Cấy mô giống cây trồng rất ưu việt: Vì sao có nhiều rào cản?

7 giờ trướcBài gốc

Tiến sĩ sinh học Bùi Trường Thọ - Phó giám đốc Trung Tâm Giống và Hoa - Kiểng - Ảnh: V.K.K

Trong chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững, công nghệ nuôi cấy mô đang được xem là nền tảng sản xuất giống chất lượng cao. Tại Vĩnh Long, Trung tâm Giống và Hoa kiểng đã ứng dụng kỹ thuật này cho nhiều loại cây trồng. Tuy nhiên, dù có nhiều ưu điểm vượt trội, cây giống cấy mô vẫn chưa được nông dân sử dụng rộng rãi. Phóng viên Một Thế Giới có cuộc trao đổi với Tiến sĩ sinh học Bùi Trường Thọ - Phó giám đốc Trung tâm Giống và Hoa – Kiểng thuộc Sở Nông nghiệp & Môi trường tỉnh Vĩnh Long xung quanh vấn đề này.

- Thưa ông, vì sao nuôi cấy mô được xem là giải pháp then chốt trong sản xuất giống hiện nay?

TS. Bùi Trường Thọ: Nuôi cấy mô là kỹ thuật nhân giống vô tính trong điều kiện vô trùng, cho phép tái sinh cây hoàn chỉnh từ một phần mô hoặc tế bào cây mẹ. Theo tài liệu chuyên đề “Nông nghiệp bền vững: Ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô sản xuất cây giống chất lượng cao”.

Công nghệ này giúp nhân nhanh số lượng lớn cây giống đồng đều, sạch bệnh và ổn định di truyền. Điểm mạnh lớn nhất là khả năng loại bỏ phần lớn virus, vi khuẩn và nấm bệnh thông qua nuôi cấy đỉnh sinh trưởng. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh nhiều giống cây truyền thống đang bị thoái hóa, nhiễm bệnh, làm giảm năng suất và tăng chi phí sản xuất.

Hoa chuông cấy mô - Ảnh: Bùi Trường Thọ

- So với phương pháp truyền thống như giâm, chiết, cây cấy mô có ưu thế gì nổi bật?

TS. Bùi Trường Thọ: Về ưu điểm có thể nhìn ở bốn khía cạnh:

Thứ nhất, hệ số nhân giống cao. Từ một mẫu ban đầu, phòng thí nghiệm có thể tạo ra hàng nghìn đến hàng triệu cây con trong thời gian ngắn.

Thứ hai, cây đồng đều về hình thái và sinh trưởng, rất phù hợp sản xuất quy mô lớn, cơ giới hóa, đáp ứng các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP.

Thứ ba, chủ động nguồn giống quanh năm, không phụ thuộc mùa vụ.

Thứ tư, giảm chi phí phòng trừ sâu bệnh về lâu dài do cây khỏe mạnh ngay từ đầu.

Tại Vĩnh Long, công nghệ này đã được áp dụng cho nhiều đối tượng như chuối, khóm, chanh dây, gừng, cúc, lan, dạ yến thảo, đinh lăng, lan kim tuyến… và cho thấy hiệu quả rõ rệt

Hoa chuông cấy mô của Trung tâm - Ảnh: V.K.K

- Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhà vườn vẫn chưa mạnh dạn chuyển sang dùng giống cấy mô. Vì sao?

TS. Bùi Trường Thọ: Nguyên nhân đầu tiên là giá thành. Cây giống cấy mô thường cao hơn từ 20–40% so với giống truyền thống. Ví dụ, một cây hoa cúc giâm cành có giá khoảng 1.200 đồng, trong khi cây cấy mô có thể từ 1.800–2.000 đồng. Với diện tích lớn, khoản chênh lệch ban đầu khá đáng kể.

Thứ hai là yêu cầu kỹ thuật. Cây cấy mô khi ra khỏi phòng thí nghiệm cần giai đoạn thuần dưỡng nghiêm ngặt về độ ẩm, ánh sáng và dinh dưỡng. Nếu chăm sóc không đúng quy trình, tỷ lệ hao hụt có thể tăng.

Thứ ba là tâm lý và thói quen. Nhiều hộ quen tự nhân giống, cảm thấy chủ động hơn và ít phụ thuộc vào đơn vị cung ứng.

Cúc mâm xôi nhân giống trên thị trường Tết - Ảnh: V.K.K

- Vậy nếu tính toán đầy đủ, cây cấy mô có thực sự “đắt” hơn?

TS. Bùi Trường Thọ: Nếu chỉ tính giá mua ban đầu thì đúng là cao hơn. Nhưng khi tính tổng chi phí sản xuất trên một chu kỳ, kết quả khác.

Cây sạch bệnh giúp giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật. Tỷ lệ sống cao hơn giúp giảm hao hụt. Độ đồng đều giúp thu hoạch tập trung, tiết kiệm công lao động. Một số mô hình tại địa phương cho thấy lợi nhuận tăng 15–30% so với sử dụng giống truyền thống.

Vấn đề là lợi ích này nằm ở cuối vụ, trong khi chi phí tăng lại xuất hiện ngay đầu vụ, nên nông dân có xu hướng cân nhắc ngắn hạn.

- Ngoài giá và kỹ thuật, còn thách thức nào khác?

TS. Bùi Trường Thọ: Có ba thách thức lớn.

Thứ nhất, chi phí đầu tư phòng thí nghiệm, thiết bị và hệ thống vô trùng rất cao, khiến số cơ sở đủ năng lực sản xuất chưa nhiều.

Thứ hai, thiếu nhân lực chuyên sâu về công nghệ sinh học ở cấp cơ sở.

Thứ ba, hệ thống phân phối và hỗ trợ kỹ thuật sau bán giống chưa đồng bộ, làm giảm niềm tin của người trồng nếu gặp sự cố ban đầu.

Dạ yến thảo cấy mô - Ảnh: Bùi Trường Thọ

- Theo Tiến sĩ, giải pháp nào để thúc đẩy sử dụng cây giống cấy mô?

TS. Bùi Trường Thọ: Cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Một là tăng cường mô hình trình diễn thực tế, công khai so sánh năng suất, chi phí và lợi nhuận giữa hai phương pháp.

Hai là hỗ trợ một phần chi phí giống trong giai đoạn chuyển đổi, nhất là vùng sản xuất tập trung.

Ba là đẩy mạnh liên kết “bốn nhà” – Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, nông dân – để hình thành chuỗi giá trị giống bền vững.

Bốn là gắn nuôi cấy mô với chuyển đổi số: truy xuất nguồn gốc cây giống, quản lý chất lượng, dự báo nhu cầu thị trường. Khi thị trường yêu cầu minh bạch và đồng đều, cây cấy mô sẽ có lợi thế cạnh tranh rõ rệt.

- Tiến sĩ đánh giá vai trò của công nghệ này trong phát triển nông nghiệp bền vững thế nào?

TS. Bùi Trường Thọ: Nuôi cấy mô không chỉ là kỹ thuật nhân giống mà là động lực khoa học – công nghệ. Nó góp phần nâng cao năng suất, giảm ô nhiễm môi trường do giảm sử dụng hóa chất, bảo tồn nguồn gen và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu

Nếu tháo gỡ được rào cản về vốn, nhân lực và nhận thức, đồng thời tăng cường liên kết chuỗi và chuyển đổi số, công nghệ nuôi cấy mô sẽ trở thành trụ cột trong phát triển nông nghiệp công nghệ cao tại Vĩnh Long.

Bài toán không nằm ở việc công nghệ có hiệu quả hay không, mà ở cách tổ chức sản xuất và thay đổi tư duy. Khi lợi ích dài hạn được nhìn nhận đầy đủ, cây giống cấy mô sẽ không còn là lựa chọn thử nghiệm, mà trở thành nền tảng cho một nền nông nghiệp hiện đại, bền vững.

- Xin cảm ơn Tiến sĩ.

Văn Kim Khanh

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/cay-mo-giong-cay-trong-rat-uu-viet-vi-sao-co-nhieu-rao-can-246997.html