Châu Á cần cảnh giác về bão lũ và mưa lớn bất thường trong năm 2026

13 giờ trướcBài gốc

Bão lũ và mưa lớn gia tăng mạnh ở châu Á trong bối cảnh biến đổi khí hậu và hiện tượng nóng lên toàn cầu. Thế giới, trong đó có châu Á, cần đẩy mạnh cuộc chiến chống biến đổi khí hậu cũng như phương án thích ứng với tình hình mới, vì lẽ sinh tồn của chính mình.

Lũ lụt bất thường ở châu Á năm 2025

Một số quốc gia Nam Á và Đông Nam Á đã chứng kiến những trận lũ lụt với tàn phá mạnh vào tháng 11 và tháng 12/2025, gây ra thiệt hại nặng nề về người, tình trạng thay đổi chỗ ở trên diện rộng và thiệt hại nghiêm trọng về cơ sở hạ tầng - những yếu tố làm căng thẳng nền kinh tế quốc gia và hệ thống ứng phó thảm họa.

Hậu quả lũ lụt ở Indonesia tháng 12/2025. Ảnh: Reuters.

Tại Sri Lanka, Indonesia, Thái Lan, Malaysia, Philippines và Việt Nam, tình trạng gió mùa và bão nhiệt đới liên tiếp, thường xuyên và dữ dội bất thường đã gây ra những tác động thảm khốc, khiến hơn 1.600 người thiệt mạng ở các khu vực bị ảnh hưởng. Những tháng đó cũng chứng kiến sự hình thành hiếm hoi của các cơn bão Ditwah và Senyar ở những vùng thường tĩnh lặng, trong đó Senyar đánh dấu cơn bão đầu tiên hình thành ở eo biển Malacca trong 135 năm.

Sự tàn phá trên diện rộng

Một đợt gió mùa đông bắc thất thường (một hệ thống gió theo mùa di chuyển qua Đông Nam Á và mang mưa đến khu vực cũng như đông nam Ấn Độ và Sri Lanka) đã được tăng cường bởi một số cơn bão xảy ra trùng với nó, mang đến mưa xối xả và những trận lũ lụt lớn cho Nam Á và Đông Nam Á. Indonesia chịu ảnh hưởng nặng nề, ước tính 1,5 triệu người bị ảnh hưởng, 570.000 người phải di dời và khoảng 700 người thiệt mạng.

Việt Nam chịu ảnh hưởng của các cơn bão đổ bộ từ tháng 9 đến tháng 11 - Ragasa, Bualoi, Matmo và Kalmaegi - mỗi cơn bão lại gây thêm thiệt hại cho cơn bão trước đó. Điều kiện thời tiết do cơn bão Ditwah gây ra đã ảnh hưởng đến hơn 1 triệu người ở quốc gia Nam Á Sri Lanka - nơi khoảng 15.000 ngôi nhà bị phá hủy và khoảng 500 người thiệt mạng.

Lũ lụt kèm sạt lở đất ở Thái Lan đã gây ra ít nhất 160 trường hợp tử vong và khiến khoảng 2 triệu người phải di dời. Philippines hứng chịu nhiều cơn bão và siêu bão, bắt đầu với siêu bão Ragasa vào tháng 9. Thiệt hại từ cơn bão đó vẫn chưa được khắc phục hoàn toàn khi bão Kalmaegi và siêu bão Fung-wong đổ bộ vào quốc đảo này cách nhau khoảng 5 ngày vào đầu tháng 11. Khoảng 265 người đã thiệt mạng do mưa lớn, gió mạnh và các hiểm họa khác ảnh hưởng đến các cộng đồng trên khắp cả nước.

Xoáy thuận, bão xoáy và bão nhiệt đới

Bão nhiệt đới và xoáy thuận ở vùng biển Tây Bắc Thái Bình Dương, Biển Đông và Ấn Độ Dương đã xảy ra một cách thường xuyên và dữ dội trong quý cuối cùng của năm 2025. Bên cạnh loạt bão nhiệt đới tấn công Philippines và Việt Nam từ tháng 9 đến tháng 10 thì tháng 11 tiếp tục là mùa bão hoạt động mạnh.

Bão xoáy Ditwah hình thành như một vùng áp thấp nhiệt đới ở phía nam Sri Lanka vào ngày 24/11/2025. Đồng thời với thang đo bão của Cục Khí tượng Ấn Độ được sử dụng trong khu vực, hệ thống này đã được xếp loại là bão xoáy vào ngày 27/11/2025. Tốc độ gió duy trì tối đa của cơn bão dao động khoảng 65km/h, một tốc độ gió vừa phải đối với một cơn bão xoáy, nhưng nó đã trở thành một trong những thảm họa thiên nhiên tàn khốc nhất trong lịch sử quốc đảo này. Vùng biển xung quanh Sri Lanka hiếm khi tạo ra các cơn bão xoáy có quy mô cần thiết để hình thành bão nhiệt đới, vì vậy hệ thống ứng phó thảm họa của nước này không được trang bị để giảm thiểu tác động của nhưng cơn bão lớn như Ditwah.

Một hệ thống áp thấp hình thành ở Philippines vào ngày 24/11/2025 và di chuyển về phía tây. Theo hệ thống phân loại bão được các cơ quan giám sát thời tiết trong khu vực ghi nhận, hệ thống này mạnh lên thành bão vào tối 26/11/2025 trên vùng Biển Đông. Hệ thống này, được đặt tên là Koto, tiếp tục tương tác với điều kiện gió mùa địa phương và với một hệ thống xoáy thuận ở phía Tây Nam cho đến khi tan biến trên vùng biển nằm về phía Đông của Việt Nam vào ngày 3/12/2025.

Vào ngày 25/11/2025, một hệ thống áp thấp hình thành ở eo biển Malacca mạnh lên thành áp thấp sâu và bất ngờ mạnh lên thành bão xoáy thuận vào ngày hôm sau mặc dù nằm cách xích đạo chưa đến 5 độ vĩ độ bắc, một phạm vi địa lý thường không thuận lợi cho sự hình thành xoáy thuận. Điều này khiến hệ thống này, được đặt tên là Senyar, trở thành cơn bão xoáy thuận được đặt tên đầu tiên ở eo biển Malacca trong 135 năm.

Mặc dù là một hệ thống xoáy thuận yếu, Senyar vẫn gây ra lũ lụt nghiêm trọng ở Indonesia và khiến hơn 400 người thiệt mạng khi nó di chuyển theo hướng từ đông sang tây qua phía bắc Sumatra và di chuyển về phía đông như một áp thấp sâu. Hệ thống này đã tương tác với hệ thống Ditwah ở giai đoạn đầu hành trình và với bão Koto ở Biển Đông vào cuối hành trình. Sự tương tác giữa gió rìa ngoài của các hệ thống này đã gây ra những bất thường về thời tiết trên diện rộng, làm trầm trọng thêm tình trạng gió mùa đông bắc thất thường ở Nam và Đông Nam Á.

Nguyên nhân hiện tượng cực đoan và bất thường về khí hậu

Hoạt động lũ lụt và bão tố bất thường vào tháng 11/2025 xảy ra trong bối cảnh các bất thường về khí hậu trên khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Sự gia tăng liên tục của nhiệt độ trên toàn thế giới do hiện tượng nóng lên toàn cầu đã tạo nên bối cảnh nền cho những hiện tượng này. Không khí ấm hơn, chứa nhiều hơi ẩm hơn và làm tăng khả năng xảy ra mưa cực đoan, đã góp phần tạo nên những đợt gió mùa đông bắc giàu hơi ẩm bất thường. Khi hệ thống gió mùa di chuyển qua khu vực, nó đã mang đến lượng mưa đặc biệt lớn.

Hiện tượng La Ninã mạnh lên đã làm cho bầu khí quyển ở Nam Á và Đông Nam Á thuận lợi hơn cho sự hình thành bão. Nhiệt độ ấm hơn do hiện tượng này tạo ra cũng làm giảm sự chênh lệch gió theo chiều dọc ở một số lưu vực nhiệt đới, do đó loại bỏ một trong những yếu tố kiểm soát sự hình thành của các xoáy thuận nhiệt đới. Các cơn bão sau đó đã làm quá tải hệ thống thoát nước đô thị, hồ chứa và các công trình kiểm soát lũ lụt ở nhiều quốc gia.

Những điểm yếu về kinh tế và môi trường đã có từ trước cũng làm trầm trọng thêm tác động của những hiện tượng cực đoan về khí hậu này. Nhiều quốc gia bị ảnh hưởng đang phải vật lộn với nền kinh tế suy yếu, làm suy giảm khả năng chuẩn bị ứng phó với thảm họa. Ở các khu vực như Sumatra, nạn phá rừng trên diện rộng đã loại bỏ các vùng đệm tự nhiên từng làm chậm dòng chảy đất và giảm mức độ nghiêm trọng của lũ lụt. Mùa gió bất thường đã nhấn mạnh sự thay đổi đáng kể trong xu hướng khí hậu và nhu cầu các quốc gia bị ảnh hưởng phải đánh giá lại một cách nghiêm túc công tác chuẩn bị ứng phó thảm họa.

Trí Nhân/VOV.VN

Nguồn VOV : https://vov.vn/the-gioi/cuoc-song-do-day/chau-a-can-canh-giac-ve-bao-lu-va-mua-lon-bat-thuong-trong-nam-2026-post1258171.vov