Cây hoa trắng gần trăm năm tỏa hương bên khu mộ 'vua tiểu thuyết Nam Bộ'

3 giờ trướcBài gốc

Khu mộ nhà văn Hồ Biểu Chánh cùng vợ và con cháu nằm trong khuôn viên rợp bóng cây xanh. Ảnh: Hà Nguyễn

“Vua tiểu thuyết Nam Bộ”

Nằm cuối con hẻm nhỏ yên tĩnh tại phường Gò Vấp (TPHCM), khu mộ nhà văn Hồ Biểu Chánh ẩn mình dưới tán cây xanh mát, thơm ngát hương hoa.

Nhà văn Hồ Biểu Chánh tên thật là Hồ Văn Trung (SN 1885 tại làng Bình Thành, huyện Gò Công Tây, tỉnh Tiền Giang cũ). Cụ từng làm ký lục, thông ngôn rồi thăng dần đến đốc phủ sứ, giữ chức chủ quận (Quận trưởng) ở nhiều nơi.

Chân dung "ông vua tiểu thuyết Nam Bộ" ở tuổi trung niên. Ảnh chụp lại

Cụ Hồ Biểu Chánh nổi tiếng liêm khiết, yêu dân như con, thương người nghèo khổ. Năm 1946, cụ từ giã quan trường, sống đời hưu nhàn, dành trọn tình yêu cho văn chương.

Cụ được xem là một trong những người đặt nền móng cho tiểu thuyết hiện đại Việt Nam, đồng thời được mệnh danh là "vua tiểu thuyết Nam Bộ" với hơn 100 tác phẩm như: Chúa tàu Kim Quy, Cay đắng mùi đời, Cha con nghĩa nặng, Hai khối tình…

Từ giã quan trường, nhà văn Hồ Biểu Chánh chuyển từ Gò Công lên Sài Gòn sinh sống tại quận Phú Nhuận cũ cho đến khi mất tại đây vào năm 1958.

Ông Trần Quốc Oai cho biết, trước khi mất, nhà văn Hồ Biểu Chánh đã mua khu đất này làm nơi an nghỉ cho những người trong họ tộc của mình. Ảnh: Hà Nguyễn

Ông Trần Quốc Oai (67 tuổi, cháu ngoại đời thứ tư của nhà văn Hồ Biểu Chánh) cho biết, những năm cuối đời, cố nhà văn đã chuẩn bị cho việc an nghỉ của mình. Khoảng những năm 1952-1954, cụ đến Gò Vấp tìm khu đất làm nơi đặt mộ.

Cụ mua lại khu đất rộng gần 7.000m2 và chia làm 3 phần, gồm: phần chôn cất người quá cố trong dòng họ, phần trồng hoa kiểng và phần để cất nhà quàn.

Năm 1958, cụ qua đời. Theo sở nguyện, con cháu đưa cụ về đây an nghỉ. Gần 1 năm sau, vợ cụ - cụ bà Đào Thị Nhự, qua đời và được đưa về nằm gần cụ ông.

Mộ phần cố nhà văn bằng đá hoa cương. Ảnh: Hà Nguyễn

Mộ phần nhà văn Hồ Biểu Chánh và vợ được ốp đá hoa cương, hướng về phía mặt trời mọc. Trên mỗi bia mộ khắc tên thật, ngày mất và hình ảnh người quá cố. Bên trên, hai mộ phần có mái che bằng bê tông kiên cố.

Riêng tại mộ phần cố nhà văn, ở mặt trên và hai bên thành mộ có khắc tên các tác phẩm nổi tiếng của cụ.

Loài hoa đặc biệt

Sinh thời, nhà văn Hồ Biểu Chánh sống giản dị, không lãng phí. Thế nên khi mất, mộ phần của cụ cũng không xa hoa, bề thế.

Điểm nhấn duy nhất tại đây có lẽ là gốc hoa nguyệt quế lớn và hàng mai tứ quý vươn cao, cành lá sum sê, bốn mùa hoa nở.

Gốc nguyệt quế nằm ở phía trước mộ phần vợ chồng cố nhà văn Hồ Biểu Chánh. Ảnh: Hà Nguyễn

Ông Oai cho biết, hàng cây này được gia đình trồng năm 1958. Trong đó, gốc nguyệt quế thân lớn, vỏ xù xì, ngọn vươn cao, tỏa bóng mát và rất sai hoa.

Mỗi tháng cây cho 2 đợt hoa. Khi nở, cây được phủ kín bởi những bông hoa có màu trắng tinh cùng hương thơm ngào ngạt.

Cây này được trồng từ ngày gia đình lập mộ cho cố nhà văn. Ảnh: Hà Nguyễn

Ông Oai kể: “Bà ngoại tôi là Hồ Văn Vân Anh (SN 1916), con gái thứ 5 của cụ Hồ Biểu Chánh. Bà là người gần gũi cha mình hơn cả. Bà kể, sinh thời, cụ Hồ Biểu Chánh yêu hoa cảnh.

Cụ đặc biệt thích hoa nguyệt quế. Khi còn làm quan, dù sống ở đâu, cụ cũng trồng một gốc nguyệt quế trong vườn nhà.

Vì vậy, khi cụ qua đời, gia đình trồng cây này ở khuôn viên mộ. Tính đến nay, cây đã gần 70 năm tuổi”.

Ông Oai ngồi dưới gốc cây nguyệt quế, loài hoa mà cố nhà văn yêu thích lúc sinh thời. Ảnh: Hà Nguyễn

Ngoài nguyệt quế, cụ Hồ Biểu Chánh cũng yêu thích hoa mai tứ quý hay còn gọi là nhị độ mai. Ông Oai chỉ nhớ, bà ngoại từng kể rằng, trước khi nhắm mắt, cố nhà văn dặn con cháu phải trồng đúng loài hoa mai tứ quý tại mộ phần của mình. Vì vậy, khi xây mộ, ngoài trồng gốc nguyệt quế, con cháu của cụ trồng thêm hàng mai tứ quý.

Ngoài gốc nguyệt quế, phía trước mộ còn trồng hàng mai tứ quý hàng chục năm tuổi. Ảnh: Hà Nguyễn

Hiện nay, hàng mai tứ quý vẫn còn, phát triển mạnh. Thân cây lớn hơn bắp chân người trưởng thành, vươn cao quá mái khu mộ. Tán cây sum sê, đan vào nhau như chiếc dù lớn che mát cho 2 ngôi mộ.

Không như gốc nguyệt quế, chỉ bung nở 2 lần trong tháng, hàng mai tứ quý gần như ngày nào cũng có hoa. Sau khi những cánh hoa màu vàng bung nở rồi rụng xuống, phần đài hoa sẽ chuyển sang màu đỏ ôm lấy nhụy trông như hoa mới.

Tán hàng mai tứ quý sum sê, đan vào nhau như chiếc dù lớn che mát cho 2 ngôi mộ. Ảnh: Hà Nguyễn

Ông Oai tâm sự: “Suốt gần 70 năm qua, chúng tôi chăm sóc, gìn giữ mộ phần và những gốc hoa này. Cũng như các tác phẩm văn học để đời của cụ, chúng tôi xem những gốc cây này như dấu tích, kỷ niệm nhắc nhớ về một nhà văn Nam Bộ nổi tiếng”.