Châu Á chao đảo trước 'ngòi nổ' Hormuz

một giờ trướcBài gốc

Xung đột leo thang tại Trung Đông đang tạo ra cú sốc tồi tệ nhất đối với thị trường năng lượng toàn cầu trong thập kỷ qua. Ảnh: Reuters.

Chỉ trong vòng một tuần, xung đột leo thang giữa Mỹ, Israel và Iran đã khiến nhiều nền kinh tế châu Á đứng trước nguy cơ bất ổn. Nỗi lo lớn nhất không chỉ là chiến sự lan rộng, mà còn là khả năng gián đoạn nguồn năng lượng từ vùng Vịnh, huyết mạch của các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu dầu khí.

Vùng Vịnh hiện là trung tâm sản xuất dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới. Phần lớn nguồn năng lượng này được vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược nơi khoảng 20-30% lượng dầu toàn cầu đi qua mỗi ngày.

Khi căng thẳng leo thang, hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz nhanh chóng bị ảnh hưởng. Theo các báo cáo thị trường, hàng chục siêu tàu chở dầu cỡ lớn (VLCC) đang phải neo đậu ngoài khu vực, làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt hàng chục triệu thùng dầu mỗi ngày.

Đối với châu Á, khu vực phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu từ Trung Đông, sự gián đoạn này ngay lập tức thổi bùng lo ngại về một cú sốc năng lượng mới, có thể kéo theo lạm phát gia tăng và làm chệch hướng đà phục hồi kinh tế.

Tại sao châu Á là nạn nhân lớn nhất?

The Economist đánh giá châu Á là “bệnh nhân dễ tổn thương nhất” trước bất kỳ cú sốc năng lượng nào xuất phát từ vùng Vịnh.

Các nền kinh tế lớn trong khu vực như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ đều phụ thuộc đáng kể vào dầu mỏ và khí đốt nhập khẩu từ Trung Đông.

Trong tuần qua, giá dầu Brent đóng cửa ở mức 92,69 USD/thùng, tăng gần 27%, trong khi dầu WTI tăng tới 35,6%. Đầu tuần này, Brent có thời điểm chạm 119 USD/thùng - mức cao nhất kể từ khủng hoảng năng lượng năm 2022 - và nhiều chuyên gia cảnh báo giá dầu có thể vượt 150 USD/thùng nếu xung đột lan rộng.

Biến động năng lượng cũng lan sang thị trường tài chính. Chỉ số S&P 500 của Mỹ giảm khoảng 2% trong tuần qua, còn chỉ số MSCI châu Á (trừ Nhật Bản) lao dốc 6,3%, mức giảm mạnh nhất trong gần sáu năm, phản ánh nỗi lo của giới đầu tư về nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng từ Trung Đông.

Trung Quốc hiện là nhà nhập khẩu dầu lớn nhất toàn cầu. Hơn một nửa lượng dầu nhập khẩu của nước này đi qua eo biển Hormuz. Dù Bắc Kinh đã gia tăng mua dầu từ Nga trong những năm gần đây, nguồn cung từ Trung Đông vẫn đóng vai trò then chốt đối với cỗ máy công nghiệp khổng lồ của nước này.

Nhật Bản và Hàn Quốc thậm chí còn phụ thuộc lớn hơn. Hai quốc gia gần như không có tài nguyên năng lượng nội địa này nhập khẩu hơn 80% lượng dầu từ các nước vùng Vịnh. Nếu nguồn cung bị gián đoạn kéo dài, các ngành công nghiệp chủ lực như hóa chất, ô tô và điện tử có nguy cơ bị đình trệ.

Ấn Độ cũng nhập khẩu khoảng 60% lượng dầu từ Trung Đông. Giá năng lượng tăng vọt sẽ nhanh chóng làm xấu cán cân thương mại của nước này, gây áp lực lên đồng rupee và làm gia tăng nguy cơ lạm phát.

Những đòn tấn công và đáp trả của Mỹ, Israel và Iran đang làm gián đoạn hoạt động giao thương tại eo biển Hormuz. Biểu đồ: Reuters.

Không chỉ dầu mỏ, khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) cũng là một vấn đề lớn. Qatar, nhà xuất khẩu LNG hàng đầu thế giới, vận chuyển gần như toàn bộ sản lượng của mình qua eo biển Hormuz.

Trong đó, Nhật Bản và Hàn Quốc là hai khách hàng lớn nhất của Qatar. Nếu dòng chảy LNG bị gián đoạn, các quốc gia này có thể phải đối mặt với nguy cơ thiếu điện trong những giai đoạn cao điểm.

Đồng thời, khi các tuyến vận tải biển bị phong tỏa hoặc buộc phải đổi hướng để tránh khu vực chiến sự, chi phí vận chuyển hàng hóa toàn cầu đã tăng vọt. Các công ty logistics cho biết nhiều tàu container đang phải đi đường vòng dài hơn, làm kéo dài thời gian vận chuyển và đội chi phí lên đáng kể.

Chạy đua tìm lối thoát

Cuộc khủng hoảng thậm chí đã lan sang lĩnh vực vận tải hàng không. Khi đường biển bị gián đoạn, nhu cầu vận chuyển hàng hóa bằng máy bay tăng đột biến. Tuy nhiên, năng lực vận tải hàng không toàn cầu lại đang bị hạn chế do nhiều chuyến bay phải thay đổi lộ trình để tránh không phận có chiến sự.

Theo các báo cáo thị trường, hơn 1 triệu ghế hành khách đã bị hủy trong thời gian gần đây do những điều chỉnh về lộ trình bay. Điều này khiến không gian chở hàng trong khoang máy bay giảm mạnh, trong khi nhu cầu vận chuyển lại tăng, đẩy giá cước hàng không lên mức kỷ lục.

Đối với người tiêu dùng châu Á, hệ quả cuối cùng là lạm phát có nguy cơ bùng phát trở lại. Giá năng lượng tăng sẽ kéo theo chi phí vận tải và giá hàng hóa leo thang.

Các ngành bán lẻ, du lịch và nhà hàng, vốn phụ thuộc vào chi tiêu của người tiêu dùng được dự báo sẽ chịu tác động đầu tiên. Khi giá cả tăng cao, người dân có xu hướng thắt chặt chi tiêu, khiến nhu cầu tiêu dùng suy yếu.

Các cơ sở sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của QatarEnergy sau khi bị Iran không kích ngày 2/3. Ảnh: DPA.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo rằng nếu xung đột kéo dài, tốc độ tăng trưởng kinh tế của châu Á cũng như toàn cầu có thể giảm đáng kể. Tình trạng bất ổn kéo dài còn có thể khiến nhiều dự án đầu tư dài hạn bị trì hoãn hoặc đóng băng.

Trước sự hoảng loạn của thị trường, các chính phủ châu Á đang chạy đua để tìm giải pháp ứng phó.

Biện pháp trước mắt là sử dụng các kho dự trữ dầu chiến lược (SPR). Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ đều sở hữu các kho dự trữ lớn được xây dựng nhằm ứng phó với những cú sốc nguồn cung.

Việc giải phóng một phần dự trữ kết hợp với sự phối hợp của nhóm G7 có thể giúp thị trường có thêm nguồn cung tạm thời, qua đó giảm áp lực tăng giá.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng kho dự trữ chiến lược chỉ là giải pháp ngắn hạn. Lượng dự trữ này chỉ đủ duy trì trong vài tháng và không thể thay thế hoàn toàn dòng chảy năng lượng bị gián đoạn.

Song song với đó, các quốc gia châu Á đang tăng cường hoạt động ngoại giao năng lượng nhằm tìm nguồn cung thay thế từ Mỹ, châu Phi, Mỹ Latinh và Nga.

Nhiều nhà máy lọc dầu trong khu vực đã bắt đầu đàm phán mua dầu trên thị trường giao ngay, dù phải chấp nhận mức giá cao hơn và chi phí vận chuyển đắt đỏ. Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng khai thác và vận chuyển toàn cầu hiện nay khó có thể nhanh chóng bù đắp lượng thiếu hụt lớn từ Trung Đông.

Theo đánh giá của The Economist, cuộc khủng hoảng lần này có thể buộc các nước châu Á phải thay đổi căn bản tư duy về an ninh năng lượng.

Trong dài hạn, khu vực này có thể chứng kiến làn sóng đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng dự trữ nhiên liệu, hệ thống đường ống vận chuyển tránh các điểm nghẽn chiến lược và đặc biệt là các nguồn năng lượng thay thế.

Việc đẩy nhanh phát triển năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời hay năng lượng hạt nhân sẽ không chỉ nhằm mục tiêu giảm phát thải, mà còn trở thành vấn đề sống còn đối với an ninh kinh tế và chủ quyền năng lượng của các quốc gia châu Á.

Iran phóng loạt tên lửa mới vào các mục tiêu của Israel và Mỹ Chuẩn tướng Majid Mousavi của lực lượng Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố từ nay sẽ chỉ sử dụng những loại tên lửa mang đầu đạn nặng trên một tấn sau khi các đợt phóng tên lửa mới nhằm vào Israel và các căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông ngày 9/3.

Lê Huyên

Nguồn Znews : https://znews.vn/chau-a-chao-dao-truoc-ngoi-no-hormuz-post1633795.html