Chất tạo ngọt được coi là an toàn nay bị nghi liên quan đột quỵ

5 giờ trướcBài gốc

Một nghiên cứu mới tiết lộ cách erythritol, có trong nhiều sản phẩm không đường, có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ bằng cách làm thay đổi các tế bào mạch máu não. Ảnh: Neuroscience News

Erythritol - chất tạo ngọt phổ biến trong các sản phẩm “không đường”, đồ ăn kiêng và thực phẩm dành cho người theo chế độ keto - từ lâu được xem là lựa chọn thay thế đường tương đối an toàn. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới đang làm dấy lên lo ngại rằng hợp chất này có thể tác động tiêu cực tới hàng rào máu - não, cấu trúc bảo vệ then chốt của hệ thần kinh trung ương, từ đó liên quan tới nguy cơ tim mạch và đột quỵ.

Tác động lên “hệ thống an ninh” của não

Nghiên cứu do các nhà khoa học tại Đại học Colorado thực hiện cho thấy, erythritol có thể gây tổn thương các tế bào cấu thành hàng rào máu - não (blood-brain barrier - BBB). Đây là lớp bảo vệ đặc biệt, hoạt động như một hệ thống kiểm soát an ninh, cho phép các chất dinh dưỡng cần thiết đi vào não, đồng thời ngăn chặn độc tố và tác nhân gây hại từ máu.

Trong thí nghiệm, các nhà nghiên cứu cho tế bào BBB tiếp xúc với nồng độ erythritol tương đương mức có thể xuất hiện trong máu sau khi tiêu thụ một loại nước giải khát có sử dụng chất tạo ngọt này. Kết quả cho thấy một chuỗi phản ứng gây hại cho tế bào, làm suy giảm chức năng bảo vệ của hàng rào máu - não.

Erythritol có trong các sản phẩm “không đường”, đồ ăn kiêng và thực phẩm dành cho người theo chế độ keto. Ảnh: Getty Images

Một trong những cơ chế được ghi nhận là hiện tượng stress oxy hóa. Erythritol làm gia tăng các phân tử phản ứng mạnh (gốc tự do) trong tế bào, đồng thời làm suy yếu hệ thống chống oxy hóa tự nhiên của cơ thể. Tác động “kép” này khiến tế bào khó duy trì hoạt động bình thường, thậm chí có trường hợp bị chết.

Rối loạn điều hòa mạch máu

Không chỉ ảnh hưởng tới hàng rào bảo vệ não, erythritol còn được ghi nhận làm rối loạn khả năng điều hòa lưu lượng máu của mạch máu.

Ở trạng thái bình thường, mạch máu có khả năng giãn ra khi cơ thể cần nhiều máu hơn, như lúc vận động, và co lại khi nhu cầu giảm. Cơ chế này phụ thuộc vào sự cân bằng giữa hai phân tử quan trọng: nitric oxide (giúp giãn mạch) và endothelin-1 (gây co mạch).

Không chỉ ảnh hưởng tới hàng rào bảo vệ não, erythritol còn được ghi nhận làm rối loạn khả năng điều hòa lưu lượng máu của mạch máu.

Nghiên cứu cho thấy erythritol làm giảm sản xuất nitric oxide, đồng thời làm tăng endothelin-1. Sự mất cân bằng này có thể khiến mạch máu duy trì trạng thái co thắt kéo dài, làm giảm cung cấp oxy và dưỡng chất cho não. Đây là một trong những dấu hiệu liên quan tới đột quỵ thiếu máu não cục bộ - loại đột quỵ phổ biến do cục máu đông làm tắc mạch.

Ảnh hưởng tới cơ chế “tự phá cục máu đông”

Một phát hiện khác được cho là đáng chú ý là tác động của erythritol lên cơ chế chống đông tự nhiên của cơ thể. Bình thường, khi cục máu đông hình thành, các tế bào sẽ giải phóng chất hoạt hóa plasminogen mô (tPA) để làm tan cục máu đông, hạn chế nguy cơ tắc mạch kéo dài.

Trong thí nghiệm, erythritol được ghi nhận làm suy giảm cơ chế này, đồng nghĩa với việc cục máu đông có thể tồn tại lâu hơn và làm tăng nguy cơ biến cố mạch máu.

Phù hợp với các quan sát trên người

Các phát hiện trong phòng thí nghiệm tương đồng với một số nghiên cứu quan sát quy mô lớn trước đây trên người. Những nghiên cứu này cho thấy người có mức erythritol trong máu cao hơn có nguy cơ mắc bệnh tim mạch, bao gồm nhồi máu cơ tim và đột quỵ, cao hơn đáng kể. Một nghiên cứu theo dõi hàng nghìn người tham gia thậm chí ghi nhận nhóm có nồng độ erythritol cao nhất có nguy cơ gặp biến cố tim mạch nghiêm trọng gần gấp đôi.

Erythritol được ngành công nghiệp thực phẩm ưa chuộng vì tính chất gần giống đường. Ảnh: Getty Images

Tuy vậy, các nhà khoa học cũng nhấn mạnh hạn chế của nghiên cứu hiện tại. Thí nghiệm được thực hiện trên tế bào nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, không phải trên mạch máu hoàn chỉnh trong cơ thể người. Do đó, cần các mô hình phức tạp hơn, chẳng hạn hệ thống “mạch máu trên chip”, để xác nhận mức độ ảnh hưởng trong điều kiện sinh lý thực tế.

Vị trí “đặc biệt” của erythritol

Erythritol thuộc nhóm rượu đường (sugar alcohol), là hợp chất tự nhiên và cơ thể con người cũng tạo ra một lượng nhỏ. Nhờ đặc điểm này, nó không bị xếp chung với các chất tạo ngọt nhân tạo như aspartame hay sucralose trong một số khuyến nghị gần đây của Tổ chức Y tế Thế giới về hạn chế dùng chất tạo ngọt để kiểm soát cân nặng.

Ngoài ra, erythritol được ngành công nghiệp thực phẩm ưa chuộng vì tính chất gần giống đường. Nó chỉ ngọt bằng khoảng 80% đường, giúp dễ sử dụng trong chế biến mà không tạo vị ngọt gắt như một số chất thay thế khác. Hiện hợp chất này có mặt trong hàng nghìn sản phẩm, đặc biệt là thực phẩm “sugar-free” và “keto-friendly”.

Các cơ quan quản lý như Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA) và Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) vẫn coi erythritol là an toàn khi sử dụng trong giới hạn cho phép. Tuy nhiên, nghiên cứu mới bổ sung thêm bằng chứng cho thấy ngay cả các chất thay thế đường được xem là “tự nhiên” cũng có thể tiềm ẩn rủi ro chưa được nhận diện đầy đủ.

Bài toán đánh đổi

Đối với người tiêu dùng, vấn đề đặt ra là sự đánh đổi giữa lợi ích và nguy cơ. Erythritol có thể hỗ trợ giảm lượng calo, hạn chế tăng đường huyết và góp phần kiểm soát cân nặng - những yếu tố quan trọng trong phòng ngừa béo phì và tiểu đường.

Đối với người tiêu dùng, vấn đề đặt ra là sự đánh đổi giữa lợi ích và nguy cơ. Ảnh: Canvas

Song nếu việc sử dụng thường xuyên ảnh hưởng tới hàng rào máu - não và làm tăng nguy cơ tim mạch, lợi ích đó có thể đi kèm cái giá dài hạn. Nghiên cứu cũng phản ánh thách thức chung của khoa học dinh dưỡng hiện đại: đánh giá đầy đủ tác động lâu dài của các phụ gia thực phẩm mới nhưng đã nhanh chóng trở nên phổ biến.

Trong bối cảnh bằng chứng khoa học tiếp tục được bổ sung, các chuyên gia cho rằng cách tiếp cận thận trọng: sử dụng chất tạo ngọt ở mức vừa phải và duy trì chế độ ăn cân bằng, ít thực phẩm chế biến vẫn là lựa chọn an toàn hơn trong bảo vệ sức khỏe tim mạch và não bộ.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/chat-tao-ngot-duoc-coi-la-an-toan-nay-bi-nghi-lien-quan-dot-quy-10406824.html