Việt Nam đang thận trọng tích cực
Thưa ông, những ngày gần đây, cộng đồng đang bàn luận nhiều về các dự thảo thông tư của Bộ Tài chính hướng dẫn về giao dịch tài sản số, bao gồm các vấn đề như thuế, kế toán và chế tài xử phạt. Với tư cách là người đứng đầu G98, ông đón nhận những thông tin này như thế nào?
Ông Lê Thanh: Tôi đã nghiên cứu rất kỹ các tài liệu này. Để đánh giá một cách khách quan, trước hết chúng ta cần hiểu đúng tinh thần của Bộ Tài chính và Chính phủ. Tôi gọi đây là sự “thận trọng tích cực”.
Hãy nhìn lại lịch sử phát triển của sản phẩm ví điện tử tại Việt Nam. Ngày đầu mới xuất hiện, cơ quan quản lý cũng tiếp cận rất thận trọng, đưa ra nhiều quy định kiểm soát chặt chẽ. Nhưng sau một thời gian vận hành, khi khung pháp lý hoàn thiện, chúng ta thấy ví điện tử đã bùng nổ và trở thành một phần không thể thiếu của nền kinh tế số.
Chúng ta thấy rằng tài sản số cũng đang đi trên con đường tương tự, nên nhiều khả năng trong tương lai sẽ phổ biến và bùng nổ như vậy. Việc Bộ Tài chính đưa ra các dự thảo về thuế hay xử phạt không phải là rào cản để “siết” thị trường, mà là những viên gạch đầu tiên để quản lý nó. Khi đã quản lý được, Nhà nước mới có thể yên tâm mở cửa cho tư nhân tham gia, miễn là đem lại lợi ích cho nền kinh tế. Tốc độ ban hành các văn bản hướng dẫn sau khi Luật có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 là một điểm sáng đáng ghi nhận.
Một trong những điểm được cộng đồng nhà đầu tư quan tâm là mức xử phạt hành chính đối với cá nhân vi phạm, với khung cao nhất khoảng 20 triệu đồng. Nhiều ý kiến cho rằng con số này quá nhỏ bé so với quy mô hàng tỷ USD của thị trường, liệu có đủ sức răn đe?
Ông Lê Thanh: Đây là một câu hỏi thú vị và cần được đặt trong một hệ quy chiếu cụ thể. Chúng ta không thể chỉ nhìn vào những con số vốn hóa khổng lồ trên báo chí để đánh giá.
Các báo cáo quốc tế về người dùng Việt Nam cho thấy phần lớn số tiền trong tài khoản cá nhân chỉ dao động trong khoảng từ 1.000 đến 5.000 USD. Như vậy, mức phạt 20 triệu đồng chiếm một tỷ trọng lớn trong tổng danh mục đầu tư của họ. Theo tôi, đây là rào cản đủ lớn để định hướng hành vi tuân thủ. Mọi quy định đều cần thời gian đi vào thực tiễn để điều chỉnh, và tôi tin sự khởi đầu này là hợp lý.
Ông Lê Thanh, CEO G98 và nhà đồng sáng lập Ninety Eight. Ảnh: Hoàng Anh
Còn về thuế thu nhập cá nhân dự kiến áp dụng ở mức 0,1% trên giao dịch bán, ông đánh giá sao về con số này?
Ông Lê Thanh: Nếu so sánh với các thị trường tài sản số khác trên thế giới, mức thuế 0,1% là một mức “dễ chịu” và có thể được cộng đồng chấp nhận.
Chúng ta cần nhớ rằng, tài sản số được phân loại là “tài sản rủi ro”. Đầu tư vào lĩnh vực này mặc định mang rủi ro cao và phí giao dịch trên các sàn quốc tế thường không hề rẻ. Ở Mỹ, sàn Coinbase thậm chí thu phí tới 1% trên mỗi giao dịch. Hay tại Hàn Quốc, các sàn được cấp phép như Upbit, Bithumb cũng có biểu phí cao hơn con số 0,1% rất nhiều.
Tất nhiên, tính hợp lý sẽ còn phụ thuộc vào phí dịch vụ của các sàn giao dịch nội địa sắp tới. Nhưng tôi tin rằng với mức thuế này, Việt Nam đang thể hiện thái độ cởi mở, khuyến khích dòng tiền đi vào kênh chính thống.
Điểm nóng của tài sản số
Dễ thấy, một hệ sinh thái tài chính không chỉ có mỗi sàn giao dịch. Theo ông, chúng ta đang thiếu những mảnh ghép nào để thị trường tài sản số vận hành ổn định trong giai đoạn thí điểm này?
Ông Lê Thanh: Tôi từng nhấn mạnh, sàn giao dịch chỉ là bề nổi của tài sản số. Để thị trường hoạt động, chúng ta cần giải quyết hai bài toán quan trọng là thanh khoản và các dịch vụ vệ tinh.
Thứ nhất là thanh khoản. Nếu thị trường Việt Nam không liên thông thanh khoản với quốc tế, nhà đầu tư trong nước sẽ phải mua tài sản với giá đắt hơn. Điều này tạo ra sự bất “cân đối” cho nhà đầu tư trong nước. Vì vậy, chúng ta cần có cơ chế rõ ràng cho các nhà cung cấp thanh khoản.
Thứ hai là các dịch vụ vệ tinh như: tư vấn, môi giới và quan trọng nhất là “lưu ký”. Thực tế là hiện tại, chúng ta chưa có hướng dẫn cụ thể cho các hoạt động này.
Lưu ký có vẻ là vấn đề đang khiến nhiều nhà đầu tư lo ngại nhất, đặc biệt là những người nắm giữ tài sản lớn. Họ sợ rủi ro bảo mật khi trao tài sản cho bên thứ ba. Ông nhìn nhận thế nào về “điểm nóng” này?
Ông Lê Thanh: Chính xác, đây chắc chắn sẽ là điểm nóng nhất. Đặc thù của tài sản số là người sở hữu lâu năm thường muốn tự mình kiểm soát tài sản hơn là giao cho một bên thứ ba.
Tuy nhiên, để thị trường được định chế hóa, chúng ta cần dịch vụ lưu ký chuyên nghiệp. Nhìn sang kinh nghiệm quốc tế như ở Mỹ, đơn vị lưu ký thường phải tách biệt hoàn toàn với sàn giao dịch và phải có dịch vụ bảo hiểm đi kèm. Sàn chỉ là nơi khớp lệnh, còn tài sản nằm ở một đơn vị lưu ký độc lập. Nếu sàn gặp sự cố, tài sản của người dùng vẫn an toàn.
Tại Việt Nam, chúng ta cần cơ chế cho phép nhiều đơn vị lưu ký cùng hoạt động để tạo sự cạnh tranh về chất lượng bảo mật và phí dịch vụ. Đồng thời, cũng cần có không gian cho dịch vụ “phi lưu ký”, phục vụ những nhà đầu tư chỉ muốn mua và nắm giữ dài hạn trên ví cá nhân.
Vậy G98 có tham gia vào mảng sàn giao dịch hay môi giới không, thưa ông?
Ông Lê Thanh: Tại thời điểm này, G98 không có kế hoạch mở sàn giao dịch. Chúng tôi định vị mình là “người bạn đồng hành”, là đối tác tin cậy của tất cả các sàn giao dịch tại Việt Nam. Vai trò của G98 là xây dựng nền tảng kiến thức, công cụ và kết nối cộng đồng.
Ông Lê Thanh tin rằng, tài sản số tại Việt Nam sẽ phổ biến như ví điện tử. Ảnh: Hoàng Anh
Một thế hệ khác biệt
Ông nhắc đến vai trò xây dựng cộng đồng. So với các kênh đầu tư truyền thống như chứng khoán hay bất động sản, cộng đồng đầu tư tài sản số tại Việt Nam có gì khác biệt, thưa ông?
Ông Lê Thanh: Sự khác biệt nằm ở ba yếu tố: nhân khẩu học, khả năng tiếp cận và tư duy toàn cầu.
Về nhân khẩu học, nhà đầu tư tài sản số tại Việt Nam rất trẻ. Họ là thế hệ Gen Z, thậm chí là Gen Alpha, những người sinh ra và lớn lên trong môi trường số. Với họ, việc sở hữu một tài sản vô hình trên internet là điều hết sức tự nhiên.
Về khả năng tiếp cận, đây là cuộc cách mạng lớn nhất. Nếu muốn đầu tư bất động sản, bạn cần vài tỷ đồng. Muốn mua vàng, bạn cần vài chục triệu. Nhưng với tài sản số, nhờ đặc tính có thể chia nhỏ, một bạn sinh viên với 50.000 hay 100.000 đồng cũng có thể bắt đầu đầu tư. Điều này đa dạng hóa cơ hội đầu tư tài chính.
Về tư duy, đây là lớp tài sản toàn cầu. Một bạn trẻ ở Việt Nam đang giao dịch cùng một mã tài sản với một nhà đầu tư tại New York hay London. Tính kết nối này tạo ra một thế hệ nhà đầu tư có tư duy mở, nhạy bén với thế giới.
Nhưng thưa ông, thị trường hiện tại đang ở giai đoạn giá cả sụt giảm, thanh khoản ảm đạm. Tại sao Việt Nam lại chọn thời điểm này để thí điểm? Liệu bước đi này có đúng nhịp?
Ông Lê Thanh: Ngược lại, tôi cho rằng đây là “thời điểm vàng”. Khi thị trường đang tăng trưởng nóng (FOMO), người ta lao vào vì lòng tham, rủi ro rất cao. Mở cửa thí điểm lúc đó dễ dẫn đến hệ lụy xã hội.
Ngược lại, trong giai đoạn trầm lắng như hiện nay, những người ở lại là những người nghiêm túc. Nhà đầu tư mới gia nhập lúc này sẽ có tâm thế bình tĩnh hơn, rủi ro thấp hơn. Đây là lúc tốt nhất để xây dựng hạ tầng và giáo dục kiến thức.
Ông hình dung thế nào về tương lai của tài sản số tại Việt Nam?
Ông Lê Thanh: Tôi hay dùng hình ảnh của bong bóng Dot-com năm 2000 để so sánh. Khi bong bóng nổ, nhiều công ty biến mất, nhưng Internet không chết. Sau đó 10 năm, Internet quay trở lại mạnh mẽ, len lỏi vào mọi ngóc ngách cuộc sống.
Tương lai của tài sản số cũng vậy. Sẽ đến lúc, khái niệm “blockchain” hay “tài sản số” không còn được nhắc đến như một từ khóa thời thượng. Nó sẽ chìm xuống, trở thành hạ tầng ngầm. Mọi người sẽ sử dụng tài sản số, giao dịch, tích trữ nó một cách tự nhiên như cách chúng ta dùng ứng dụng ngân hàng ngày nay.
Xin cảm ơn ông!
Việt Hưng