Châu Âu và những bước quan trọng hướng tới tự chủ chiến lược

3 giờ trướcBài gốc

Gia tăng chi tiêu quốc phòng, ưu tiên năng lực thực chất và giảm phụ thuộc an ninh vào Mỹ cho thấy châu Âu đang định hình lại vai trò chiến lược, dù vẫn đối mặt phân mảnh và thách thức phối hợp nội khối. Ảnh: THX/TTXVN

Nhận định với hãng thông tấn Anadolu (Thổ Nhĩ Kỳ) mới đây, Thomas Greminger, Giám đốc điều hành của Trung tâm Chính sách An ninh Geneva (GCSP) và là cựu Tổng thư ký của Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu (OSCE) cho rằng, năm 2025 vừa qua đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi châu Âu chứng minh khả năng hành động chiến lược trong bối cảnh địa chính trị căng thẳng. Dù chưa vượt qua được những giới hạn cấu trúc của kiến trúc chính trị hiện tại, châu Âu đã xử lý tương đối hiệu quả các hạn chế này và khẳng định vai trò trong việc giải quyết các vấn đề an ninh cốt lõi.

Những bước tiến trong xử lý khủng hoảng Ukraine

Buộc phải đáp ứng tiến trình giải quyết do chính quyền mới của Mỹ thúc đẩy, châu Âu đã vào cuộc và làm rõ rằng cuộc chiến ở Ukraine không thể được giải quyết nếu không có châu Âu trên bàn đàm phán. Động thái nổi bật là khoản vay 90 tỷ euro được châu Âu đảm bảo cho Ukraine đến năm 2027, giúp ổn định quốc gia đang bị xung đột tàn phá và duy trì khả năng phòng thủ, trong khi tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga vẫn bị đóng băng.

Sự hỗ trợ này minh họa cả điểm mạnh và điểm yếu của châu Âu. Viện trợ tài chính vẫn rất lớn và vững chắc về mặt ngoại giao, ngay cả khi chiến sự vẫn tiếp diễn. Tuy nhiên, viện trợ quân sự lại diễn ra chậm hơn và gặp nhiều tranh cãi hơn, thường bị ràng buộc bởi chính trị liên minh trong nước và những hạn chế về năng lực.

Tăng cường năng lực quốc phòng

Năm 2025 cho thấy châu Âu bước vào giai đoạn tái vũ trang bền vững. Chi tiêu quốc phòng tiếp tục tăng, với ngày càng nhiều quốc gia châu Âu thuộc EU và NATO đạt hoặc vượt quá mức chuẩn 2% GDP. Quan trọng hơn, cơ cấu chi tiêu bắt đầu thay đổi theo hướng ưu tiên các năng lực thực chất.

Kho dự trữ đạn dược, phòng không, hỏa lực tầm xa và năng lực công nghiệp được ưu tiên hơn so với các nền tảng chỉ mang tính biểu tượng. Điều này phản ánh những bài học kinh nghiệm từ Ukraine và đánh dấu sự tiến bộ thực sự trong khả năng sẵn sàng quốc phòng.

Tuy nhiên, năng lực quốc phòng vẫn bị hạn chế bởi sự phân mảnh. Việc mua sắm vẫn chủ yếu mang tính quốc gia, khoảng cách về khả năng tương tác vẫn tồn tại và thời gian giao hàng vẫn kéo dài. Việc ra quyết định dựa trên sự nhất trí, đặc biệt là về các biện pháp trừng phạt và tài trợ liên quan đến an ninh, tiếp tục làm chậm phản ứng và tạo điều kiện cho các thế lực bên ngoài can thiệp.

Điều chỉnh quan hệ đối ngoại

Quan hệ của châu Âu với Mỹ vẫn là trọng tâm nhưng đã trở nên có điều kiện hơn, khó dự đoán hơn và kém tin cậy hơn. Năm 2025 đã củng cố thực tế rằng sự quan tâm của Mỹ là có hạn và ngày càng mang tính giao dịch. Châu Âu không chỉ được kỳ vọng gánh vác nhiều gánh nặng hơn mà còn phải khẳng định lợi ích của mình mạnh mẽ hơn nhiều.

Điều này rõ ràng đã làm sâu sắc nhận thức của châu Âu rằng sự phụ thuộc quá mức mang lại rủi ro chiến lược và do đó cần phải được giảm bớt. Đồng thời, châu Âu nhận ra rằng nếu muốn chấm dứt giao tranh ở Ukraine, họ cần đòn bẩy chính trị của Mỹ để đưa cả hai bên đến bàn đàm phán và sự đảm bảo an ninh của Mỹ để duy trì việc giải quyết vấn đề.

Trong khi đó, quan hệ với Nga ngày càng trở nên căng thẳng. Năm 2025, châu Âu phần lớn đã từ bỏ mọi niềm tin còn sót lại về việc bình thường hóa quan hệ trong ngắn hạn, các lệnh trừng phạt được củng cố, việc tách rời nguồn cung năng lượng ngày càng sâu sắc, và răn đe quân sự trở thành nguyên tắc chi phối.

Với Trung Quốc, châu Âu tiếp tục điều chỉnh thận trọng, không tìm kiếm sự tách rời hoàn toàn cũng không phải là sự thỏa hiệp chiến lược. Việc giảm thiểu rủi ro được thực hiện một cách chọn lọc trong lĩnh vực công nghệ, chuỗi cung ứng và sàng lọc đầu tư, trong khi khối lượng thương mại vẫn ở mức cao.

Quan hệ giữa các nước châu Âu và Thổ Nhĩ Kỳ năm 2025 mang tính thực dụng hơn là đột phá. Hợp tác đã âm thầm mở rộng trong các lĩnh vực cùng quan tâm: quản lý di cư, vận chuyển năng lượng, an ninh Biển Đen và ngoại giao khu vực. Cuộc chiến ở Ukraine tiếp tục nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của Thổ Nhĩ Kỳ, đặc biệt là với vai trò cường quốc khu vực, trung gian hòa giải và trung tâm hậu cần.

Mặc dù quan hệ EU - Thổ Nhĩ Kỳ vẫn đóng băng về mặt chính trị ở cấp độ chính thức, nhưng các hoạt động song phương đã được tăng cường. Hợp tác với Thổ Nhĩ Kỳ có thể tăng cường chiều sâu chiến lược của châu Âu, đặc biệt là ở Đông Địa Trung Hải và Biển Đen.

Triển vọng năm 2026

Chuyên gia Greminger dự báo, những diễn biến liên quan đến cuộc chiến ở Ukraine sẽ ảnh hưởng mạnh mẽ đến quỹ đạo của châu Âu trong năm 2026. Việc chấm dứt xung đột không nên dẫn đến đột ngột dừng các nỗ lực tăng cường năng lực chiến lược của châu Âu trong lĩnh vực quốc phòng, vì khả năng răn đe sẽ vẫn là trụ cột quan trọng trong trật tự an ninh châu Âu trong những năm tới.

Nếu có một kết thúc chiến sự được các bên liên quan chấp nhận, cần ưu tiên các biện pháp giảm thiểu rủi ro quân sự. Đường biên giới dài hàng nghìn km giữa Nga và phương Tây nếu không được quản lý đúng cách, sẽ có nguy cơ leo thang ngoài ý muốn rất lớn. Mục tiêu trung hạn là chấm dứt cuộc chạy đua vũ trang hiện nay thông qua các thỏa thuận kiểm soát vũ khí, đặc biệt là tại các điểm nóng như Biển Đen, Biển Baltic và dọc theo đường biên giới giữa Nga và NATO.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/chau-au-va-nhung-buoc-quan-trong-huong-toi-tu-chu-chien-luoc-20260112165014862.htm