Năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là năm đầu thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030 và kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030.
Theo báo cáo của Bộ Tài chính, năm 2026, tổng kế hoạch đầu tư vốn ngân sách Nhà nước được Quốc hội giao là 1,08 triệu tỷ đồng, cao nhất từ trước đến nay. Thủ tướng Chính phủ đã giao chi tiết cho các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương là 1 triệu tỷ đồng.
Để đạt được mục tiêu giải ngân, ngay từ đầu năm, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã tập trung chỉ đạo rất quyết liệt và dành rất nhiều thời gian, nguồn lực cho việc chỉ đạo đẩy mạnh thực hiện kế hoạch đầu tư công.
Đường song hành dự án đường Vành đai 4 - vùng Thủ đô, đoạn qua xã Hoài Đức, Hà Nội. Ảnh: VH
Báo cáo mới nhất của Bộ Tài chính cho biết, tính đến hết tháng 4-2026, các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương đã phân bổ, giao kế hoạch đầu tư vốn năm 2026 chi tiết cho danh mục nhiệm vụ, dự án là 980.550,8 tỷ đồng. Nếu không tính kế hoạch vốn cân đối ngân sách địa phương các địa phương giao tăng (13.325,9 tỷ đồng), tổng số vốn đã phân bổ chi tiết là 967.224,93 tỷ đồng, đạt 95,44% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao. Số vốn chưa phân bổ chi tiết là 46.218 tỷ đồng của 14 bộ, cơ quan Trung ương và 17 địa phương (chiếm khoảng 4,56% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao).
Tính đến hết ngày 30-4-2026, số giải ngân đạt 144.282,9 tỷ đồng, đạt 14,2% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, trong đó, vốn ngân sách trung ương là 38.802,5 tỷ đồng, đạt 10,7%; vốn ngân sách địa phương là 105.480,4 tỷ đồng, đạt 16,2%.
Nguyên nhân ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân đã được các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương nhận diện, gồm: Khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng liên quan đến việc xác định nguồn gốc đất, đơn giá, phương án đền bù, chưa thể triển khai thi công theo kế hoạch; tình trạng thiếu nguồn cung vật liệu xây dựng vẫn còn tiếp diễn, giá nguyên vật liệu tăng cao so với dự toán được duyệt, làm phát sinh chênh lệch chi phí, dẫn đến phải điều chỉnh hợp đồng.
Đồng thời, việc lập kế hoạch chưa sát với nhu cầu và khả năng thực hiện, chất lượng chuẩn bị đầu tư các dự án chưa tốt dẫn tới phải điều chỉnh dự án hoặc đề xuất hoàn trả kế hoạch vốn, làm chậm tiến độ triển khai.
Bên cạnh đó, thời điểm những tháng đầu năm, các chủ đầu tư thường đang tập trung thực hiện các bước thiết kế, lập, thẩm định, phê duyệt dự toán và tổ chức lựa chọn nhà thầu, do đó, khối lượng nghiệm thu, thanh toán phát sinh chưa nhiều. Ngoài ra, năng lực, trách nhiệm của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu vẫn còn hạn chế, chưa chủ động, thiếu quyết liệt trong tổ chức thi công…
Theo Bộ Tài chính, để thúc đẩy giải ngân đầu tư công, các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương cần khẩn trương thực hiện phân bổ kế hoạch vốn năm 2026 đã được giao nhưng chưa phân bổ chi tiết cho các nhiệm vụ, dự án; đến hết ngày 10-5-2026, cơ quan, địa phương nào chưa phân bổ thì báo cáo rõ lý do, nguyên nhân, trách nhiệm tập thể, cá nhân, gửi Bộ Tài chính trước ngày 15-5-2026 để tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xử lý số vốn chưa phân bổ chi tiết theo quy định.
Đồng thời, phát huy mạnh mẽ vai trò của người đứng đầu các bộ, cơ quan, người đứng đầu cấp ủy, chính quyền địa phương, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc theo thẩm quyền.
Về giải phóng mặt bằng và nguyên vật liệu, cần thực hiện theo đúng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 25/CĐ-TTg; Công điện số 28/CĐ-TTg về các giải pháp quản lý, điều hành, kiểm soát giá nguyên vật liệu xây dựng và tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng.
Các đơn vị cũng cần khắc phục tồn tại trong công tác cán bộ, siết chặt kỷ luật, kỷ cương, xử lý nghiêm các chủ đầu tư, ban quản lý dự án, tổ chức, cá nhân cố tình gây khó khăn, cản trở, thiếu trách nhiệm. Có giải pháp sắp xếp, bố trí cán bộ đáp ứng yêu cầu quản lý và triển khai các dự án tại các xã, phường, nhất là đối với các địa bàn vùng sâu, vùng xa.
Ngoài ra, các đơn vị, địa phương cũng cần triển khai nhập đầy đủ dữ liệu số về tình hình giải ngân vốn đầu tư công trên hệ thống thông tin của Bộ Tài chính theo đúng hướng dẫn và thời gian quy định về cung cấp thông tin, xử lý dữ liệu về các chỉ số giải ngân vốn đầu tư công để triển khai bộ công cụ KPI theo dõi, đánh giá giải ngân vốn đầu tư công.
Nói với báo chí về việc thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công trong thời gian tới, ông Trịnh Đức Trọng, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng (Bộ Tài chính) cho biết, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục công khai tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công định kỳ hàng tuần, hàng tháng, hàng quý đối với từng bộ, cơ quan trung ương và địa phương.
Đồng thời, xây dựng phương án, tiêu chí chấm điểm KPI về thực hiện nhiệm vụ giải ngân đầu tư công của các bộ, cơ quan trung ương, địa phương. Dự kiến, bộ chỉ tiêu đánh giá KPI trên hệ thống sẽ bao gồm các chỉ số đánh giá về số phân bổ chi tiết, số giao kế hoạch, số thực hiện giải ngân… qua đó, thể hiện khả năng giải ngân, sự chuẩn bị, quyết liệt trong chỉ đạo giải ngân của từng bộ, ngành, địa phương.
Theo ông Trọng, Bộ Tài chính cũng sẽ tiếp tục chủ động theo dõi, tổng hợp đánh giá tình hình thực hiện các dự án, các khó khăn vướng mắc trong công tác phân bổ vốn của các bộ, cơ quan và địa phương để kịp thời báo cáo cấp thẩm quyền phương án điều chuyển vốn phù hợp, tránh lãng phí, đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn vốn.
Các bộ, ngành, địa phương cần chủ động rà soát các dự án, chỉ phân bổ vốn cho các dự án cần thiết, đủ điều kiện, đã nghiên cứu kỹ lưỡng công tác chuẩn bị đầu tư để đủ khả năng hấp thụ vốn ngay sau khi được giao vốn kế hoạch, tránh tình trạng “vốn chờ dự án” hoặc “giữ chỗ”, ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân.
Ông Trọng cho biết, hiện nay, việc điều chỉnh kế hoạch đầu tư công đã được quy định chặt chẽ, linh hoạt theo hướng phân cấp phân quyền mạnh mẽ, rút ngắn quy trình. Trong đó, Chính phủ quyết định điều chỉnh kế hoạch đầu tư công hàng năm vốn ngân sách trung ương trong trường hợp không vượt tổng chi ngân sách Trung ương của cả nước đã được Quốc hội quyết định; người đứng đầu bộ, cơ quan Trung ương, UBND cấp tỉnh quyết định điều chỉnh kế hoạch đầu tư công trung hạn và hàng năm vốn ngân sách trung ương do cấp mình quản lý trong trường hợp không thay đổi tổng mức vốn trung hạn và hàng năm đã được cấp có thẩm quyền quyết định.
Theo đại diện Bộ Tài chính, cơ chế đã thông thoáng, phân cấp triệt để, điều quan trọng là đưa cơ chế vào thực tiễn thông qua sự phối hợp nhịp nhàng giữa các bộ, ngành, địa phương. Để luân chuyển linh hoạt, kịp thời dòng vốn, đẩy nhanh tiến độ giải ngân, các bộ, cơ quan và địa phương cần chủ động rà soát, đánh giá, nhận diện khả năng giải ngân của từng dự án và chủ động điều chuyển vốn trong tổng số vốn đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
Trường hợp bộ, cơ quan, địa phương nhận thấy không thể hấp thụ được vốn đầu tư công cần sớm dự báo và có phương án chuẩn bị gửi về Bộ Tài chính để tổng hợp, cân đối, sớm có phương án điều chỉnh linh hoạt trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.
Hậu Lộc