung Bác Hồ tặng nhà trường năm xưa, thầy Nguyễn Vương Linh đã nhờ sự giúp đỡ của nhiều bạn bè để phục chế lại như nguyên bản cũ.
Món quà quý đó của Bác Hồ là cầu nối giữa quá khứ, hiện tại, tương lai cho thế hệ trẻ thực hiện lời Bác dạy, cố gắng dạy tốt, học tập tốt hơn nữa.
Và đúng dịp kỷ niệm 133 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, kỷ vật này đã được bàn giao lại cho Trường THCS Kim Liên và giới thiệu lại "hành trình" dài trở về cho học sinh, giáo viên nhà trường. Món quà quý đó của Bác Hồ là cầu nối giữa quá khứ, hiện tại, tương lai, để lịch sử và lời dạy của Người vẫn còn sống mãi, khắc ghi và thực hiện.
Cô Nguyễn Thị Khánh Vân - Hiệu trưởng Trường THCS Kim Liên chia sẻ: Nhận lại bản khôi phục ảnh chân dung kèm bút tích của Bác Hồ là món quà vô giá đối với tập thể cán bộ, giáo viên, học sinh. Đây cũng là vinh dự, tự hào to lớn đối với ngôi trường đóng ngay trên quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh. Kỷ vật này sẽ được nhà trường lưu giữ, trân trọng để giáo dục truyền thống cho học sinh. Không chỉ vậy, các thế hệ thầy, cô giáo, học sinh nhà trường sẽ thực hiện lời Bác dạy, cố gắng dạy tốt, học tập tốt hơn nữa.
Trong quá trình chiến đấu và công tác trong ngành giáo dục, thầy giáo Hoàng Nguyên cũng đã từng được tặng 22 Bằng khen và Huân, Huy chương… Trong đó, có Huân chương chống Mỹ, Huân chương Lao động. Năm 1977, thầy được nhận phần thưởng tại "Hội nghị thương binh, gia đình liệt sĩ tiêu biểu toàn quốc". Năm 1988, thầy Hoàng Nguyên vinh dự là một trong những nhà giáo đầu tiên trên toàn quốc được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú.
Hà Thị Hằng